Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

N,S-պարունակող հետերոցիկլիկ համակարգերի շարքում նոր միացությունների սինթեզը և դրանց պեստիցիդային ակտիվությունը

Հակոբյան, Ռուզաննա Սեյրանի (2015) N,S-պարունակող հետերոցիկլիկ համակարգերի շարքում նոր միացությունների սինթեզը և դրանց պեստիցիդային ակտիվությունը. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Օրգանական և դեղագործական քիմիայի գիտատեխնոլոգիական կենտրոն.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (482Kb)

    Abstract

    Գյուղատնտեսական մշակաμույսերի μարձր և երաշխավորված μերքի ստացումը մեր ժամանակներում հիմնված է հանքային պարարտանյութերի և մշակաμույսերի վնասատուների, հիվանդությունների և մոլախոտերի դեմ պայքարի քիմիական միջոցների՝ պեստիցիդների կիրառման վրա: Վերջինն երս, սակայն, կարող են դիտվել որպես μույսերի պաշտպանության այլընտրանք չուն եցող միջոցներ միայն այն դեպքում, եթե դրանք μավարարում են գյուղատնտեսության և μնապահպանության հարաճուն պահանջները: Նոր ստեղծված պատրաստուկները մշակաμույսերի տարμեր հիվանդությունների և վնասատուների նկատմամμ պետք է ցուցաμերեն μարձր արդյունավետություն, լինեն անկայուն շրջակա միջավայրում, ունենան ցածր թունականություն, իսկ երկարատև օգտագործման դեպքում դրանց քայքայման արդյունքում առաջացած մեթաμոլիտները զերծ լինեն մուտագեն, կոնցերոգեն և տերատոգեն ազդեցություններից: Բացի դրանից, ինչպես դեղամիջոցների, այնպես էլ պեստիցիդների կիրառման ընթացքում վնասակար օրգանիզմները կայունություն են ձեռք μերում օգտագործվող պատրաստուկների նկատմամμ, ինչը նվազեցնում է դրանց ազդեցության արդյունավետությունը: Այս անցանկալի երևույթն անհրաժեշտ է դարձնում պեստիցիդների սիստեմատիկ համալրումը ազդեցության տարμեր մեխանիզմներով օժտված նոր պատրաստուկներով: Առավել կարևոր է պեստիցի դային ակտիվությամμ օժտված օրգանական միացությունների նոր համակարգերի հայտնաμերումը: Ժամանակակից μնապահպանական պահանջները μավարարող նոր արդյունավետ պեստիցիդների սինթեզի մեթոդների մշակումը μավական μարդ ու դժվարալուծ հիմնահարց է և պատահական չէ, որ այն դարձել է ժամանակակից սինթետիկ օրգանական քիմիայի կարևոր խնդիրներից մեկը: Թիազոլի, 1,3,4-օքսադիազոլի, 1,3,4-թիադիազոլի և 1,2,4-տրիազոլի ածանցյալների շարքերում հայտնի են μազմաթիվ ֆիզիոլոգիապես ակտիվ միացություններ, որոնք կիրառվում են ինչպես μժշկության, այնպես էլ գյուղատնտեսության մեջ: Սակայն վերջին երկու-երեք տասնամյակներում նկատվում է հետաքրքրության զգալի աճ այդ հետերոցիկլերի ածանցյալների նկատմամμ: Միևնույն ժամանակ գրականության մեջ շատ սակավ են տվյալները պոտենցիալ պեստիցիդային ակտիվությամμ օժտված այնպիսի միացությունների վերաμերյալ, որոնք իրենց մոլեկուլում միաժամանակ պարունակում են նշված օղակները, մինչդեռ այդ չուսումնասիրված համակարգերում հնարավոր է հայտնաμերել պեստիցիդային և աճակարգավորիչ ակտիվությամμ օժտված նոր պատրաստուկներ: Աշխատանքի նպատակը: Մշակել պոտենցիալ պեստիցիդային ակտիվությամμ օժտված հինգանդամանի μիցիկլիկ նոր համակարգերի (թիազոլ, 1,3,4-օքսադիազոլ, 1,3,4-թիադիազոլ և 1,2,4-տրիազոլ) ածանցյալների սինթեզի մատչելի եղանակներ, ուսումնասիրել դրանց փոխարկումները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները, սինթեզված միացությունների ակտիվությունը, ինչպես նաև կառուցվածքի և կենսաμանական ակտիվության միջև եղած կապի առանձնահատկությունները և հետազոտությունների արդյունքների հիման վրա ընտրել կիրառական նշանակություն ունե- ցող առավել ակտիվ պատրաստուկները դաշտային հետագա փորձարկումների համար: Цель диссертационной работы разработка эффективных и доступных методов синтеза новых производных бициклических систем на базе пятичленных гетероциклов (тиазола, 1,3,4-оксадиазола, 1,3,4-тиадиазола и 1,2,4-триазола), изучение их структуры и биологических свойств, а также связи между строением синтезированных соединений и их активностью и по результатам проведенных исследований отбор представляющих практический интерес препаратов для полевых испытаний. На базе этиловых эфиров 2-амино-4-метил-5-карбоновых кислот разработаны про- текающие с высокими выходами методы синтеза ряда их производных. Установлено, что реакция арилсульфонилхлоридов с 2-аминотиазолом протекает региоселективно при экзоциклическом атоме азота, а дальнейшее алкилирование – при эндоцикличес- ком атоме азота, что приводит к образованию эфиров 2-(арилсульфонилимино)-2,3-дигидротиазол-5-карбоновых кислот с иминным строением. В противоположность этому при взаимодействии 2-метиламинотиазола с арилсульфонилхлоридами образуются эфиры 2-(N метиларилсульфониламино)-4-метилтиазол-5-карбоновых кислот аминоформы. Из отмеченных эфиров получены соответствующие гидразиды, кислоты и их хлорангидриды, амиды и новые эфиры. На основе гидразидов и кислот разработаны методы синтеза новых производных ряда неконденсированных бициклических систем (1,3,4-тиадиазолилтиазолы, 1,3,4-оксадиазолилтиазолы и пиразолилтиазолы). Установлено таутомерное строение этих соединений. С целью изучения связи между строением и биологической активностью получены этиловые эфиры 2-(2-толуол-4-сульфониламино)этиламинотиазол-5-карбоновых кислот, в молекулах которых NH группа заменена на другую фармакофорную группу (NHCH2CH2NH). Разработаны эффективные методы синтеза ранее неисследованных производных 2-(2-толуол-4-сульфониламино)этиламинотиазола и соответствующих бициклических систем (1,3,4-тиадиазолилтиазолов, 1,3,4-оксадиазолилтиазолов), а также арилсульфонилпиразолов. Внутримолекулярной гетероциклизацией 3-(1Н-1,2,4-триазол-3-илсульфанил)пентан-2,4-диона синтезировано конденсированное производное триазола – 1-(6-метилтиазоло[3,2-b][1,2,4]триазол-5-ил)этанон, функционализацией которого с высокими выходами получены ранее неописанные соответствующие семикарбазид, тиосемикарбазид, тозилгидразид, гидразон, оксим и его О-замещенные производные. The aim of the thesis was to develop an efficient and accessible methods for the synthesis of novel bicyclic systems based on the five-membered heterocycles (thiazole, 1,3,4-oxadiazole, 1,3,4-thiadiazole and 1,2,4-triazole), the study of their structure and biological properties, as well as the relationship between the structure of the synthesized compounds and their activity and on the base of studies the selection of preparations having practical interest for field trials. Based on 2-amino-4-methyl-5-carboxylic acid ethyl esters the methods of high yield synthesis of some derivatives were developed. It was ascertained that the reaction of 2-amino-thiazol with the arylsulfonyl chloride occurs regioselectively at the exocyclic nitrogen atom and the further alkylation – at the endocyclic nitrogen atom, leads to 2-(arylsulfonylimino)-2,3-dihydro-thiazol-5-carboxylic acid ester formation with the imine structure. In contrast, the interaction of 2-metylamino-thiazola with arylsulfonyl chlorides affords amine tautomers of 2-(N-methyl- arylsulfonylimino)-4-methyl- thiazol-5-carboxylic acid esters. From these esters the corresponding acids, their hydrazides and chlorides, amides and new esters were obtained. Based on acids and their hydrazides the methods for the synthesis of the series of unfused bicyclic systems derivatives (1,3,4-thiadiazolylthiazoles, 1,3,4-oxadiazolyl-thiazoles and pyrazolyl-thiazoles) were developed. The tautomeric structure of these compounds were established. To study the relationship between the structure and the biological activity, 2-(2-toluene-4-sulfonylamino)-ethylamino-thiazol-5-carboxylic acid ethyl esters were obtained, in which molecules NH group is replaced by another NHCH2CH2NH pharmacophore group. The effective methods for the synthesis of previously unexplored 2-(2-toluene-4sulfonylamino)-ethylamino-thiazoles, the corresponding bicyclic systems derivatives (1,3,4-thiadiazolylthiazoles, 1,3,4-oxadiazolyl-thiazoles) and also arylsulfonylpyrazoles were developed. By means of intramolecular heterocyclization of 3-(1H-1,2,4-triazol-3-ylsulfanyl)-pentane-2,4-dione the fused triazole derivative – 1-(6-methylthiazolo[3,2-b][1,2,4]tria-zol-5-yl)-ethanone was synthesized. By the functionalization of the latter previously undescribed corresponding semicarbazide, thiosemicarbazide, tosyl hydrazide, hydra-zone, oxime and its O-substituted derivatives were obtained. The biological laboratory tests of novel synthesized non-condensed and condensed heterocyclic systems derivatives were carried out. Most of these compounds showed marked growth promoting effect, which was compared with the widely used in agriculture heteroauxin, whose activity was taken as 100 %. Thus, the activities of 2-arylsulfonylamino-3,4-dimethyl-5-(5-thioxo-4,5-dihydro-1,3,4-oxadiazol(1,3,4-thiadiazol)-2-yl-2,3-dihydrothiazoles and their S-substituted derivatives were 70-93 %, at that, the activity of the latters were higher. On the other hand the introduction of methyl group or chlorine atom in a paraposition of the benzene ring led to a weakening of growth stimulante properties.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Синтез новых соединений в ряду N,S-содержащих гетероциклических систем и их пестицидная активность. Synthesis of novel compounds in a series of N,S-containing heterocyclic systems and their pesticide activity
    Uncontrolled Keywords: Акопян Рузанна Сейрановна, Hakobyan Ruzanna Seyran
    Subjects: Chemistry
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 22 Sep 2016 15:26
    Last Modified: 22 Sep 2016 15:26
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3459

    Actions (login required)

    View Item