Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հինգանդամանի հետերոցիկլիկ համակարգերի շարքում պոտենցիալ պեստիցիդային ակտիվությամբ նոր միացությունների սինթեզը

Շահբազյան, Լուսյա Վոլոդյայի (2014) Հինգանդամանի հետերոցիկլիկ համակարգերի շարքում պոտենցիալ պեստիցիդային ակտիվությամբ նոր միացությունների սինթեզը. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Օրգանական և դեղագործական քիմիայի գիտատեխնոլոգիական կենտրոն.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (278Kb) | Preview

    Abstract

    Գյուղատնտեսական մշակաμույսերի μարձր և երաշխավորված μերքի ստացումն իրականացվում է մի ամμողջ շարք միջո-ցառումների օգնությամμ, որոնցից վճռորոշ է գյուղատնտեսության քիմիացումն հիմ-նված հանքային պարարտանյութերի և մշակաμույսերի վնասատուների, հիվանդությունների և մոլախոտերի դեմ պայքարի քիմիական միջոցների՝ պեստիցիդների կիրառման վրա: Սակայն արդյունքում միաժամանակ ծառանում է մարդու և շրջակա միջավայրի անվտանգության խնդիրը, որը կապված է հողի, ջրի աղտոտման, ինչպես նաև սննդամթերքի մեջ դրանց մնացորդների կուտակման հետ: Այդ պատճառով նոր պեստիցիդների նկատմամμ ներկայացվում են կոշտ μնապահպանական պահանջներ: Նոր տիպի պեստիցիդների սինթեզն արդիական է նաև այն պատճառով, որ ժամանակի ընթացքում վնասակար օրգանիզմները կայունություն են ձեռք μերում օգտագործվող պատրաստուկների նկատմամμ: Այս անցանկալի երևույթն անհրաժեշտ է դարձնում պեստիցիդների սիստեմատիկ համալրումը ազդեցության տարμեր մեխանիզմներով օժտված նոր պատրաստուկներով: Առավել կարևոր է պեստիցդային ակտիվությամμ օժտված օրգանական միացությունների նոր համակարգերի, հատկապես դրանց շարքում միաժամանակ երկու համակցվող հատկություններ ցուցաμերող պատրաստուկների հայտնաμերումը: Այս μարդ ու դժվարալուծ հիմնահարցը դարձել է ժամանակակից սինթետիկ օրգանական քիմիայի կարևոր խնդիրներից մեկը: Ազոլների (պիրազոլ, թիազոլ, տրիազոլ) ածանցյալների շարքերում հայտնի են μազմաթիվ ֆիզիոլոգիապես ակտիվ միացություններ, որոնք կիրառվում են ինչպես μժշկության, այնպես էլ գյուղատնտեսության մեջ: Սակայն վերջին երկուերեք տասնամյակներում նկատվում է հետաքրքրության զգալի աճ այդ հետերոցիկլերի ածանցյալների նկատմամμ: Միևնույն ժամանակ գրականության մեջ շատ սակավ են տըվյալները պոտենցիալ պեստիցիդային ակտիվությամμ օժտված այնպիսի միացությունների վերաμերյալ, որոնք իրենց մոլեկուլում միաժամանակ պարունակում են նշված օղակները, մինչդեռ այդ չուսումնասիրված համակարգերում հնարավոր է հայտնաμերել պեստիցիդային և աճակարգավորիչ ակտիվությամμ օժտված նոր պատրաստուկներ: Աշխատանքի նպատակը: Մշակել պոտենցիալ պեստիցիդային ակտիվությամμ օժտված N,O,S-հետերոատոմներ պարունակող հինգանդամանի (պիրազոլի, թիազո-լի, տրի-ազոլի) չկոնդենսված μիցիկլիկ նոր համակարգերի ածանցյալների սինթեզի մատչելի եղանակներ; ուսումնասիրել դրանց փոխարկումները և կառուցվածքային առանձնահատկությունները, սինթեզված միացությունների ակտիվությունն, ինչպես նաև կառուցվածքի և կենսաμանական ակտիվության միջև եղած կապի առանձնահատկությունները; հետազոտությունների արդյքւնքում ընտրելկիրառական նշանակություն ունեցող առավել ակտիվ պատրաստուկները դաշտային հետագա փորձարկումների համար: Целью настоящей диссертационной работы явилась разработка эффективных и доступных методов синтеза производных новых неконденсированных би и трициклических систем, с сочетанием в молекуле N,O,S-содержащих пятичленных гетероциклов (пиразольное, тиазольное и триазольное), изучение их биологических свойств, связи между строением синтезированных соединений и их активностью и на основании проведенных исследований отбор представляющих практический интерес препаратов для полевых испытаний. Разработаны протекающие с высокими выходами методы синтеза натриевых солей пирролидин-1-, пиперидин-1- и морфолин-4 дитиокарбаминовых кислот и их ранее неисследованных S-замещенных производных. Показано, что при взаимодей- ствии соответствующего S-2,4-пентандион-3-ил производного карбаминовой кислоты с гидразинами протекает внутримолекулярная циклизация с образованием пира- зольных производных, а гетероциклизация дитиокарбамоилпроизводных, полу- ченных взаимодействием солей N-алкилдитиокарбаминокислот с -хлорацетоуксусной кислотой, приводит к образованию эфиров 3-алкил-4-метил-2-тиоксотиазол-5-илкарбоновых кислот. С высокими выходами синтезированы их соответствующие 2-амино- и 2-арилсульфониламинозамещенные азиды, из которых в результате превращений получены большие ряды производных карбаминокислоты и мочевины. Установлено, что одно соединение этого ряда – азид 2-амино-4-метилтиазол-5-карбоновой кислоты, в отличие от других азидов, при нагревании с различными нуклеофилами не реагирует с ними, а конечным продуктом этих реакций является одно и то же соединение. Предложены возможный путь этих реакций и структура конечного продукта. На базе 1Н-1,2,4-триазол-2-тиола осуществлен целенаправленный синтез ранее неописанных производных 1Н-1,2,4-триазола, которые могут находиться в различных таутомерных формах. Разработаны условия протекания реакций селективного S-алкилирования и дальнейшего N-замещения. В результате превращений получены ранее неисследованные соединения с сочетанием в молекулах двух и трех фармакофорных гетероциклов. Из синтезированных новых 150-и соединений 90 были подвергнуты лабораторно-вегетационным испытаниям, из них целый ряд соединений проявили выраженные фунгицидные, гербицидные и рострегулирующие свойства. В некоторых случаях они по активности превосходили известные и широко применяемые в сельском хозяйстве препараты. Currently, an increase of crop yields is based on the use of intensive technologies, consisting of a series of events. One of the most important of them is the use of fertilizers and plant protection chemicals in agriculture. However, as a result, the environmental problems associated with the contamination of the soil and natural waters, as well as their accumulation in food are arised. In addition to this at the long-term use of pesticides the pests acquire a resistance to them. These two facts make necessary to constantly replenish the arsenal of pesticides with new environmentally safer preparations. Among the azoles (pyrazoles, thiazoles, triazoles) derivatives is known a number of physiologically active compounds, which are widely used in medicine and agriculture. However, in the literature there is a few data on pesticide and growth regulating properties of the compounds with the combination of two or three of these heterocycles in the molecules, whereas these little-investigated systems may be useful in the search for new chemicals of plant protection. In this regard, the aim of this thesis was to develop the effective and convenient methods for the synthesis of new non-condensed bi- or tricyclic systems with a combination of N, O, S-containing five-membered heterocycles (pyrazole, thiazole and triazole) in the molecules, determine their biological properties, study the relationship between the structure of the synthesized compounds and their activity, and based on the studies select preparations of practical interest for field trials. High yield synthesis methods of pyrrolidine-1, piperidine-1- and morpholin-4-dithiocarbamic acids sodium salts and their previously unexplored S-substituted derivatives were developed. It was shown that the interacting of corresponding S-2,4-pentanedione-3-yl derivative with hydrazines proceeds the intramolecular cyclization, which afforded the pyrazole derivatives, and the heterocyclization of -dithiocarbamoyl derivatives obtained by the reaction of N-alkyldithiocarbamic acids salts with -chloroacetoacetate, leads to 3-alkyl-4-methyl-2-thioxo-thiazol-5-yl carboxylic acids esters formation. The corresponding 2-amino- and 2-arylsulfonylamino substituted azides were synthesized in high yield, and the large series of urea and carbamic acids derivatives are obtained by their transformation. It is established that one compound of this series – the 2-amino-4-methylthiazole-5- carboxylic acid azide, unlike other azides, when heated with various nucleophiles does not react with them, and the final product of this reactions is the same compound. A possible way of these reactions and the supposed structure of this compound were suggested. Based on 1H-1,2,4-triazol-2-thiol, were carried out the targeted syntheses of previously undescribed 1H-1,2,4-triazole derivatives, which can exist in various tautomeric forms. The reactions conditions for selective S-alkylation and further N-substitution were developed. As a result of transformations a series of previously unexplored compounds with a combination of two or three pharmacophore heterocyclies in the molecules were obtained.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Синтез новых соединений с потенциальной пестицидной активностью в ряду пятичленных гетероциклических систем. Synthesis of new compounds with potential pesticidal Activity in the series of five-membered heterocyclic Systems.
    Uncontrolled Keywords: Шахбазян Луся Володяевна, Shahbazyan Lusya
    Subjects: Chemistry
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 20 Sep 2016 11:16
    Last Modified: 01 Nov 2016 10:27
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3453

    Actions (login required)

    View Item