Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Կապանի տարածաշրջանի խոսվածքները

Մանուչարյան, Սվետլանա Սեյրանի (2016) Կապանի տարածաշրջանի խոսվածքները. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (47Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (6Mb)

      Abstract

      Արդի բարբառագիտության խնդիրներից են բարբառային միավորների գրառումը և ուսումնասիրությունը, առանձին վարչատարածքային միավորների լեզվական առանձնահատկությունների բացահայտումներն ու նկարագրությունները: Սույն ատենախոսությունը նմանօրինակ քննության մի փորձ է: Մինչ այժմ չկա ամբողջական և համակողմանի աշխատություն` նվիրված Կապանի տարածաշրջանի խոսվածքներին, որոնց հետազոտությունը կարևորվում է բարբառագիտական ատլասի համալրման գործընթացում: Թեմայի քննությունն արդիական է խնդրո առարկա խոսվածքների դասակարգման, դրանցում գործող լեզվական համակարգերի և ենթահամակարգերի ուսումնասիրության տեսանկյունից: Ատենախոսության նպատակն է հնարավորինս ամբողջական ներկայացնել այս տարածաշրջանի խոսվածքների ներկայիս վիճակը, որը ձևավորվել է լեզվի պատմական զարգացմանը զուգընթաց: Հետազոտության խնդիրներն են զուգադրական, պատմահամեմատական, մասամբ էլ նկարագրական մեթոդների կիրառմամբ բացահայտել և ներկայացնել խոսվածքների դասակարգումը, ցույց տալ և վերլուծել դրանց ընդհանրություններն ու տարբերությունները, լեզվի բոլոր մակարդակներում դրսևորվող կառուցվածքային առանձնահատկությունները: Գիտական նորույթներն են` ա) Կապանի տարածաշրջանի բարբառային միավորների դասակարգում, բ) խոսվածքների լեզվական համակարգերի քննություն համաժամանակյա և տարաժամանակյա հայեցակետերով, գ) խոսվածքների յուրահատկությունների և ընդհանրությունների համակողմանի վերլուծություն: Ատենախոսության տեսական և կիրառական նշանակությունը: Ատենախոսության տեսական նշանակությունն է տալ խնդրո առարկա խոսվածքների լեզվական իրողությունների ընդհանրական բնույթը: Ուսումնասիրությունը կարող է լեզվանյութ հանդիսանալ ՀՀ բարբառային ատլասի՝ այդ տարածաշրջանի բարբառային միավորները համակարգելիս, ինչպես նաև օգտակար լինել տարածքային բարբառագիտությամբ զբաղվողների համար: Հետազոտության առարկան: Հետազոտության առարկան Կապանի տարածաշրջանի 31 խոսվածքներն են` Կապան քաղաք և Ագարակ, Աղվանի, Անտառաշատ, Առաջաձոր, Արծվանիկ, Գեղի, Գեղանուշ, Դավիթ Բեկ, Եղվարդ, Լեռնաձոր, Խալաջ(Խմայճ), Խդրանց, Խոտանան, Ծավ, Կաղնուտ, Ձորաստան, Ճակատեն, Ներքին Հանդ, Նորաշենիկ, Շիկահող, Շիշկերտ, Շրվենանց, Չափնի, Սյունիք, Սրաշեն, Սևաքար, Վաչագան, Տանձավեր, Ուժանիս, Օխտար (Ուխտավայր) գյուղեր: Նշված 31 խոսվածքներից 4-ը (Եղվարդ,Կաղնուտ, Ներքին Հանդ, Սրաշեն, որոնց նախնիները գաղթել են Ղարադաղից, մասնավորապես Վինա գյուղից) դասվում են (ԼԻ)Ս ճյուղի մեջ, 18-ը` ՈՒմ (Կապան, Արծվանիկ, Անտառաշատ, Գեղի, Նորաշենիկ, Խոտանան, Գեղանուշ, Խդրանց և այլն), իսկ 9-ը (Ագարակ, Լեռնաձոր, Շիկահող, Շիշկերտ, Ծավ, Ճակատեն, Վաչագան, Ուժանիս, Օխտար) կրում են բարբառային երկու ճյուղերի ազդեցությունները: ՈՒմ ճյուղի խոսվածքները բաժանվում են 2 ենթախմբի` ա) ենթախոսվածքներ, որոնք կրում են Գորիսի խոսվածքի ազդեցությունը (Աղվանի, Տանձավեր, Դավիթ Բեկ), բ) ենթախոսվածքներ, որոնք ձևավորում են Կապանի խոսվածքը: Одной из проблем современной диалектологии является регистрирование и исследование диалектных единиц, выявление и описание языковых особенностей отдельных территориальных единиц. Эта диссертация является опытом подобного исследования, поскольку до сих пор нет всеобъемлющего изучения всех имеющихся говоров Капанского региона. Целью данной работы является представить современныю картину говоров Капанского региона, к которой они пришли параллельно историческому развитию языка. Научными новшествами являются: а) классификация диалектных единиц Капанского региона, б) анализ языковых единиц существующих в говорах в синхронических и диахронических аспектах, в) всесторонний анализ особенностей и сходств говоров. Темой исследования является 31 говор Капанской области: город Капан и сëла Агарак, Ахвани, Антарашат, Арачадзор, Арцваник, Гехи, Гехануш, Давид Бек, Егвард, Лернадзор, Халадж (Хмайч) Хдранц, Хотанан, Цав, Кахнут, Дзорастан, Тсакатен, Неркин Анд, Норашеник, Шикахох, Шишкерт, Шрвенанц, Чапни, Сюник, Срашен, Сежакар, Вачаган, Тандзавер, Ужанис, Охтар. 4 говорав (Егвард, Кахнут, Неркин Анд, Срашен) относятся к ветви (ЛИ)С [(ԼԻ)Ս], 18 относятся к ветви Ум (Кап., Арц., Г., Хот., Хд. и т.д.), и 9 (Аг., Шик., Шиш., Ц., Лерн., Тсак., Вач., Уж., Ох.) носят влияние двух ветвей диалектов. Говоры ветви Ум делятся на 2 подгруппы а) говоры, которые носят влияние говора Гориса, б) говоры, которые формируют Капанский говор. Исследование может служить как языковой материал при формировании атласа диалектов Республики Армении, а также при изучении диалектологии данного региона. Диссертационная работа состоит из 215 компютерных страниц составляющих основную часть (Введение, Первая глава, Вторая глава, Третья глава, Четвертая глава, Заключении), 94 страниц приложения (Сравнительное описание говоров Капанского региона,Образцы с говорами Капана, Словарь диалектов и Географическая карта говоров). Основная часть диссертации заканчивается списком использованной литературы. Введение содержит исторические данные о Капанском регионе и населении проживающего там, обоснована актуальность и важность темы, также даны проблемы, методы, источники исследований, история вопроса и общая картина фонетических и грамматических различий говоров. В первой главе дается региональная характеристика звуко-фонетических систем и подсистем, во второй главе дается региональная характеристика словарного запаса, а в третьей главе региональная характеристика морфологических систем, в четвертой главе региональная характеристика синтаксических реалий. В заключении обобщается выводы исследовании. Говоры Капанского региона можно условно разделить на четыре группы: а) говоры, которые первоначально принадлежали к ветви (ЛИ)С [(ԼԻ)Ս] и сохраняя типичные языковые реалии, в настоящее время имеют диалектные особенности ветви Ум [ՈՒմ], б) говоры, которые имеют только фонетические, грамматические и лексические формы характерные диалектам ветви Ум [ՈՒմ], в) говоры, которые будучи смежными с диалектами ветви (ЛИ)С [(ԼԻ)Ս], но изначально находясь в диалектной ветви Ум, теперь имеют влияние двух диалектов, г) говоры, которые из-за переселения представляют собой смешанную картину, неся влияние как русского языка, так и армянских других диалектов. Фонетические законы действующие в говорах (закон Ачаряна, второй закон позиционного распределения гласных) и явления чередования звуков (гармония гласных, выпадение, дополнение, повторение и метатеза) хронологически следовали друг за другом, ослаблением или превосходством одного из них. The problems of modern dialectology are the writing down and the study of dialectal units, the discoveries and the descriptions of linguistic peculiarities of separate administrative units . The given thesis is a similar attempt of such a study, because so far there is no comprehensive study, dedicated to the study of the idioms of this region.The aim of the thesis is to show the current picture of the idioms of Kapan region, which were formed, parallelly to the historical development of the language. Scientific novelties are; a) classification of dialectal units of Kapan region, b) examination of language reality , by simultaneous and sequential aspects, acting in the idioms. c) Comprehensive analysis of peculiarities and similarities of idioms. The subject of the study are 31 idioms of region Kapan: Kapan city and Agarak, Aghvani, Antarashat, Arachadzor, Artsvanik, Geghi, Geghanoush, David Bek, Yeghvard, Lernadzor, Khalaj (Khmaych) Khdrants, Khotanan, Tsav, Kaghnut, Dzorastan, Chakaten, Nerqin Hand, Norashenik, Shikahogh, Shishkert, Shrvenants, Chapni, Syunik, Srashen, Sevakar, Vachagan, Tandzaver, Uzhanis, Okhtar villages. 4 of the idioms, (Yeg., Kagh., N. H., Sr.), are classified in the (ԼԻ)Ս branch, 18 are in the UM [ՈՒմ] branch (Kap.,Arts.,G.,Khot.,Vach.,Khdr.,Ag., etc.), and 9 (Shik., Shish.,Ts., Chak., Uzh., Okh.) are under the influence of two dialectal branches. The idioms of the branch ՈՒմ are divided into 2 sub-sectors: a) idioms which are under the influence of dialect of Goris, b) idioms, which design the dialect of Kapan .The study may serve as a linguistic material when establishing the RA dialectal atlas, coordinating problematic subject of dialectal units of the regions, as well as for those, who are engaged in the dialectology. The main part of the study consists of 215 computer pages, («Introduction», «The first chapter», «The second chapter», «The third chapter», «The fourth chapter», «Conclusions»), appendix which consists of 94 pages («Comparative description of dialects of Kapan region», «Samples in Kapan pre-dialect», «Dialectal dictionary», and geographical map of dialects). The main part of the thesis ends with a list of the used literature. In the Introduction, the historical data are brought on about Kapan region and society, living there.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Говоры Капанского региона. Idioms of Kapan region.
      Uncontrolled Keywords: Манучарян Светлана Сейрановна, Manucharyan Svetlana Seyran
      Subjects: Linguistics
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 25 Oct 2016 13:29
      Last Modified: 26 Oct 2016 10:41
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3684

      Actions (login required)

      View Item