Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Երևան քաղաքի տարածքի երկրաքիմիայի և ծանր մետաղների տեխնածին երկրաքիմիական հոսքի առանձնահատկությունները

Տեփանոսյան, Գեվորգ Հովհաննեսի (2015) Երևան քաղաքի տարածքի երկրաքիմիայի և ծանր մետաղների տեխնածին երկրաքիմիական հոսքի առանձնահատկությունները. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ բուսաբանության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (539Kb) | Preview

    Abstract

    Քաղաքները, հանդիսանալով գիտատեխնիկական զարգացման և մարդկանց կյանքի որակի բարձրացման կենտրոններ, շրջակա միջավայրի (այսուհետ` ՇՄ) վրա թողնում են ահռելի տեխնածին ազդեցություն: Արդյունքում քաղաքային տարածքներում ձևավորվում է բնական էկոհմակարգերից տարբերվող «քաղաքային էկոհամակարգ», որի առանցքային բաղ- կացուցիչ հանդիսացող հողերն իրենց վրա են կրում անթրոպոգեն ողջ ծանրաբեռնվածությունը` ներառյալ աղտոտումը: Հողերի աղտոտիչների շարքում, կապված երկարաժամկետ բացասական ազդեցության հետ, առանձնակի տեղ են գրա- վում ծանր մետաղները (այսուհետ` ԾՄ), որոնք տարբեր միգրացիոն ուղիներով ներթափանցելով և կուտակվելով հողային շերտում վատթարացնում են նրա որակական հատկանիշները: Ծառայելով որպես կուտակիչ միջավայր, միևնույն ժա- մանակ հողերը հանդիսանում են ՇՄ-ի աղտոտվածության համընդհանուր վիճակի հետազոտության կարևոր օբյեկտ: Հողերի երկրաքիմիական հետազոտությունները թույլ են տալիս շրջագծել դիսկոմֆորտ գոտիները, ի հայտ բերել աղտոտմամբ աղբյուրները, ինչպես նաև կատարել էկոլոգիական և մարդու առողջությանն ուղղված պոտենցիալ ռիսկի գնահատում և քարտեզագրում, ինչով և պայմանավորված է կատարված աշխատանքի կարևորությունը և արդիականությունը: Աշխատանքի նպատակը և խնդիրները: Հետազոտության նպատակն է Երևան ք.-ի հողերի ԾՄ-ով աղտոտման էվոլյուցիայի ուսումնասիրությունը և աղտոտման պոտենցիալ էկոլոգիական ու մարդու առողջության ռիսկի գնահատումը: Նպատակին հասնելու համար առաջադրվել և լուծվել են հետևյալ խնդիրները. Երևան ք.-ի տարածքի հողերի 1989, 2002 և 2012թթ. երկրաքիմիական հանույթների տվյալների բազաների գիտամեթոդապես հիմնավորած համադրության ապահովում, Երևան ք.-ի տարածքում ԾՄ-ի տեխնածին երկրաքիմիական հոսքի առանձնահատկությունների ուսումնասիրում, Երևան ք.-ի տարածքի հողերի 2012թ. երկրաքիմիական հանույթի արդյունքում որոշված ԾՄ-ի պարունակությունների երկրաքիմիական և սանիտարահիգիենիկ քարտեզագրում և տարածական բաշխվածության առանձնահատկությունների ուսումնասիրում, ԾՄ-ով աղտոտված հողերի պոտենցիալ էկոլոգիական ռիսկի գնահատում և քարտեզագրում ԾՄ-ով հողերի աղտոտման արդյունքում մարդու առողջությանն ուղղված ռիսկի գնահատում և քարտեզագրում, Երևան ք.-ի կանաչապատման մեջ օգտագործվող ծառաբույսերի որոշ տեսակների վիճակի գնահատում` որպես հողերի ԾՄ-ով աղտոտման պոտենցիալ ինդիկատորներ: Городские почвы выделяются высокой интенсивностью и многокомпонентностью загрязнения тяжелыми металлами . Являясь основой «экосистемы города», почвы несут на себе отпечаток исторического развития города и всю нагрузку человеческой деятельности. Попадая в почву различными миграционными путями, тяжелые металлы ухудшают качественные характеристики почв, становятся фактором потенциального риска для здоровья человека и пищевой безопасности в окружающей среде. Долгие годы тяжелые металлы являлись приоритетными загрязнителями территории г. Еревана. Целью данной работы является исследование эволюции загрязнения тяжелыми металлами почв г. Еревана и оценка потенциального экологического риска загрязнения и риска для здоровья человека. Для достижения цели поставлены и решены следующие задачи: обеспечение научно-методически обоснованного сопоставления баз данных геохимических съемок почв г. Еревана 1989, 2002 и 2012гг.; изучение особенностей техногенного геохимического потока тяжелых металлов; геохимическое и санитарно-гигиеническое картирование и изучение особенностей пространственного распределения концентраций тяжелых металлов, определенных в результате геохимической съемки почв 2012г.; оценка и картирование потенциального экологического риска и риска для здоровья человека в связи с загрязнением почв тяжелыми металлами. Исследования показали, что в период 1989-2012 гг. в воздушном бассейне, поверхностных водах и почвах зафиксирован интенсивный и непрерывный техногенный поток со значительным колебанием количественных и качественных характеристик. В результате произошло накопление ТМ в почвах и возникновение особенного, отличающегося от природного, геохимического статуса, вследствие чего территория г. Еревана преобразовалась в обогащенную тяжелыми металлами техногенную биогеохимическую провинцию. Urban soils are characterized by high intensity and multi-component nature of pollution with heavy metals. As a basis of urban ecosystem soils mirror historical development of a city and the overall human pressure. When entering the soil via different migration pathways, heavy metals deteriorate qualitative characteristics of soils and become a potential risk factor for human health and food safety. For many years heavy metals have been dominant pollutants of the area of city of Yerevan. The goal of this research was studying evolution of Yerevan soil pollution with heavy metals and assessing potential ecological risk and human health risk. The goal was attained through formulation and implementation of the following tasks: carrying out scientifically and methodologycally grounded collation of databases containing Yerevan soil geochemical survey data for 1989, 2002 and 2012; studying peculiarities of a manmade geochemical stream of hheavy metals; geochemical and sanitary-and-hygienic mapping and studying peculiarities of spatial distribution of concentrations of heavy metals identified in the result of soil geochemical survey in 2012; assessing and mapping a potential ecological risk and human health risk induced by heavy metals pollution of soils. The studies have revealed a presence of intense continuous manmade stream in air basin, surface waters and soils in 1989-2012 with a considerable variation of quantitative and qualitative characteristics. This brought to heavy metal accumulation in soils and origination of a specific geochemical status different from that natural, and as a result Yerevan area has transformed into a manmade biogeochemical province enriched in heavy metals. Works done with application of a geochemical data transformation step algorithm developed through combination of adapted international methods of normalization, statistical analysis and geochemical mapping ensure a scientifically and methodologically grounded continuity of geochemical investigations.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Особенности геохимии и техногенного геохимического потока тяжелых металлов на территории города Еревана. Peculiarities of geochemistry and manmade geochemical stream of heavy metals in the area of city of Yerevan.
    Uncontrolled Keywords: Тепаносян Геворг Оганнесович, Tepanosyan Ggevorg H.
    Subjects: Biology
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 28 Sep 2016 11:43
    Last Modified: 28 Sep 2016 11:45
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3505

    Actions (login required)

    View Item