Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Վարիացիոն սկզբունքները հայ կոմպոզիտորների դաշնամուրային ստեղծագործություններում

Առուշանյան, Անի Գուրգենի (2013) Վարիացիոն սկզբունքները հայ կոմպոզիտորների դաշնամուրային ստեղծագործություններում. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (812Kb) | Preview

    Abstract

    Հայ դասական կոմպոզիտորների ստեղծագործական հարուստ ժառանգության ուսումնասիրությունը ազգային երաժշտագիտության կարևորագույն խնդիրներից է: Թեև թվում է, թե հայ դասական երաժշտությունն արդեն բազմակողմանիորեն ուսումնասիրված է, սակայն միշտ էլ մնում են ուսումնասիրողի ուշադրությունից վրիպած առանձին երևույթներ: Նման սակավ ուսումնասիրված երևույթների թվին է դասվում վարիացիոն մտածողությունը հայ կոմպոզիտորների դաշնամուրային ստեղծագործություններում: Կոմպոզիտորական երաժշտական արվեստի կարևորագույն դրսևորում-ներից մեկը վարիացիոն մտածողությունն է: Բոլոր դարաշրջանների ու ոճերի կոմպոզիտորների ստեղծագործություններում վարիացիոն մտածողության տարբեր սկզբունքներ կարևոր դեր են խաղացել գեղարվեստական մտքի շարադրման համար: Վարիացիոն հնարներն այս կամ այն ձևով հաճախ են հանդիպում ստեղծագործությունների ցանկացած մասում, իսկ որպես այդ սկզբունքի բարձրագույն դրսևորում` վարիացիաների երաժշտական ժանրում, որը կրում է թեմայի ձևափոխությունների, փոխակերպումների գաղափարը: Հայ դաշնամուրային երաժշտության մեջ, ինչքան էլ դա կարող է արտառոց թվալ, շատ քիչ են վարիացիաները` որպես առանձին ավարտուն ժանր1: Տվյալ աշխատանքում դիտարկվում են դրանցից մի քանիսը, որոնց հեղինակներն են Ղազարոս Սարյանը, Ալեքսանդր Հարությունյանը, Արմեն Սմբատյանը, Ստեփան Շաքարյանը, Էդուարդ Հայրապետյանը: Այդ ձևում գրված որոշ այլ ստեղծագործություններ էլ ներկայացվում են` հայ կոմպոզիտորների կողմից վարիացիոն տեսակների կիրառումն ընդհանուր ընդգրկումով ցույց տալու համար: Հետաքրքիր է, թե ինչու են հայ կոմպոզիտորները վարիացիայի ժանրին այդքան հազվադեպ անդրադարձել: Փորձենք հիմնավորել մեր ենթադրությունը: Հայ երաժշտական մշակույթի բնույթն էականորեն տարբերվում է եվրոպականից` գլխավորապես նրանով, որ վարիացիոն սկզբունքները սերտ առնչություն ունեն ավանդական երաժշտության մեջ վարիացիոն երևույթների լայն ընդգրկման հետ: Հայ երաժշտական մշակույթը, որը հարուստ հոգևոր և ֆոլկլորային ավանդույթներ ունի2, դարերի ընթացքում հարստացել է եվրոպական և արևելյան մշակույթների առանձնահատկություններով` իր մեջ հավաքելով դրանց ամե-նից էական գծերը3: Արևելյան մշակույթից քաղվել է մեդիտացիայի, իմպրովիզացիոն մտածողության, հնչյունի գեղեցկությունով ու նրա իռացիոնալ էությունով զմայլվելու ավանդույթը: Երաժշտական ընթացքը վայելելը թեև արտաքուստ նման է եվրոպական սոնորիստիկային, սակայն իրականում տարբերվում է նրանից: Հնչյունային գունապնակը կերպարի առանձնահատկությունը ցույց տալու ասոցիատիվ միջոց չէ, ինչպես դա իրականացվում է եվրոպական սոնոր երաժշտության մեջ, այլ ընդհակառակը, գեղարվեստական առարկա է, և բնական է, որ ունկնդրի ընկալման մեջ արձագանք է գտնում նրա ենթագիտակցությամբ, քանի որ ունկնդրի հոգևոր էության հետ անքակտելի փոխկապակցվածության մեջ է գտնվում: Диссертация посвящена проблеме вариационности в музыке армянских композиторов. Явление вариационности рассматривается в следующих аспектах: вариации как жанр и форма, принципы вариационности, связанные с армянской музыкальной традицией–монодической и фольклорной (в этой плоскости рассмотрены приемы вариационности в произведениях различных жанров и форм); вариационность в сонатной форме, особенности типично армянской интонационности и ритмики в вариационных структурах, вариационность как явление в произведениях, имеющих признаки медитативности и импровизационности, наконец–вариационность в фортепианных транскрипциях армянских композиторов, созданных на основе народных песен. Новизна исследования заключается в том, что, во-первых, чрезвычайно мало теоретических работ, посвященных вопросам вариационности, во-вторых, изучение является важным фактором в подходе к проблемам исполнительства. Именно в фортепианной музыке благодаря собственно инструментальной специфике, допускающей возможность создания сложных фактурных структур, вариационность является неотъемлемой частью композиционного строения произведения. Это означает, что исполнитель должен обладать широкими знаниями в сфере типологии вариационности, представлять уровень значимости вариационных структур в драматургии произведения, а также обладать навыками чисто исполнительского плана, связанными с особенностями вариационности в разучиваемом произведении при выстраивании интерпретационного плана. Анализу подвергаются следующие произведения: “Тема и вариации” Л. Сарьяна, “Вариации для фортепиано” А. Смбатяна, “Тема с вариациями” А. Арутюняна, “Пассакалия и фуга” Э. Айрапетяна, “Тема с вариациями” С. Шакаряна, “Тема и импровизация” А. Сатяна, “H dur” прелюдия Э. Багдасаряна, две фортепианные миниатюры Р. Амирханяна, “Гимны” М. Исраеляна, “Сюита” К. Петросяна, “Рондо Остинато” Л. Аствацатряна, “Поэма” Э. Мирзояна, фортепианная соната С. Агаджаняна, фортепианная соната Л. Чаушяна, фортепианная соната N6 Г. Меликяна, фортепианная соната N7 В. Бабаяна, фортепианная соната Т. Мансуряна, пьеса “Malingonia in Fis” А. Аванесова, произведения “Соната-Медитация” Д. Сатяна, “Медитация” В. Бабаяна, “Opus 10” Л. Аствацатряна и фортепианные транскрипции Р. Андриасяна и Г. В. Сараджяна. Методика анализа преимущественно связана с исследованием композиционных приемов вариационности, причем рассмотрены разноуровневые элементы произведения, интонационные структуры, фразеология, гармония, контрапункт, разделы формы и ее целостность. Даны оценки драматургической значимости приемов вариационности в реализации образного ряда произведения. Осмысление принципиальных и технических особенностей вариационности в рассматриваемых произведениях не только расширяет представление об истоках вариационности, восходящих к традициям национального музыкального искусства, имеющего тысячелетнюю историю развития, но и чрезвычайно важно для опыта исполнителя, стремящегося к совершенному воплощению замысла композитора. Variation principles are discussed as follows: variations as genre and form; variation principles connected with the Armenian music tradition – monodic and folkloric (in this regard the work considers reflections of variation in pieces of various genres and forms); variation principles in the sonata form, the peculiarities of typical Armenian intonations and rhythmics in variation structures, variation principles as a phenomenon in pieces having characters of meditativeness and improvisation; and, last but not least, variation principles in piano transcriptions of Armenian composers created on the basis of folk songs. The innovation of the research is, firstly, that theoretic works on issues of variation principles are very rare; secondly, the study of variations is an essential factor in regard to interpretation issues. It is in piano music that due to the specificity of the instrument, giving an opportunity of creating complicated textual structures, variation principles become an integral part of compositional structure of the piece. This means that the performer is supposed to have a broad spectrum of knowledge in the sphere of typology of variation principles, to comprehend the level of significance of variation structures in the piece drama, as well as to have pure interpretative skills connected with the peculiarities of variation principles in a piece being learnt when demonstrating the interpretative part thereof. Analysed are the following pieces: “Theme and variations” by Gh. Saryan, “Variations for piano” by A. Smbatyan, “Theme with variations” by A. Harutyunyan, “Passacaglia and fugue” by E. Hairapetyan, “Theme with variations” by S. Shakaryan, “Theme and improvisation” by A. Satyan, “H dur” prelude by E. Baghdasaryan, two piano miniatures by R. Amirkhanyan, “Hymns” by M. Israelyan, “Suite” by K. Petrosyan, “Rondo Ostinato” by L. Astvatsatryan, “Poem” by E. Mirzoyan, piano sonata by S. Aghadjanyan, piano sonata by L. Tchaushyan, piano sonata N6 by H. Melikyan, piano sonata N7 by V. Babayan, piano sonata by T. Mansuryan, “Malingonia in Fis” by A. Avanesov, “Sonata-Meditaion” by D. Satyan, “Mediation” by V. Babayan, “Opus 10” by L. Astvatsatryan, as well as piano transcriptions by R. Andriasyan and G. V. Sarajyan. The methodology of the analysis is mainly connected with the study of compositional reflections of variation principles; furthermore, the work discusses piece elements of various levels, intonation structures, phraseology, harmony, counterpoint, form parts and the integrity thereof. The work provides evaluation of the dramatic essence of reflections of variations in the realisation of the image line of a piece. The interpretation of the sense of principal and technical peculiarities of variations in the examined pieces not only broadens the understanding of sources of variation principles, deriving from traditions of the national music art of a thousand-year-old development history, but also is indispensable to the experience of a performer seeking an absolute realisation of the composer’s intention. The conclusions section provides a general view of the research results and expands on significance of variation principles in the Armenian piano music. In parallel with mastering the forms of variation principles in the European music, Armenian composers have been introducing into their piano compositions a series of musical phenomena, characteristic of the traditional musical thinking.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Вариационные принципы в фортепианных произведениях армянских композиторов. Variation principles in piano pieces of Armenian composers.
    Uncontrolled Keywords: Арушанян Ани Гургеновна, Arushanyan Ani Gurgen
    Subjects: Art Science
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 11 Oct 2016 10:42
    Last Modified: 03 Nov 2016 17:15
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3583

    Actions (login required)

    View Item