Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ժողովրդագրական գործընթացները Հայաստանում 16-րդ դարում – 17-րդ դարի առաջին կեսին

Մալխասյան, Միքայել Արմենի (2016) Ժողովրդագրական գործընթացները Հայաստանում 16-րդ դարում – 17-րդ դարի առաջին կեսին. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (561Kb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (2505Kb) | Preview

      Abstract

      16-րդ դարում և 17-րդ դարի առաջին կեսին Հայաստանը վերածվել էր Օսմանյան կայսրության և Սեֆյան Պարսկաստանի միջև պատերազմների թատերաբեմի: 16-րդ դարի սկզբին Սեֆյանները ժամանակավորապես տիրեցին ամբողջ Հայաստանին, սակայն թուրք-պարսկական պատերազմների (1514-1639 թթ.) ընթացքում Հայաստանի տարածքը քանիցս բաժանումների ենթարկ¬վեց երկու տերությունների միջև՝ որոշակի կայուն սահմանազատում ստանալով միայն 1639 թ. Կասրե-Շիրինի պայմանագրով: Ինչպես նշում է Առաքել Դավրիժեցին, երկու տերությունների բախումներից տուժում էր Հայաստանը՝ ծանր հարկապահանջություն, ունեցվածքի թալան կամ բռնագրավում, բնակավայրերի վերածում բանակի ձմեռանոցի, տների, արտերի և այգիների ավերում, հացահատիկի ամբարված պաշարների յուրացում, զանգվածային սպանություններ, բռնագաղթեր : 16-րդ դարում և 17-րդ դարի առաջին կեսին տեղի ունեցած ժողովրդագրական գործընթացները, ի տարբերություն նախորդող ժամանակաշրջանների, Հայաստանի տարբեր հատվածներում սկիզբ են դրել այնպիսի միտումների, որոնք էթնոժողովրդագրական պատկերի մեջ փոփոխությունների առաջացման և հետագայում էթնիկ միատարրության դիմախեղման պատճառ են դարձել: Բացի էթնոժողովրդագրական փոփոխություններից, կարևոր է նաև զուտ ժողովրդագրական գործընթացների՝ ծնելիության և մահացության, ընտանիքի միջին մեծության շարժընթացի ու դրա վրա ազդող գործոնների դուրսբերումը քննվող ժամանակաշրջանում: Սույն ուսումնասիրության թեման կարևոր և արդիական է Արևմտյան Հայաստանում Օսմանյան կայսրության ժողովրդագրական քաղաքականության ակունքները ցույց տալու և Արևելյան Հայաստանում ոչ նպաստավոր գործընթացների հաջորդականությունը տեսնելու համար: Գաղտնիք չէ, որ թուրքական պատմագիտական շրջանակներում գերիշխող է այն տեսակետը, թե Արևմտյան Հայաստանում և կայսրության հայաբնակ շրջաններում ժողովրդագրական քաղաքականության բացասական միտումներ քրիստոնյաների, այդ թվում՝ հայերի նկատմամբ երբևէ չեն եղել: Մինչդեռ սույն աշխատանքում ցույց է տրվում, որ այդ քաղաքականության առաջին դրսևորումներն ակնհայտ են դեռևս 16-րդ դարում: Միաժամանակ ադրբեջանական պատմագիտական շրջանակները քանիցս հրատարակել են աշխատանքներ՝ մատնանշելով Ռուսական կայսրության կազմում Հայկական մարզի էթնոժողովրդագրական նկարագիրը Ի. Շոպենի վիճակագրության համաձայն՝ անտեսելով Արևելյան Հայաստանում տեղի ունեցած գործընթացները դրանից եր¬կու հարյուրամյակ առաջ, օրինակ՝ շահ Աբաս Ա-ի (1587-1629) կազմակերպած բռնագաղթը: Փաստորեն, անհրաժեշտ է համալիր ուսումնասիրությամբ ներկայացնել 16-րդ դարում և 17-րդ դարի առաջին կեսին Հայաստանում տեղի ունեցած ժողովրդագրական գործընթացները, որոնք հանգեցրին բացասական հետևանքների: Հետևապես, աշխատանքը ձեռք է բերում ոչ միայն գիտական, այլև գիտաքաղաքական նշանակություն: Данная диссертация является комплексным изучением демографических процес¬сов в Армении позднего средневековья, когда Армения была полем постоянных войн между Османской империей и Сефевидской Персией. Отсутствие комплексного изучения демографических процессов в Армении в XVI веке и в первой половине XVII века часто вызывает споры и вопросы, которые поднимаются при изучении тенденций XVIII-XIX веков. Итак, эта работа является комплексным исследованием, которая показывает характеристики и тенденции демографических процессов в Армении в указанный период, сфокусируясь на события, которые привели к фатальным изменениям. Исследование базируется на сравнительном историкодемографическом макроанализе. Войны между Османской и Сефевидской империй привели к негативным изменениям тенденций и особенностей демографических процессов в Арме¬нии. Османская политика переселения курдов в 1515-1516 гг. стала важнейшей особенностью этих изменений. Используя силы суннитских курдов, Османская империя старалась иметь защищенную границу с шиитскими Сефевидами. Несмотря на то, что часть курдских племен расселилась в южных регионах Армении еще в XIV в., масштабное переселение в XVI в. привело к формированию полукочевой системы землевладения в отдельных регионах провинций Диярбакыр и Ван, где армянское население составляло большинство. Согласно османским, армянским и европейским источникам, завоеватели часто предпринимали политику массовых депортаций (тур.–«сюргюн») армянского населения. Продолжительные войны заставляли часть населения уезжать в европейские страны. Чума и голод также были важными составляющими демографических процессов. Согласно нашим наблюдениям в армянских рукописях XVI века, где обычно авторы писали имена членов своих семей, несмотря на массовые депортации и высокую смертность, рождаемость попрежнему была высокой. The present dissertation is a complex research on the demographic pro-cesses in the late medieval Armenia when the country was a battlefield of wars between the Ottoman Empire and Safavid Perisa. The lack of a complex research on the demographic processes in Armenia in the 16th century and in the first half of the 17th century often causes dis¬putes and questions that come from the investigation of the trends of the 18-19th centuries. Thus, this inves¬tigation is a complex research to show the characteristics and trends of the demographic processes in Armenia in the discussed period focusing on the events that led to crucial changes. The research is based on a comperative historical-demographic macroanalysis. The wars between the Ottoman and Safavid Empires led to some negative changes in the trends and features of the demographic processes in Armenia. One of the essential features of these changes became the Kurdish resettlement policy by the Ottoman autho¬rities starting from 1515-1516. Using Sunni Kurdish military forces the Ottoman Empire tried to have protected borders with Shia Safavids. Although some Kurdish tribes had already settled in the southern regions of Armenia starting from the 14th century, the massive resettlement in the 16th century led to the formation of their landowning system in some regions of Diyarbakir and Van provinces where the Armenian population was still the overwhelming majority. According to the Ottoman, Armenian and European sources, the foreign in-vaders used to make massive deportations (Turk. “sürgün”) of the Armenian population. Conti¬nues wars also made a part of the native population leave their historical settlements for the European countries. Plague and starvation were essential features of the demographic processes as well. Despite massive deportations and high mortality rate, according to the observation of the contemporary Armenian manuscripts where the authors wrote the names of their family members, fertility rate of the Armenian population was still very high.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Демографические процессы в Армении в XVI веке и в первой половине XVII века. Demographic processes in armenia in the 16th century and in the first half of the 17th century.
      Uncontrolled Keywords: Малхасян Микаэл Арменович, Malkhasyan Mikayel Armen демографические процессы
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 19 Oct 2016 15:43
      Last Modified: 24 Oct 2016 12:41
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3643

      Actions (login required)

      View Item