Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ութձայն համակարգը հայ հոգևոր երգարվեստի Նոր Ջուղայի կամ հնդկահայոց երգվածքում

Ամիրաղյան, Գայանե Աշոտի (2012) Ութձայն համակարգը հայ հոգևոր երգարվեստի Նոր Ջուղայի կամ հնդկահայոց երգվածքում. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (637Kb) | Preview

    Abstract

    18-19-րդ դարերն ընդգրկող ժամանակա-հատվածը հայ հոգևոր երգարվեստի զարգացման առավել կարևոր, բեկումնային փուլերից է: Ուշ միջնադարյան Հայաստանի հասարակական-քաղաքական և մշակութային կյանքի բարդ ընթացքը նշված շրջանում հանգեցնում է հայ հոգևոր երգարվեստի պատմության համար սկզբունքային նշանակություն ունեցող մի իրողության, այն է` ՗18-19-րդ դարերում հայ հոգևոր երաժշտությունը ենթարկվում է մի նոր (ճիշտ է, ոչ խոր) ճյուղավորման: Առաջ են գալիս իրարից այս կամ այն չափով տարբերվող հինգ երգվածքներ. Էջմիածնի (կենտրոնական), Կ. Պոլսի (իր մի ճյուղով շատ մոտիկ էջմիածնականին), Նոր Ջուղայի (կոչված նաև հնդկահայոց), Երուսաղեմի և Վենետիկի՘1: Նշվածին կարելի է հավելել նաև Կ. Պոլսի երգվածքի ենթաճյուղերից մեկը` նկատի ունենալով Արմաշի վանքում հաստատված երաժշտական ավանդույթը2: 19-րդ դարում առաջադեմ երաժիշտ տեսաբանների և հոգևոր դասի ներկայացուցիչների շրջանում գիտակցվում է միջնադարյան հոգևոր երգարվեստի արժեքավոր ժառանգությունը պահպանելու, հետագա խաթարումներից և լիակատար մոռացության հեռանկարից փրկելու անհրաժեշտությունը: 19-րդ դարի երկրորդ կեսից հայկական և եվրոպական նոտագրությամբ գրառվում են հայ հոգևոր երգարվեստի զգալի մասն ամփոփող ժողովածուները: 19-րդ դարի վերջին և 20-րդ դարի սկզբին Նոր Ջուղայից սերող հնդկահայ երաժիշտտեսաբան Էմի Աբգարի ջանքերով եվրոպական նոտագրությամբ իրագործվում է նաև հայ հոգևոր երգարվեստի Նոր Ջուղայի կամ հնդկահայոց ճյուղին պատկանող նմուշների գրառումը, քառաձայն ներդաշնակումը և հրատարակումը: Հայ հոգևոր երգարվեստի առանձին ճյուղերի համակարգված և ամբողջական ուսումնասիրությունը հայ միջնադարագիտության առավել հրատապ և կարևոր խնդիրներից է: Լուսաբանման կարիք ունեցող հիմնաքարային հարցերից է հատկապես հայ եկեղեցական երաժշտության հիմքը կազմող ութձայն համակարգի դրսևորման առանձնահատկությունը նշված երգվածքներում: Ըստ Կոմիտասի և Ն. Թահմիզյանի դիտարկումների` հայ եկեղեցու ծիսական մատյաններից դարերի ընթացքում առավելագույնս անխաթար է պահպանվել «Շարակնոցը»3, որը միևնույն ժամանակ հայ հոգևոր երգարվեստի ութձայն համակարգի օրինաչափություններն արտացոլող կարևորագույն ժողովածուներից է: Այս հանգամանքը կարևորում է Է. Աբգարի գրառած շարականներով ներկայացված նորջուղայական ութձայնի ուսումնասիրության անհրաժեշտությունը, ինչը կարող է որոշակի հստակեցում ներմուծել վերոհիշյալ խնդրի պարզաբանման գործում: Տարբեր երգվածքների ձայնեղանակային բնութագրերի համակողմանի ուսումնասիրության արդյունքում դրսևորված ընդհանուր, առավել կայուն օրինաչափությունները հնարավորություն կտան բացահայտելու հայ հոգևոր երգարվեստի ութձայն համակարգի նախնական բնութագրի որոշ հիմնաքարային, էական կողմերը: Մյուս կողմից տարբեր երգվածքներին պատկանող հոգևոր երգերի ձայնեղանակային-դարձվածաբանական համեմատական քննության արդյունքում ստացված տվյալները կարող են նպաստել նաև խազագիտության ոլորտին վերաբերող որոշ խնդիրների հստակեցմանը: Диссертация посвящена изучению системы восьмигласия в новоджуль-финском или индийско-армянском распеве армянского духовного песнетворчества. Выявлены основные состовляющие элементы гласовой характеристики шараканов новоджульфинской традиции: ладовая структура, принципы интонационного развития, интонационно-формообразующие особенности, типовые гласовые обороты. Посредством сравнительного анализа представлены общие черты и различия проявлений системы восьмигласия в главной эчмиадзинской и новоджульфинской традициях армянского духовного песнетворчества. Материалом исследования стали 120 шараканов, записанных и опубликованных Эми Абгар в изданных с 1896-го по 1920 гг. сборниках ново-джульфинских духовных песнопений. Для наиболее полного освещения темы исследования в работе также были рассмотрены 82 образца экспедиционных записей новоджульфинского распева. При сопоставлении абгаровских записей шараканов с одноименными эчмиадзинскими их вариантами был использован сборник “Шаракноц” Н. Ташчяна. Исследовались также фрагменты записанных Э. Абгар комитасовских обработок мелодий новоджульфинской Литургии. Анализ последних приводит к важным заключениям относительно стилистической цельности представленного в абгаровских записях новоджульфинского распева, а также их близости к истокам национального духовного песнетворчества. Диссертация состоит из предисловия, трех глав, заключений, списка использованной литературы и семи приложений. Колония Новой Джульфы образовалась в 1604 году, когда, по приказу иранского правителя Шах-Аббаса, жители города Джульфа Сюникской про-винции Армении, в числе нескольких сотен тысяч армян из разных регионов страны, были насильственно переселены в Иран. Центром колонии стал город Нор Джуга (Новая Джульфа), созданный в пригороде Исфахана силами переселенцев из Джульфы. В начальный период существования колонии образова-лась Армянская епархия Новой Джульфы, в состав которой с 1628 года входили также армянские общины Индии, образованные переселенными из Ирана армяами, в том числе новоджульфинцами (далее: Ирано-Индийская Армянская епархия). Первоначально все армянские переселенцы колонии Новой Джульфы были носителями единой эчмиадзинской традиции духовного песнетворчества, которая в течении веков, в силу ряда обьективных изменений, приобрела само-бытный характер. Согласно мнению Н. Тагмизяна, формирование пяти основ-ных (в том числе новоджульфинского или индийско-армянского) распевов, возникших как следствие разветвления армянского духовного песнетворчества, произошло в 18-19 вв. В один из кризисных периодов существования ново-джульфинской духовно-песенной традиции в середине 19-го века глава епархии Новой Джульфы епископ Тадеос Бекназарян (1795-1863) обнаружил почти полностью преданный забвению распев и возвратил его в церковный обиход. На рубеже 19-20 веков с инициативой сохранения находящегося в очередной стадии распада новоджульфинского распева выступает музыковед родом из Новой Джульфы Эми Абгар (1863-1942), которая осуществила запись и публикацию ценного массива новоджульфинских духовных песен, исполнен-ных бывшим учеником епископа Тадеоса Бекназаряна иереем Акопом. The following thesis is an investigation of the utdzayn (parallel to Byzantine oktoechos) system in New Julfa’s or Indian-Armenian chant of the Armenian religious vocal art. It reveals the modal characteristics of sharakans (hymns) belonging to the tradition of New Julfa with its main components: modal structure, principles of intonation development, intonation-shape features, typical modal phrases. The general features and differences of utdzayn system appeared in main Echmiadzin’s and New Julfa’s traditions of the Armenian religious vocal art are presented by means of a comparative analysis. The investigation concerns 120 sharakans, which had been recorded and published by Amy Abgar in the collections of religious canticles of New Julfa, issued from 1896 to 1920. In order to ensure the most complete treatment of the theme possible, this work has studied also 82 models of expeditionary records of the New Julfa’s chant. During the process of comparative analysis, versions of Echmiadzin’s sharakans with the same name, presented in Abgar’s records, have been taken from ''Sharaknots'' (“Hymnal”) collection, recorded by N. Tashchyan. The investigation has studied as well the fragments of Komitas’s versions of New Julfa’s Liturgy melodies, recorded by A. Abgar. The analysis of the mentioned fragments results into a series of important conclusions concerning the stylistic integrity of New Julfa’s chant, presented in Abgar’s records, as well as the latters’ affinity with the sources of national religious vocal art. The thesis consists of preface, three chapters, conclusions, bibliography and seven appendices. New Julfa’s colony was formed in 1604, when the population of Julfa town of the Armenian Syunik province among many thousands of Armenians from different regions was moved by force to Iran, according to the decree of Iranian governor Shah Abbas. Nor Jugha (New Julfa) town, founded in the suburbs of Isfahan by immigrants from Julfa, became the center of the colony. At the beginning of the colony’s existence the Armenian diocese of New Julfa was established, which envolved since 1628 the Persian Armenians who had transmigrated to India from Iran, including those from New Julfa (hereinafter: Iranian-Indian Armenian diocese). First all the Armenian immigrants of New Julfa’s colony were bearers of a single Echmiadzin’s tradition of religious vocal art, which due to few objective changes, occurred within centuries, started to obtain a peculiar character. As N. Tahmizyan considers, the generation of five main (including New Julfa’s or Indian-Armenian) chants, resulted from the branching of the Armenian religious vocal art, took place in 18th-19th cc. During one of critical periods of the existence of New Julfa’s religious vocal tradition, in the middle of the 19th century, the Head New Julfa’s diocese, bishop Tadeos Beknazaryan (1795-1863) found the almost completely forgotten chant and brought it back into the common use of church. At the turn of the 19th and the 20th centuries the musician theoretician by origin from New Julfa Amy Abgar (1863-1942) demonstrates the initiative to save the New Julfa’s chant, which was suffering another stage of breakup. She carried out the writing and publication of a valuable range of new Julfa’s religious songs, performed by pupil of bishop Tadeos Beknazaryan, priest Jacob.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Система восьмигласия в Новоджульфинском или индийско-армянском распеве армянского духовного песнетворчества. Utdzayn system in New Julfa’s or Indian Armenian chant of the Armenian religious vocal art.
    Uncontrolled Keywords: Амирагян Гаяне Ашотовна, Amiraghyan Gayane
    Subjects: Art Science
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 06 Oct 2016 15:55
    Last Modified: 07 Oct 2016 10:05
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3577

    Actions (login required)

    View Item