Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Դեհիդրոալանինի նոր մոդիֆկացված քիրալային Ni(II) կոմպլեքսների սինթեզը և դրանց հետազոտումը β-տեղակալված α-ամինաթթուների կենսամիմետիկ ասիմետրիկ սինթեզի ռեակցիաներում

Ստեփանյան, Լալա Աշոտի (2013) Դեհիդրոալանինի նոր մոդիֆկացված քիրալային Ni(II) կոմպլեքսների սինթեզը և դրանց հետազոտումը β-տեղակալված α-ամինաթթուների կենսամիմետիկ ասիմետրիկ սինթեզի ռեակցիաներում. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ «Հայկենսատեխնոլոգիա» ԳԱԿ ՊՈԱԿ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (641Kb) | Preview

    Abstract

    Ֆիզիոլոգիական ակտիվությամμ օժտված օպտիկապես ակտիվ քիրալային միացությունների շարքում հատուկ տեղ են զμաղեցնում ամինաթթուները, որոնք լայն կիրառություն են ստացել μժշկագիտության, սննդարդյունաμերության, գյուղատնտեսության և այլ μնագավառներում: Վերջին տասնամյակներում հետազոտողների ուշադրությունը սևեռված է հատկապես ոչ սպիտակուցային α-ամինաթթուների վրա, որոնք օժտված են ֆիզիոլոգիական ակտիվության մեծ պաշարով և հանդիսանում են ժամանակակից հակաքաղցկեղային, հակավիրուսային, հակահիպերտենզիվային և այլ դեղապատրաստուկների կարևոր դեղաμանորեն ակտիվ μաղադրիչները ( Koike T., et al., 2000, Cativela, 1997; Couturier, 2004): Ոչ սպիտակուցային ամինաթթուների կիրառման կարևորագույն ոլորտներից է Պոզիտրոնային Էմիսիոնային Տոմոգրաֆիան (ՊԷՏ), որտեղ իզոտոպներով (11C, 18F) նիշակրված նմանակների տեսքով դեղապատրաստուկները կիրառվում են մի շարք հիվանդությունների (ուռուցքային, սրտաμանական և այլն) արդյունավետ ախտորոշման գործընթացներում որպես ռադիոդեղապատրաստուկ (Fasth, 1990; Vries 1999; Hess, 2002): Անհրաժեշտ է նշել, որ գրեթե μոլոր μնագավառներում ամինաթթուները պիտանի են կիրառության համար միայն օպտիկապես մաքուր իզոմերների տեսքով: Մասնավորապես, հայտնի է, որ, դեղաμանորեն ակտիվ քիրալային պատրաստուկի օպտիկական անտիպոդը ցուցաμերում է μացասական դեղաμանական ազդեցություն (լավագույն դեպքում մնում է չեզոք), իսկ ՊԷՏ ախտորոշման μնագավառում նիշակրված ամինաթթվի օպտիկական անտիպոդի մինչև 5% պարունակությունը ռադիոդեղապատրաստուկում խանգարում է արդյունավետ ախտորոշմանը (Blaschke, 1980; Abellan, 2000): Իզոտոպների կիսատրոհման շրջանների կարճատևության պատճառով խիստ կարևոր է նաև ռադիոդեղապատրաստուկի ստացման պրոցեսների արագընթացությունը: Բնականաμար, նման կարգի քիրալային միացությունները պետք է սինթեզվեն հնարավորինս արագ և μարձր էնանտիոմերային (կամ դիաստերեոմերային) մաքրությամμ: Հետևաμար, առավել μարձր էնանտիոսելեկտիվությամμ և ամինաթթվային մնացորդի ռեակցիոնունակությամμ օժտված մոդիֆիկացված դեհիդրոամինաթթվային քիրալային կոմպլեքսների ստացումը և դրանց կիրառմամμ զանազան կառուցվածքի օպտիկապես ակտիվ β-տեղակալված α-ամինաթթուների μարձրսելեկտիվ և համեմատաμար արագընթաց կենսամիմետիկ ասիմետրիկ սինթեզի մեթոդների մշակումը արդիական և հրատապ խնդիր է: Диссертационная работа посвящена синтезу хлор и фторсодержаших новых хиральных модифицрованных комплексов дегидроаланина и разработке эффективных методов биомиметического асимметрического синтеза ряда оптически активных β-замещенных α-аминокислот с применением синтезированных модифицрованных комплексов дегидроаланина. Работа выполнена в лаборатории асимметрического синтеза небелковых аминокислот НПЦ «Армбиотехнология» НАН РА. The thesis is devoted to the synthesis of chloro- and fluoro-containing new chiral modified complexes of dehydroalanine and development of efficient methods for the biomimetic asymmetric synthesis of a series of optically active β-substituted α-amino acids with the use of synthesized modified complexes of dehydroalanine. The work has been accomplished in the laboratory of asymmetric synthesis of non-protein amino acids of the SPC “Armbiotechnology” NAS RA. The first part of the thesis is devoted to the synthesis of new modified NiII complexes of Schiff’s bases of dehydroalanine with chiral auxiliaries (R)- and (S)-N-(2- benzoylphenyl)-1-(2-chlorobenzyl) pyrrolidine-2-carboxamides (NiII-(S)-2-CBPB-∆-Аla and NiII-(R)-2-CBPB-∆-Аla), and (R)- and (S)-N-(2-benzoylphenyl)-1-(2- fluorobenzyl)pyrrolidine-2-carboxamides (NiII-(S)-2-FBPB-∆-Аla and NiII-(R)-2-FBPB- ∆-Аla). The structures and absolute configuratation of complexes were established by physicochemical methods of analysis. The structure of NiII-(S)-2-$BPB-∆-Аla complex was confirmed by the method of X-ray structural analysis. The synthesized modified dehydroalanine complexes as model systems of pyridoxalphosphate-dependent (PP) enzymes were studied in the asymmetric biomimetic reactions of nucleophilic addition of aliphatic and aromatic nucleophiles to the C=C bond of dehydroamino acid moiety. As a result high-selective (ee up to 97%) and relatively fast methods for the asymmetric biomimetic synthesis of β-substituted (S)-α-amino acids were developed. The modified and unmodified complexes of dehydroalanine were also studied in the asymmetric addition reactions of heterocyclic nucleophiles. Novel, not previously described in the literature enantiomerically enriched (ee >97%) β- heterocycle substituted (S)-α-amino acids containing 1,4-disubstituited piperazine fragment were synthesized. Modified chiral NiII complexes of (R)-absolute configuration were also studied in the asymmetric reactions of nucleophilic addition of dehydroamino acid moieties. The reactions were carried out with the same nucleophiles (aliphatic, aromatic and heterocyclic) and under the same conditions as in the case of (S)-α-amino acids synthesis. As a result universal methods for high-selective asymmetric biomimetic synthesis of β-substituted (R)-α-amino acids were elaborated.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Синтез новых модифицированных хиральных комплексов дегидроаланина и их исследование в биомиметических асимметрических реакциях синтеза β-замещенных α-аминокислот. Synthesis of new modified chiral Ni(II) complexes of dehydroalanine and their study in biomimetic asymmetric reactions of synthesis of β-substituted α-amino acids.
    Uncontrolled Keywords: Степанян Лала Ашотовна, Stepanyan Lala
    Subjects: Biology
    Chemistry
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 04 Oct 2016 12:58
    Last Modified: 06 Oct 2016 13:11
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3557

    Actions (login required)

    View Item