Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հետազոտություններ ազոլների ֆունկցիոնալացման տեխնոլոգիապես մոդելավորվող ռեակցիաների բնագավառում և ստացված միացությունների հատկությունների ուսումնասիրում

Աթթարյան, Հովհաննես Սարգսի (2015) Հետազոտություններ ազոլների ֆունկցիոնալացման տեխնոլոգիապես մոդելավորվող ռեակցիաների բնագավառում և ստացված միացությունների հատկությունների ուսումնասիրում. Doctor of Sciences thesis, ՀՀ ԳԱԱ օրգանական եվ դեղագործական քիմիայի գիտատեխնոլոգիական կենտրոն.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1031Kb) | Preview

    Abstract

    На протяжении последних десятилетий фармацевтичес- кая индустрия проводит активные исследования в сфере поиска новых препаратов, содержащих в своей структуре гетероциклический фрагмент. Исследования в этой области привели к созданию значительного количества эффективных лекарственных средств нового поколения. Из литературных источников известно множество соедине- ний пиразола не биохимического происхождения, введеных в состав разработанных и поставляемых на рынок фармацевтических средств. В связи с этим, можно прогнозировать коммерческую ценность синтетически доступных производных пиразолов в качестве биологически активных фрагментов в фармацевтической продукции, а расширение исследовательских работ в этой области, несомненно, представляет теоретический интерес. С другой стороны, неослабевающий интерес к пиразолу основан на особенных свойствах пиразольного кольца из-за его стойкости к раскрытию, доступности и хорошо моделируемым высокоселективным электрофильным и нуклеофильным реакциям замещения. Это позволяет постоянно разрабатывать рациональные пути функционализации для получения веществ с заданными свойствами, включая значимые показатели фармацевтической активности. Свидетельством вышеуказанному служит постоянно растущий интерес к химии пиразолов, результатом чего является постоянно увеличивающееся число публикаций в авторитетных научных журналах. Вместе с этим почти не изучены реакции формилирования пиразолов, в то время как использование этих реакций могло привести к соединениям, обладающим комплексом ценных свойств как с теоретической, так и с практической точек зрения. Усовершенствование методов синтеза N-винильных производных пиразола и имидазола в условиях, исключающих применение органических растворителей, что значительно облегчает моделирование технологических процессов. Исследование радикальной полимеризации и сополимеризации указанных азолов с целью получения на их основе полимерных сорбентов. Присоединение химически реакционноспособных частиц, в частности Hg(OAc)2, к поливинилпиразольным матрицам и их использование в качестве гетерогенного катализатора в процессе винилирования азолов винилацетатом. Разработка одностадийного метода (комбинирование процессов N-алкилирования и дегидрохлорирования) синтеза 1-винил-1,2,4-триазола, получение на их основе комплексных соединений с хлоридами переходных металлов и исследование их каталити- ческих свойств. Изучение сополимеров для использования в медицине в качестве энтеросорбентов для связывания холестерина в крови, а также для борьбы с ожирением и атеро- склерозом. Изучение реакционной способности пиразолов, а также их C-и N-замещенных аналогов в реакциях Вильсмейера – Хаака и получение на основе формильных пиразолов новых функциональных и бифункциональных производных, обладающих ком плексом ценных свойств. Синтез C и N-замещенных гидроксиметильных аналогов пиразола и изучение их реакционной способности в условиях некаталитического алкилирования аро- матических углеводородов. Изучение реакций присоединения пиразолов и их производных к двойным углерод–углеродным связям, разделение индивидуальных изомеров (производных 3- и 5-метилпиразолов) и выявление возможности гетероциклизации полученных аддуктов. Исследование противоожоговой активности солей хитозана с 1-винил-4-пиразол-карбоновыми кислотами. Մշակվել է ջրում և օրգանական լուծիչներում միջֆազ կատալիզի պայմաններում 1,2-դիքլոր, 1,2-դիբրոմէթանով, 2 քլորէթիլամինով, 2,2'-դիքլորդիէթիլեթերով, 1,4-դիքլորբութեն-2-ով պիրազոլների N-ալկիլման պարզ եղանակ: ՈՒսումնասիրվել են ռեակցիայի ընթացքի վրա ազդող բոլոր գործոնները, որոնք հեշտացնում են ալկիլման պրոցեսների մոդելավորումը: ՈՒսումնասիրվել են վերոհիշյալ վերջնանյութերից N-վինիլ- և N-բութադիենիլպիրազոլների սինթեզի եղանակները և ստացված մոնոմերների համա և հոմոպոլիմերման օրինաչափությունները: 1-Վինիլ-3(5)-մեթիլպիրազոլի (որը հանդիսանում է 3-մեթիլ- և 5-մեթիլ-պիրազոլների խառնուրդ) ռադիկալային պոլիմերման մակրոկինետիկան ուսումնասիրելիս պրոցեսի արագության հավասարման մեջ նկատվել է կախվածություն մոնոմերի կարգի և կոնցենտրացիայի միջև: Դիտված անոմալիան բացատրվում է նշված մոնոմերների համապոլիմերմամբ, որի դեպքում 5-իզոմերը ցուցաբերում է առավել ակտիվություն և համապոլիմերը, անկախ ելային կոմպոնենտների հարաբերակցությունից, հագեցած է այդ իզոմերի օղակներով: Ուսումնասիրվել են նաև իմիդազոլի, տրիազոլի և տետրազոլի ալկիլացում 1,2-դիքլորէթանով և ստացված արգասիքների հետագա դեհիդրոհալոգենացմամբ N-վինիլազոլների առաջացումը մեկ փուլով: Հաշվի առնելով, որ 1-վինիլ- 1,2,4-տրիազոլի հոմոպոլիմերները ջրալուծ են, սինթեզվել են վերջինիս և պ-դիվինիլբենզոլի ցանցկեն համապոլիմերները և ուսումնասիրվել որպես էնտերոսորբենտներ: Հաստատվել է, որ in vitro և in vivo պայմաններում նշված սորբենտներն արդյունավետ կերպով կլանում են արյան մեջ առկա խոլեսթերինը: Իրականացվել է ազոլների վինիլացման հոմոգեն պրոցեսի հետերոգենացումը սնդիկի ացետատով, վերջինս ամրացնելով պոլիվինիլպիրազոլների թաղանթներին: Նման հետերոգեն կատալիզատորներն էկոլոգիապես անվտանգ են, բավականաչափ արդյունավետ և ունեն բազմակի օգտագործման հնարավորություն` հեշտացնելով պրոցեսի մոդելավորումը: Վիլսմեյեր-Հակի եղանակով իրականացվել է 1-ալկիլպիրազոլների ֆորմիլացումը դիմեթիլֆորմամիդի և ֆոսֆորի օքսիքլորդի առկայությամբ: Ցույց է տրվել, որ նույն պայմաններում պիրազոլները և 1-հիդրօքսիէթիլպիրազոլները չեն ֆորմիլանում: Վերջիններիս ֆորմիլացումն իրականացվել է այլընտրանքային ճանապարհներով: The phase transfer protocol for alkylation reacions in aqueous media has been developed for N-alkylation of pyrazoles with 1,2-dichloro- and 1,2-dibromoethanes, 2-chloroethylamine, 2,2' dichlorodiethylether, 1,4-dichlorobut-2-ene. All factors affecting the reaction procedure and supporting its modulation were investigated. The methods of synthesis of N-vinyl and N-butadienyl pyrazoles from the above mentioned compounds have been investigated. The homo- and copolymerization patterns were investigated for the obtained monomers. By the investigation of macrokinetical properties of radically induced polymerization of 1-vinyl-3(5)-methylpyrazoles (which represents the mixture of substituted 3-methyl- and 5- methylpyrazoles in the 3:2 ratio) it was shown, that the polymerization rate depends on the concentration of the 5-methyl isomer of the monomer. The observed anomaly can be explained by the copolymerization of the initial monomers, in which case 5-isomer shows greater activity and the copolymer, independently from the concentrations of initial components is saturated with the units of that isomer. The alkylations of imidazole, trazole and tetrazole with β-dihalogenoalkanes and the obtaining of the vinyl derivatives via the further dehydrohalogenization of the obtained product in one pot were investigated. Taking into account that the homopolymers of 1-vinyl-1,2,4-triazole are water soluble, the net-copolymers of the last and p-divinylbenzene were synthesized and their applicability as enterosorbents were investigated. It was proven that as in in vitro as well as in vivo conditions the mentioned sorbents efficiently absorb cholesterine from the blood. The homogenic process of vinylation of triazoles with mercury(II)acetate catalysis was transformed into heterogeneous process with binding of mercury acetate catalyst on the polyvinylpyrazole support. The polyvinylpyrazole immobilized (due to its ligand activity) mercury salts represent a ecologically safe, fairly effective complex catalysts with the possibilities for the multiple usage and ease for modelling of processes. By the Vilsmeier-Haack reaction the formylation of 1-alkylpyrazoles was carried out by interaction with DMF and phosphorus oxytrichloride. It was shown, that 1-H pyrazoles and 1-hydroxyethylpyrazoles do not undergo formylation in these conditions. The alternative ways for obtaining of 1-H-4-formylpyrazoles and 1-hydroxyethyl-4-formylpyrazoles were developed.

    Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
    Additional Information: Հետազոտություններ ազոլների ֆունկցիոնալացման տեխնոլոգիապես մոդելավորվող ռեակցիաների բնագավառում և ստացված միացությունների հատկությունների ուսումնասիրում:Research of technologically modulating functionalization reactions of azoles and investigations of properties of the obtained compounds.
    Uncontrolled Keywords: Աթթարյան Հովհաննես Սարգսի, Attaryan Hovhannes Sarkis
    Subjects: Chemistry
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 22 Sep 2016 20:28
    Last Modified: 26 Sep 2016 12:28
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3465

    Actions (login required)

    View Item