Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Պահպանության գրերի (հմայիլների) գեղարվեստական հարդարանքը (15-րդ դարից մինչև 1659 թ.)

Ղազարյան, Դավիթ Գեղամի (2013) Պահպանության գրերի (հմայիլների) գեղարվեստական հարդարանքը (15-րդ դարից մինչև 1659 թ.). PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (270Kb) | Preview

    Abstract

    Միջնադարյան հայկական ձեռագրերն արտահայտում են հայ մարդու միջնադարյան հոգևոր աշխարհայացքը, գեղարվեստական ճաշակը, մտահորիզոնը: Ձեռագրերում ընդգրկված նյութերը շատ անգամ պայմանավորված էին ընթերցողների ճաշակով և նախասիրությամμ, որոշակի գաղափարախոսությամμ, մասամμ նաև պատվիրատուի ցանկությամբ, իսկ վերջինիս գեղարվեստական հարդարանքը ոչ միայն ապահովում էր գեղագիտական կողմը, այլ նաև կատարում էր դիդակտիկ դեր: Դարերի ընթացքում ընդօրինակվել են ինչպես արձակ, այնպես էլ չափածո երկեր, որոնց էջերը հաճախ համեմված են ակնահաճո նկարազարդումներով: Միջնադարյան հայ մատենագրության հարուստ գանձարանում Ավետարանների, Աղոթագրքերի, Ախթարքների, Աղավիտների, Տաղարանների, Գանձարանների, Ժամագրքերի, Շարակնոցների, Հայսմավուրքների, Ճաշոցների և առանձին հեղինակների երկերի մեծաքանակ ընդօրինակությունների կողքին հանդես են գալիս իրենց ձևով տարμերվող փաթեթաձև, աղոթքներ ու աղերսներ պարունակող ժողովածուներ` Հմայիլները ¥պահպանության գրեր¤: Թեմայի արդիականությունը. Հայկական ձեռագրական արվեստում իր հաստատուն տեղը գտած ժապավենաձև Հմայիլները թեև իրենց հանգրվանն են գտել մի շարք ձեռագրական և թանգարանային հաստատություններում Մաշտոցյան Մատենադարան, Մայր Աթոռ Սուրբ Էջմիածին, Հայաստանի պատմության թանգարան, Մխիթարյանների միաμանությունները, Բրիտանական թանգարան և այլն, սակայն, ցավոք, դրանց նկարազարդման արվեստին վերաμերող որևէ առանձին ամբողջական աշխատություն կամ ուսումնասիրություն չի հրապարակվել: Ժապավենաձև Հմայիլների գեղարվեստական հարդարանքի ուսումնասիրությունը ունի առանձնահատուկ կարևորություն։ Հմայիլների գեղարվեստական հարդարանքի ուսումնասիրությունը բացահայտում է միջնադարյան ձեռագրական արվեստում իր ուրույն տեղը զբաղեցրած այդ ձեռագրախմբի մանրանկարչական արվեստը։ Մեզ են ներկայացնում միջնադարյան վարպետների այն ստեղծագործությունները, որոնք որոշ չափով ավելի ազատ են քրիստոնեական կաղապարային պատկերագրությունից։ Բացահայտում են հայ ժողովրդի հավատքի յուրահատուկ դրսևորումներից մեկը։ Манускрипты “(h)маилнер’’ (амулеты) – это сборники заклинаний, отличающиеся среди древних армянских рукописей своей формой (в виде свитка) и миниатюрами. Самые ранние примеры дошедших до нас армянских амулетов-свитков относятся к XV в. В связи с тем, что их держали при себе и многократно перечитывали в ритуальных целях, амулеты-свитки износились, потеряли свой первоначальный блеск и дошли до нас частично – с большими потерями. Так, из исследованных нами 49 амулетов полноценными являются лишь два. Данное обстоятельство привело к определенным затруднениям в проведении настоящего исследования, осуществляемого впервые. Диссертация состоит из введения, трех тематических глав, каждая из которых имеет свои разделы, выводов, списка использованной литературы, где отдельными группами представлены рукописные источники, старопечатные амулеты-свитки и научные источники, и двух приложений. В первом приложении описаны представленные впервые 43 иллюстрированных амулета в виде свитка и отдельно 6 других амулетов-свитков, уже известных современной науке, однако, адаптированных к настоящей работе. Все рассмотренные амулеты-свитки в результате нашего исследования были подразделены на три эпохи: XV и XVI вв., 1600 – 1659 гг. Второе приложение – это иллюстрации (123 илл.), большая часть которых публикуется впервые. (H)mailner'' (amulets) – a collection of spells – among the ancient Armenian manuscripts differ by their shape (a scroll), and miniatures. The earliest examples of Armenian amulet-scrolls, which are known to us, belong to the XV century. Due to the fact that they were hold by the owners and repeatedly re-read for ritual purposes, amulet-scrolls worn out, lost their original luster and came down to us in part – with heavy losses. Thus, only two out of the 49 investigated amulet-scrolls are high-grade. This fact has led us to certain difficulties in conducting this study, carried out for the first time. The thesis consists of an introduction, three thematic chapters, each of which has its own sections, conclusions, bibliography (consists of separate groups: manuscript sources, early printed amulet-scrolls, literature); and two appendixes. The first appendix describes 43 illustrated amulet-scrolls, presented for the first time, and separately 6 other amulet-scrolls, already known to modern science, however, adapted to this work. All these amulet-scrolls as a result of our study were divided into three periods: XV and XVI centuries, 1600 – 1659. The second appendix consists of 123 illustrations, most of which are published for the first time. In the introduction actuality, goals and objectives, and possible solutions are presented. In the first chapter of the thesis – "An Essay on Amulets" – it is presented in details the history and the development of amulets in cultures of different peoples since ancient times, when amulets were used like jewelry (as talismans and protecting belongings); when with the advent of writing these amulets started to be filled with ritual texts, and later scribes created them on parchment and paper till printing. In this chapter we also present terms associated with amulets, and their interpretation; existing collections of amulet-scrolls and their degree of scrutiny.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Художественное оформление амулетов в виде свитка (с 15-ого века по 1659 год). Artistic decoration of croll shaped amulets (from the 15th century till 1659).
    Uncontrolled Keywords: Казарян Давид Гегамович, Ghazaryan Davit Gegham
    Subjects: Art Science
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 25 Oct 2016 13:31
    Last Modified: 26 Oct 2016 10:42
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3685

    Actions (login required)

    View Item