Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Անգլերենի ցավանիշ բայերի բառակազմական բների լեզվաճանաչողական վերլուծությունը հայերենի և ռուսերենի զուգադրությամբ

Ջաղացպանյան, Ռոզա Վալերիկի (2014) Անգլերենի ցավանիշ բայերի բառակազմական բների լեզվաճանաչողական վերլուծությունը հայերենի և ռուսերենի զուգադրությամբ. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (474Kb) | Preview

    Abstract

    Ժամանակակից լեզվաբանությունը բնութագրվում է նոր գիտական հարացույցի ստեղծմամբ, որին հատկանշական է լեզվի նկատմամբ մարդակենտրոն, մշակութաբանական և ճանաչողական մոտեցումների դերի աճը, որի հետևանքով արդիական է դառնում «մարդը լեզվի մեջ» և «լեզուն մարդու մեջ» հիմնախնդիրը: Մարդակենտրոնության սկզբունքը չի կարող չդրսևորվել լեզվի մեջ, քանի որ լեզվական գործունեությունն ուղղված է դեպի մարդը: Մարդու կողմից աշխարհի յուրացումն սկսվում է լեզվի յուրացմանը զուգընթաց: Մարդն առաջին հերթին գիտակցում է իր մեջ և շուրջը գտնվող այն առարկաները, երևույթներն ու գործընթացները, որոնք անմիջականորեն ազդում են նրա ինքնազգացողության վրա: Ցավն այն առաջնային զգացողություններից է, որոնք պայմանավորում են կյանքի վերաբերյալ մարդու պատկերացումները, նրա նյութական և բարոյական արժեքները: Ցավի փորձը, սկսվելով ֆիզիկական զգացողություններից, տարածվում է նաև միջանձնային և հասարակական հարաբերությունների վրա: Ցավն, այդպիսով, կենսահանրահոգեբանական երևույթ է: Գիտակցության ոլորտում կարելի է խոսել ցավի կարգի մասին, որը լեզվագիտակցության մեջ դրսևորվում է որպես լեզվական կարգ՝ դառնալով շրջապատող աշխարհի հասկացութայնության ձև: «Ցավ» երևույթը սահմանելով որպես լեզվական կարգ` մենք գիտակցում ենք, որ յուրաքանչյուր ազգային լեզու և մշակույթ իրենց հետքն են թողնում անհատի կողմից ցավի ընկալման վրա: Ուստի ցավի ընկալումը, իմաստավորումը, արտահայտումն ու հաղթահարումը ձևավորվում են տվյալ հասարակության մեջ գոյություն ունեցող և տվյալ լեզվում ամրագրված կարծրատիպերի հիման վրա: Լինելով անձնական, ներքին իրադարձություն, որն ուղղակի կերպով դիտարկելի չէ, ցավի գնահատումը հաճախ կառուցվում է վերջինս զգացող սուբյեկտի խոսքարտահայտման հիման վրա: Հետևաբար ցավի արտահայտությունն այնքան ուղղակիորեն և սերտորեն է կապված լեզվի հետ, որ լեզուն ոչ միայն հաստատում է ցավի առկայությունը և նկարագրում այն, այլև ցավի զգացողության մաս է դառնում: Ցավի երևույթը և հատկապես ցավի զգացողությունների լեզվականացումն ունի ուսումնասիրության բավական լուրջ պատմություն: Այս առումով հատկապես կարևորվում են Լ. Վիտգենշտայնի, Գ.Խայդարովայի, Ֆ. Գաստոն-Յոհանսոնի և Ջ. Օլվուդի, Դ.Էգնյուի և Հ. Մերսկու, Կ. Բեյլիի և Պ. Դեվիդսոնի, Ռ. Մելզաքի և այլոց աշխատությունները, որոնք ներկայացնում են ցավհասկացության լեզվական կողմի զանազան հայեցակերպեր: Սակայն քանի որ վերոնշյալ հետազոտություններ ը կատարվել են հիմնականում փիլիսոփայության, բժշկության, հոգեբանության (այդ թվում նաև` հոգեբուժության) ոլորտում, դրանք չեն կարող օբյեկտիվ հիմք հանդիսանալ լեզվաբանական ուսումնասիրությունների համար: Одним из актуальных направлений развития современного языкознания является исследование проблемы языковой категоризации, которое находится в полном соответствии с основной проблематикой когнитивной лингвистики 20-21-ого вв. В этом контексте особую значимость приобретает проведение наряду с семантической и словообразовательной категоризации определенных явлений, фактов окружающей действительности с помощью имеющих прогностический характер комплексных единиц словообразования, в частности, словообразовательного гнезда (СГ). Данная диссертационная работа представляет собой исследование в области языковой категоризации боли в таких дальнеродственных индоевропейских языках, какими являются английский, армянский и русский. Материалом исследования послужили непроизводные глаголы боли, а также их производные в английском, армянском и русском языках. Значение боли определяется как выражение или описание боли субъектом. Актуальность настоящего исследования обусловлена тем, что, несмотря на несомненный интерес, который категория “боль” представляет для когнитивной науки, чисто лингвистические исследования в этом направлении единичны и отра-жают лишь частные аспекты изучения проблемы. Что касается анализа словообра-зовательных возможностей непроизводных глаголов данной лексико-семантической группы (ЛСГ) в трех языках, то в настоящей работе он предпринимается впервые. Целью работы являются семантическая и словообразовательная категоризация феномена боли на основе анализа СГ непроизводных глаголов. Для достижения дан-ной цели были поставлены следующие конкретные задачи: 1) выявить и разграничить ЛСГ глаголов боли в английском, армянском и русском языках, 2) построить конкрет-ные и типовые СГ глаголов данной ЛСГ в трех языках, а также обобщенное типовое СГ глаголов “боли” исследуемых языков, 3) провести языковую категоризацию боли методом словообразовательного моделирования, 4) выявить базовый комплект прототипических свойств общечеловеческой категории боль. Научная новизна исследования. В работе впервые выявляется и разграни-чивается ЛСГ глаголов боли в английском, армянском и русском языках. Также впервые структурируются конкретные и типовые СГ данных глаголов и исследуется степень зависимости деривационной активности и потенциала производящих баз от их категориального и лексического значения. Впервые проводится языковая категоризация боли с помошью метода словообразовательного моделирования. В диссертации впервые вводится понятие и предлагается формула вычисления коэффи-циента словообразовательной активности. С помощью категоризации боли впервые определяются ее прототипические свойства в исследуемых языках. Далее для трех языков выявляются общие когнитивно значимые словообразовательные универсалии. One of the current trends in modern linguistics is the study of language categorization. This approach completely corresponds to the basic perspectives of the 20th - 21st centuries Cognitive Linguistics. In this respect of special importance is semantic as well as derivational categorization of certain phenomena of reality conveyed by means of derivational word-clusters — complex units of predictive character. The present thesis represents a research in the field of semantic and derivational categorization of pain in the English, Armenian and Russian languages. The object of the research is the study of the English, Armenian and Russian root verbs denoting pain as well as their derivatives. The meaning of the category of pain is defined as expression or description of pain by the agent. The topicality of the research. Though the concept of pain and the problem of its representation have been broadly discussed from the angles of both theoretical and practical perspectives in different domains of the Cognitive Science, nevertheless, few investigations have been carried out in the field of Cognitive Linguistics. As for the study of the derivational potential of the root-verbs denoting pain in the English, Armenian and Russian languages, the research under consideration is the first exploration of the kind. The aim of the research is the language categorization of pain in English, Armenian and Russian on the basis of the structural and semantic analyses of derivational word-clusters of the corresponding root verbs. To achieve the aim of the research the following objectives are set forth: 1) to determine and single out the semantic group of pain verbs in English, Armenian and Russian, 2) to form derivational word-clusters of pain verbs in the English, Armenian and Russian languages separately, as well as the generalized word-cluster of pain verbs of the above-mentioned languages, 3) to categorize the concept of pain in English, Armenian and Russian by means of the method of derivational modelling, 4) to form the basic set of the prototypical features of the universal category of pain. The scientific novelty of the research. For the first time the semantic group of pain verbs in the English, Armenian and Russian languages is distinctly singled out and analyzed semantically. In the languages under study the derivational word-clusters of pain verbs are formed, and the interrelation of the derivational activity and potential of the root pain verbs and their categorial and lexical meanings is revealed. The notion and the formula of the word-formation activity coefficient calculation is introduced and applied. On the basis of categorization the prototypical features of the universal category of pain are defined. For the languages under study cognitively relevant derivational universals are revealed.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Лингвокогнитивный анализ словообразовательных гнезд глаголов боли в английском языке в сопоставлении с армянским и русским. Contrastive lingvo-cognitive analysis of derivational vord-clusters of the english, Armenian and Russian verbs denoting pain.
    Uncontrolled Keywords: Джагацпанян Роза Валериковна, Jaghatspanyan Roza V.
    Subjects: Linguistics
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 23 Sep 2016 15:54
    Last Modified: 01 Nov 2016 10:22
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3468

    Actions (login required)

    View Item