Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայաստանի լեռնահանքային շրջանների ագրոկենսացենոզների ուսումնասիրումը և աղտոտված հողերի կենսատեխնոլոգիական վերականգնումը

Բելյաևա, Օլգա Ալեքսանդրի (2013) Հայաստանի լեռնահանքային շրջանների ագրոկենսացենոզների ուսումնասիրումը և աղտոտված հողերի կենսատեխնոլոգիական վերականգնումը. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ «Հայկենսատեխնոլոգիա» ԳԱԿ ՊՈԱԿ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (404Kb)

    Abstract

    Горнорудная промышленность является ведущей отраслью экономики Армении. Наряду с решением некоторых задач социальноэкономического развития она создает многочисленные проблемы природоохранного характера, которые имеют непосредственное влияние также на сельскохозяйственное производство. По ряду объективных и субъективных причин практической нормой в РА стала работа горнорудных комбинатов без очистных сооружений, сброс в поверхностные водотоки рудничных вод, заброшенность хвостохранилищ и многие другие нарушения, что оказывает негативное влияние на состояние окружающей среды. Безответственность добывающих компаний и переработчиков руды в значительной степени обусловлена несовершенством законодательной базы в сфере недропользования и охраны природы, и часто недостатком достоверной информации при принятии экологически значимых решений. Основными загрязнителями компонентов агроэкосистем, соседствующих с горнорудными комплексами являются тяжелые металлы. Это персистентные загрязнители окружающей среды. Загрязнение компонентов агробиоценозов приводит к миграции тяжелых металлов в пищевых цепях, вследствие чего опасные загрязнители аккумулируются в конечной сельскохозяйственной продукции. Длительный и постоянный привнос даже малых доз тяжелых металлов может привести к постепенной деградации почв, в результате не только снижается урожайность, но и может произойти полная потеря почвенного плодородия. Существующие меры по ликвидации загрязнения почв тяжелыми металлами весьма сложны, дорогостоящи и, как правило, сопряжены с вновь возникающими рисками. Вовлечение новых, незагрязненных территорий в сельскохозяйственный оборот во многих регионах страны проблематично. Устойчивое развитие сельских территорий и аграрного сектора стратегически важно для Республики Армения. Последний является не только экспортнопотенциальным направлением, но и перспективной базой для набирающего все большую популярность сельскохозяйственного и этнического туризма. На фоне значительных изменений в глобальной экономике и прогнозируе- мого глобального продовольственного кризиса, проблема получения местной, безопасной сельскохозяйственной продукции встает особо остро. Таким образом, управляемые риски, возникающие в сфере влияния горнорудной промышленности, должны быть минимизированы. С этих позиций получение достоверной исчерпывающей информации, качественно и количественно характеризующей влияние горнорудного производства на агропромышленный комплекс, является наиболее актуальной задачей. Сопряженные экологогеохимические исследования компонентов агробиоценозов позволяют получить емкие и информативные данные, на основе которых возможны как выявление факторов риска, так и разработка природоохранных мер, направленных на снижение ущерба и минимизацию выявленных рисков. Լեռնահանքային արդյունաբերությունը հանդիսանում է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության առաջատար ճյուղերից մեկը: Սոցիալ-տնտեսական բնույթի մի շարք խնդիրների լուծման հետ մեկտեղ այն ստեղծում է բնապահպանական բնույթի բազմաթիվ հիմնախնդիրներ, որոնք անմիջականորեն ազդում են նաև գյուղատնտեսական արտադրության վրա: Մի շարք պատճառներով ՀՀ-ում գործնական նորմա է դարձել լեռնահանքային համալիրների աշխատանքն առանց մաքրող կայանների, հանքային և արդյունաբերական ջրերի անարգել մուտքը դեպի մակերևութային ջրահոսքեր, պոչամբարների բարձիթողիությունը և բնապահպանական նորմերի այլ խախտումներ: Հանքաքար արդյունահանող և վերամշակող ընկերությունների անպատասխանատվությունը նշանակալի կերպով պայմանավորված է ընդերքօգտագործման ոլորտում օրենսդրական դաշտի անկատարությամբ, ինչպես նաև էկոլոգիապես կարևոր որոշումների ընդունման ընացքում հավաստի տեղեկատվության բացակայությամբ: Սույն աշխատանքի նպատակն է Քաջարան, Կապան և Ալավերդի քաղաքներում տեղակայվող ՀՀ խոշորագույն հանքալեռնային կենտրոնների ազդեցության որակական ու քանակական բնութագիը` տարածականորեն դրանց կցված ագրոցենոզների վրա և աղտոտված հողերի կենսատեխնոլոգիական վերականգնման մոտեցումների առաջադրումը: Նպատակին հասնելու համար որոշվել են ագրոկենսացենոզների ոռոգման ջրերի և հողերի ծանր մետաղներով աղտոտման մակարդակները, իրականացվել է ստացվող գյուղմթերքի սանիտարահիգիենիկ գնահատում, կատարվել է մշակաբույսերում ծանր մետաղների կուտակման ինտենսիվության գնահատում, առաջարկվել են ագրոկենսացնոզների բաղադրիչների աղտոտման և մարդու առողջության ռիսկի նվազեցմանն ուղղված միջոցառումներ, առաջադրվել է ֆիտոռեմեդիացիայի տեսանկյունից արդյունավետ մշակովի և վայրի բույսերի տեսականի: Հետազոտությունները ցույց տվեցին, որ աղտոտված ոռոգման ջրերի երկարատև օգտագործման արդյունքում ագրոկենսացենոզների հողերը հարստացվում են ծանր մետաղներով, որոնց պարունակությունները հաճախ գերազանցում են ՍԹԿ-ը: Ոռոգման ջրերի աղտոտման գործոն են հանդիսանում բազմաթիվ հանքուղիներից արտահոսող ջրերը, ինչպես նաև արդյունաբերական հոսքաջրերը: Հատուկ վտանգ են ներկայացնում պոչամբարները, որոնք հանդիսանում են ծանր մետաղների հզոր աղբյուր: ԶՊՄԿ-ի պոչամբարների տարածքները անհրաժեշտ է հանել գյուղատնտեսական շրջանառությունից: Ծանր մետաղները կուտակվում են ինչպես բուսական, այնպես էլ կենդանական ծագման գյուղմթերքում, ինչի հետևանքով մուտք են գործում սննդային շղթաներ: Ստացվող գյուղմթերքի մեծ մասը չի համապատասխանում սննդամթերքին ներկայացվող անվտանգության պահանջներին: Բնակչության առողջության հիմնական ռիսկերը կապված են ոչ թե հիմնական արդյունաբերական մետաղների, այլ խառնուրդ տարրերի, այդ թվում վտանգավորության I դասին պատկանող տարրերի` Pb, As, Cd և Hg հետ: Mining industry is one of priority sectors of Armenia’s economy, which besides solution of some problems related to social and economic development, brings forward numerous problems of nature protection character directly impacting the agricultural sector. By a number of reasons, operation of plants lacking any cleanup facilities, mine water discharge into surface waters, abandoned tailing repositories and lots of violations of nature protection norms, have been a routine practice in Armenia. Irresponsibility of mining and ore processing companies and is largely conditioned by imperfection of legislative basis in the sphere of mineral resource exploitation and nature protection adding a lack of credible information when making ecologically significant decisions. The goal of this research was qualitative and quantitative assessment of the impact of Armenia’s biggest mining centers located in the cities of Kajaran, Kapan and Alaverdi upon spatially conjugated agrobiocoenoses and approaches to biotechnological restoration of polluted soils. The stated goal was achieved through determination of pollution level of irrigation waters and agrobiocoenoses soils, assessment of the intensity of heavy metal accumulation in crops, suggestion of measures for minimization of pollution risk to agrobiocoenoses components and the health of local people, recommendation of an assortment of farm crops and wild plants appropriate for phytoremediation of polluted soils. The studies indicated that in the result of systematic use of polluted irrigation waters the soils of agrobiocoenoses are enriched with heavy metals which contents often exceed MAC values. The irrigation water pollution factor is both mine water which outflows from audits and numerous mine workings and discharges into natural water streams, and polluted waters of industrial runoffs. A particular hazard is posed by tailing repositories which are a major source of heavy metal transfer to agrobiocenosis. The territories of recultivated tailing repositories must be excluded from agricultural use. Heavy metals are detected in farm produce of both plant and animal origin and consequently enter into food chains. A major part of the obtained farm produce does not meet the RA food safety standards and is hazardous for public health. Major risks to the human health are connected not with basic commercial metals but with trace elements in ores including toxic metals of the 1st category of hazard: Pb, As, Cd and Hg.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Հայաստանի լեռնահանքային շրջանների ագրոկենսացենոզների ուսումնասիրումը և աղտոտված հողերի կենսատեխնոլոգիական վերականգնումը: Studying agrobiocoenoses of mining regions of Armenia and biotechnological restoration of polluted soils.
    Uncontrolled Keywords: Բելյաևա Օլգա Ալեքսանդրի, Belyaeva Olga A.
    Subjects: Biology
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 27 Sep 2016 14:46
    Last Modified: 27 Sep 2016 14:46
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3494

    Actions (login required)

    View Item