Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Փանոս Թերլեմեզյանի կյանքը և ստեղծագործությունը

Կիրակոսյան, Մերի Արայի (2013) Փանոս Թերլեմեզյանի կյանքը և ստեղծագործությունը. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (384Kb)

    Abstract

    Փանոս Թերլեմեզյանը (1865-1941) հայ կերպարվեստի ռեալիստական ուղղության ականավոր ներկայացուցիչներից է: Թեև նկարիչն իր ստեղծագործական μազմաժանր հարուստ ժառանգության մեջ թողել է μնանկարներ, դիմանկարներ, թեմատիկ ստեղծագործություններ, նատյուրմորտներ, սակայն Թերլեմեզյանի արվեստում գերակշռող ժանրը μնանկարն է. նա իր ներդրումն է ունեցել հայ ռեալիստական μնանկարի զարգացման գործում: Այստեղից էլ՝ Փ.Թերլեմեզյանի կյանքի ու ստեղծագործության ուսումնասիրության անհրաժեշտությունն ու հրատապությունը: Աշխատանքի նպատակն ու խնդիրները: Ատենախոսության գլխավոր նպատակն է Փ.Թերլեմեզյանի կյանքի և ստեղծագործության համալիր ուսումնասիրությունը: Կարևորվել են հետևյալ խնդիրները՝ Ուսումնասիրել Փ.Թերլեմեզյանի գեղարվեստական ժառանգությունը: Որոշարկել նկարչի դերը հայ կերպարվեստի պատմության մեջ: Ուսումնասիրել Փ.Թերլեմեզյանի գրական ժառանգությունը: Ուրվագծել Փ.Թերլեմեզյանի՝ մշակութային գործչի դիմանկարը: Ներկայացնել Փ.Թերլեմեզյանի հանրային գործունեությունը: Ատենախոսության մեջ առաջին անգամ՝ Հավաքել և ներկայացրել ենք Փ.Թերլեմեզյանի հասարակական գործունեության ամμողջական տարեգրությունը, անդրադարձել նկարչի հասարակական և մշակութային μնույթի հանրային աշխատանքներին: Կազմել ենք լիակատար ժամանակագրությունն այն ցուցահանդեսների, որոնց մասնակցել է Փ.Թերլեմեզյանը: Ներկայացրել ենք Փ.Թերլեմեզյանի գրական ժառանգությունը: Հայտնաμերել ենք Փ.Թերլեմեզյանի կորսված համարվող Աղթամարյան արտանկարները: Ավետիք Իսահակյանի տունթանգարանում հայտնաμերել ենք նկարչի վրձնին պատկանող կանացի անթվակիր դիմանկարը: Հովհաննես Թումանյանի տունթանգարանում հայտնաμերել ենք Թերլեմեզյանի անհայտ երկու μնանկարները: Գիտական շրջանառության մեջ ենք դրել Էջմիածնի թանգարանում պահվող նկարչի երեք կտավները: Ուսումնասիրելով Փ.Թերլեմեզյանի կյանքի տարեգրությունը, նա-մականին և հոդվածները, ճշտել ենք «Հայուհի» (1913) դիմանկարի ստեղծման տարեթիվը և պատմությունը, պարզել «Գաղթական» (1901) կտավի գտնվելու վայրը: Բացահայտել ենք, որ նկարիչը չի մասնակցել է Փ.Թերլեմեզյանի անվան գեղարվեստի ուսումնարանի հիմնադրմանը և չի դասավանդել այնտեղ: Գիտական շրջանառության մեջ ենք դրել արխիվային նյութեր, հոդվածներ ժամանակի մամուլից, ժամանակակիցների վկայություններ և հիշողություններ և այլն:Фанос Терлемезян (1865-1941) - один из выдающихся представителей реалистического направления в армянском изобразительном искусстве XIX-XX вв. Хотя многожанровый художник в своем творческом наследии оставил пейзажи, портреты, тематические работы, натюрморты, но преобладающим жанром в творчестве Ф. Терлемезяна остается пейзаж. Он внес свой вклад в развитие армянского реалистического пейзажа. Трудная и наполненная испытанием жизнь художника прошла за рубежом, и только в 1928 году он вернулся в Армению. Цель диссертации заключается в комплексном изучении жизни и творчества Фаноса Терлемезяна. В свое время о жизни и творческой деятельности художника были написаны разделы в монографиях и очерках по истории армянского изобразительного искусства, альбомы, мемуары. Искусствовед Егише Мартикян сыграл большую роль в изучении жизни и творчества Фаноса Терлемезяна. Он автор первой и до сих пор единственной монографии о нем, которая была опубликована полвека назад, в 1964 году. В нашем исследовании мы впервые собрали и представили летопись общественной деятельности Ф. Терлемезяна. Составили полную хронологию тех выставок, в которых участвовал Ф. Терлемезян. Впервые представили литературное наследие художника. В Матенадаране имени Месропа Маштоца обнаружили считавшиеся пропавшими рисунки Ф. Терлемезяна, которые были скопированы с рельефов храма Сурб Хач (Святой Крест) в Ахтамаре. В Доме-музее Аветика Исаакяна нами было найдено недатированное и до сих пор неизвестное изображение девушки. В Доме-музее Ованнеса Туманяна мы обнаружили два неизвестных пейзажа художника: “Ованнес Туманян во время охоты” (1905) и ”Мушег Туманян у родника св. Григора” (1905). Ввели в научный оборот три полотна художника: ”Севан” (1907), “Крепость Вана” (1913) и копию картины испанского художника 17 века Э. Мурильо “Непорочное зачатие”, которые хранятся в музее Эчмиадзина. Изучив письма, статьи и летопись жизни Ф. Терлемезяна, мы уточнили дату создания и историю портрета “Армянка” (1913), выяснили местонахождение полотна “Беженец” (1901, Национальная галерея Армении). Отвергли распространенную в искусствознании точку зрения, согласно которой Ф. Терлемезян участвовал в учреждении Художественного училища имени Фаноса Терлемезяна и преподавал там. Использовали новые архивные материалы, рукописные страницы, свидетельства и воспоминания современников. Диссертация состоит из предисловия, трех глав, заключения, списка использованной литературы и альбома иллюстраций. Panos Terlemezyan (1865-1941) is one of the most prominent representatives of the realistic direction in Armenian art of the XIX-XXth centuries. Although the multi-genre painter has left landscapes, portraits, thematic works and still lifes, but the dominant in his oeuvre remains the landscape genre. He has a unique contribution in the development of Armenian realistic landscape painting. The artist spent most part of his life, full of difficulties, in foreign countries, and only in 1928 he returned to Armenia. The main objective of the dissertation is a comprehensive study of Panos Terlemezyan’s life and oeuvre. Artist’s life and art has been presented within the sections of monographs and overviews on Armenian art, as well as albums and memoires. Eghishe Martikyan has played an important role in the study of P. Terlemezyan’s life and oeuvre. He is the author of the first and the only monograph about the painter, which was published a half-century ago, in 1964. In our research for the first time a complete chronicle of artist’s public activity, social and cultural life has been collected and presented. We have also developed a complete chronology of the exhibitions in which P. Terlemezyan participated. For the first time is presented P. Terlemezyan’s literary heritage. In Matenadaran after Mesrop Mashtots we have found P. Terlemezyan’s lost drawings, that are copied from the reliefs of “Holy Cross” (“Surb Khach”), the church on Achtamar island. In the museum after Avetik Isahakyan we have found an undated and unknown portrait of a young lady. In the museum after H. Tumanyan we have found two unknown landscape paintings, entitled “Hovhannes Tumanyan at hunting” (1905) and “Mushegh Tumanyan at St. Gregory rill” (1905). Artist’s three canvases, kept at Etchmiadzin museum, have been presented to the Scientific Society: “Sevan” (1907), “Fort of Van” (1913), and the copy of the 17th century Spanish painter E. Murilyo’s “Pure pregnancy” painting. While studying P. Terlemezyan’s correspondence, articles and life chronicle, we have clarified the date of creation and the history of the portrait called “An Armenian woman” (1913) and found out the location of the painting called “A Refugee” (1901). We have rejected the standpoint that the painter participated in the establishment of art college after Panos Terlemezyan and taught there. New archival materials, manuscrips, as well as the reminiscences and testimonies of Terlemezyan’s contemporaries have been put into scientific circulation.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Жизнь и творчество Фаноса Терлемезяна. The life and oeuvre of Panos Terlemezyan.
    Uncontrolled Keywords: Киракосян Мери Араевна, Kirakosyan Meri
    Subjects: Art Science
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 21 Oct 2016 13:46
    Last Modified: 21 Oct 2016 13:46
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3658

    Actions (login required)

    View Item