Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Դաշնամուրը հայ կոմպոզիտորների կամերային-գործիքային ստեղծագործություններում (XX դարի երկրորդ կես)

Թամիրօղլյան, Աննա Մամիկոնի (2016) Դաշնամուրը հայ կոմպոզիտորների կամերային-գործիքային ստեղծագործություններում (XX դարի երկրորդ կես). PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Արվեստի ինստիտուտ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (64Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (5Mb)

      Abstract

      Феномен камерно-инструментальной музыки Армении представляется одним из высочайших достижений музыкальной культуры. Жанр камерной музыки в масштабах общего развития искусств Армении занимает ведущее место как с точки зрения оценки его высокого художественного уровня, так и с позиций значимости в мировом музыкальном искусстве. Становление и развитие камерно-инструментальных жанров в армянской музыке сформировалось в конце XIX века намного позже, чем европейская и русская: «К тому времени, когда в армянской музыке стали делаться первые попытки создания музыки для камерных ансамблей, в западно-европейской и русской музыке развитие этого жанра достигло своего расцвета». Освоение практически всех жанровых разновидностей этого чрезвычайно сложного вида композиторского, а значит и исполнительского творчества за несколько последних десятилетий имело мало прецендентов. Еще в конце XIX и начала XX столетий насчитывалось всего несколько камерно-инструментальных опусов Тиграна Чухаджяна, Никогайоса Тиграняна, Александра Спендиаряна и сохранившихся в архивах набросков инструментальных пьес Комитаса, которые по своим художественным качествам представляли огромный интерес. Уже на этом этапе можно утверждать, что наряду с камерными произведениями без участия фортепиано (струнными трио, квартетами и т.д.), в национальной музыкальной культуре Армении развиваются и камерно-ансамблевые произведения в сочетании с фортепиано. Обращение этих композиторов к камерно-инструментальному жанру не случайно: получив музыкальное образование в Европе и России, они тем самым явились «первопроходцами» в заложении основ армянской камерно-инструментальной музыки (в частности, фортепианного камерного музицирования). Однако уже в 30-50 годы XX века в армянской камерно-инструментальной музыке появились такие шедевры, как Соната для скрипки и фортепиано (1932), абсолютно необычное Трио для скрипки, кларнета и фортепиано (1932) Арама Хачатуряна, Сюита для трио (1933, в том же составе) Александра Арутюняна, где вместо виолончели звучит кларнет и целый ряд камерных ансамблей с участием фортепиано (фортепианных ансамблей), которым по сей день рукоплещут слушатели многих стран. Далее, во II половине XX века поражают воображение и число созданных армянскими композиторами произведений в различных камерно-инструментальных жанрах и привнесение в европейские композиционные каноны, которые в рамках естественной преемственности служили отправной точкой в освоении норм данного вида творчества, национальной самобытности, придающей музыке неповторимое своеобразие. Это своеобразие отразилось, в первую очередь, в интонационной сфере мелоса композиций: армянская музыка, в течение веков развивавшаяся в стенах христианских храмов, обогатилась огромным числом выразительных интонаций, совершенствовавшихся в традициях храмовой литургии. Более того, именно в армянских церковных песнопениях откристаллизовалась культура армянской монодии, причем не только как определенный художественный эталон, но, в первую очередь, в качестве модели мышления. Таким образом, принципы художественного мышления большинство армянских композиторов унаследовало из многовекового развития как церковной музыки, так и в результате взаимодействия с практикой исполнения на народных инструментах, в основе которой лежит импровизационное искусство сазандаров, гусаноашугов. Этим и объясняется как сам бурный и скоротечный процесс развития жанров фортепианной ансамблевой музыки, так и ее качественный рост. Հայաստանի կամերային-գործիքային երաժշտությունը հայ երաժշտական մշակույթի բարձրագույն նվաճումներից է։ Ատենախոսության նպատակն է ХХ դարի երկրորդ կեսի հայ երաժշտության մեջ դաշնամուրային կամերային-գործիքային ժանրերի զարգացման գործընթացների հնարավորինս լայն ընդգրկումը։ Հայ կոմպոզիտորների ժառանգությունում դաշնամուրի մասնակցությամբ տարակազմ անսամբլների բազմաթիվ օրինակներ կան։ Անկասկած, նրանցից յուրաքանչյուրն աչքի է ընկնում իր կոմպոզիցիոն ինքնատիպությամբ: Առաջ են քաշվել հետևյալ խնդիրները․ հայ կոմպոզիտորների՝ դաշնամուրի մասնակցությամբ զանազան անասմբլների համար գրված առավել նշանակալի ստեղծագործությունների հանգամանալից վերլուծություն, ազգային երաժշտության ավանդակիր հանդիսացող գեղարվեստական առանձնահատկությունների բնութագրում, մի շարք ստեղծագործությունների մանրակրկիտ տեսական վերլուծություն թե՛ կոմպոզիցիոն կառուցվածքի, և թե՛ կատարողական խնդիրների տեսանկյունից, դաշնամուրի հետ զանազան լարային և փողային գործիքների անսամբլային համատեղելիության առանձնահատկությունների ուսումնասիրություն։ Աշխատության գիտական նորույթը կայանում է նրանում, որ մանրամասն վերլուծվել են XX դարի երկրորդ կեսին գրված և մինչ օրս հետազոտողների ուշադրության շրջանակներում չընդգրկված՝ Հայաստանի երաժշտական արվեստում նորագույն միտումները մարմնավորող կամերային-գործիքային ժանրի առավել նշանակալի երկերը։ Ընդհանուր առմամբ ներկայացվում է դաշնամուրի մասնակցությամբ 51 կամերային-գործիքային անսամբլ՝ ըստ ժանրային դասակարգման։ Ատենախոսության մեջ առաջին անգամ քննության է առնվել չորս ձեռագիր ստեղծագործություն՝ Վահրամ Բաբայանի Սոնատը դաշնամուրի և գոսերի համար (եզակի համակցություն համաշխարհային երաժշտական պրակտիկայում), Լևոն Աստվածատրյանի «Digitales rouges» («Կարմիր մատնահետքեր») կվինտետը երկու դաշնամուրի վրա վեց ձեռքով երեք կատարողի, աֆրիկյան բոնգերի և կլարնետի համար։ Լևոն Աստվածատրյանի «Europolis»-ը («Եվրոպոլիս») երկու դաշնամուրի վրա տասը ձեռքով հինգ դաշնակահար-կատարողի համար։ Մինիմալիզմի տեխնիկայով, սակայն կոնտրապունկտի, միկրոպոլիֆոնիայի և սոնորիստիկայի հնարքների կիրառումով գրված այս երկը մարմնավորում է գեղեցիկ, բայցև անիրական Խաղաղության քաղաքի գաղափարը՝ քաղաք, ուր խաղաղ գոյակցում են Երկիր մոլորակի բոլոր մշակույթներն՝ առանց բացառության։ Վահրամ Բաբայանի «Meditations»-ը («Մեդիտացիաներ»)՝ չորս ձեռքով երկու դաշնամուրի համար։ Ատենախոսությունը բաղկացած է Ներածությունից, չորս գլխից: Հետազոտության արդյունքները ցույց տվեցին, որ կամերայինգործիքային երաժշտության ժանրերն ազգային երաժշտական մշակույթում ներկայացված են լայնորեն, ընդ որում ոչ միայն ավանդական՝ դաշնամուրի և լարային կամ փողային գործիքների համակցություններով (ինչպես, օրինակ, կամերային սոնատ դաշնամուրի և լարային կամ փողային գործիքի համար, դաշնամուրային տրիո կամ կվինտետ), այլև խիստ յուրատիպ այլ զուգակցություններով։ ХХ դարի երկրորդ կեսի հայ կամերային-գործիքային անսամբլային երաժշտության ժանրերը դիտարկված են զարգացման երեք փուլում, այն է՝ ավանդական-դասական, տարաձև էքսպրեսիոնիզմի և երաժշտական ավան-գար¬դիզմի (զանազան տեխնիկաների կիրառմամբ) փուլերում։ Ակնհայտ է ինչպես կոմպոզիտորական տարաբնույթ տեխնիկաների արագընթաց յուրացման փաստը, այնպես էլ ազգային երաժշտական մտածողության յուրահատկությունից բխող ինքնատիպ երաժշտական ձևեր զարգացնելու միտումը։ Ազգային երաժշտական մշակույթի զարգացման հունում մի շարք կամերային-գործիքային ստեղծագործություններ ոչ միայն ազգային հոգեկերտվածքի արդյունք են, այլև ուղղված են համաշխարհային քաղաքակրթության զարգացման մեջ նշանակալի դեր կատարած այլ մշակույթների կերպարայնությանը: Հայ կոմպոզիտորների երկերում պարզորոշ է հակումը դեպի երաժշտական սիմվոլիզմի հնարքները, ինչը հաճախ որակայնության շեշտը տեխնիկական կառուցվածքից, նույնիսկ եթե այն կատարյալ է, տեղափոխում է դեպի ցայտուն կերպարայնություն և հոգևոր հագեցածություն։ Հայաստանի կամերային-գործիքային երաժշտությունը հայ սիմֆոնիստների համար ստեղծագործական լաբորատորիա է: Ատենախոսությունում դիտարկված երկերի մեծ մասը հեղինակել են սիմֆոնիզմի բարձր նմուշներ ստեղծած կոմպոզիտորներ։ Դրա մասին է վկայում նաև այդ երկերում սիմֆոնիկ հորինման տեխնիկական հնարքներին դիմելը։ Մարմնավորված կերպարներին իմաստային խորհրդանշականություն հաղորդելու ձգտումը աներկբայորեն խոսում է ստեղծագործության գաղափարը վեհակերտ ներկայացնելու նպատակայնության մասին։ Հենց դա՛ է սիմֆոնիկ մտածողության հիմնական և կարևորագույն բնութագիրը։ Կոնտրապունկտային գրելաոճի հորինման հնարքների առատությունը նույնպես սիմֆոնիզմի երևույթի հետ անմիջական աղերսներ ունեցող գործոն է։ Մանրանվագից մինչև մոնումենտալության դիապազոնում ներկայացված ներժանրային մոդելների բազմազանությունը վկայում է այն կարևոր հանգամանքի մասին, որ ազգային երաժշտռական ստեղծագործության այս ուղղությունը ХХ հարյուրամյակի երկրորդ կեսին գտնվում էր բուռն զարգացման շրջանում։ Նրան բնութագրող գլխավոր հատկանիշներն են ստեղծարարությունը, նոր ձևերի և գեղարվեստական առարկաների որոնումը։ Այս կարևորագույն միտումն ընդգրկել է կամերային-գործիքային ժանրերում ստեղծագործող հայաստանյան կոմպոզիտորական դպրոցի ողջ սերունդը։ Լիահույս ենք, որ հետագայում ևս ազգային երաժշտական մշակույթը կհարստանա նոր, հետաքրքիր և հոգևոր վեհությամբ հագեցած երկերով։ Armenian chamber-instrumental music is one of the topmost accomplishments of Armenian musical culture. The goal of this thesis is a possibly wide coverage of the development of pianistic chamber-instrumental genres in Armenian music of the second half of the XX century. In the legacy of Armenian composers, quite a few various ensembles with piano are presented, and each of them, beyond any doubt, is unique by its compositional qualities. The following goals were set: Thorough analysis of the most significant works by Armenian composers in various piano ensembles; Definition of the artistic peculiarities which became tradition bearers of national music; Detailed theoretical analysis of a number of works both from the perspective of compositional structure and performing solutions; Study of the specificities of ensemble compatibility with piano of various string and wind instruments: The scientific novelty of the thesis consists in the detailed analysis of the most conspicuous works in chamber-instrumental genre of the last decades, not yet included in the list of researchers’ studies and embodying new trends in Armenia’s musical art. Altogether, 51 piano ensembles are covered, classified by genres. The thesis examines for the first time four handwritten compositions: Vahram Babayan’s Sonata for piano and timpani – incidentally, a unique combination in the world practice; Levon Astvatzatryan’s Digitale rouges (Red Fingerprints) – quintet for two pianos, three performers, six hands, in combination with African bongоs and clarinet; Levon Astvatzatryan’s Europolis for two pianos, five performers, ten hands; written in the technique of minimalism with some inclusions of counterpoint, micropolyphony and sonorism techniques, it imparts the beautiful, yet utopian idea of the City of Peace, where all the cultures, without exception, coexist peacefully Vahram Babayan’s Meditations for two pianos, four hands. The thesis consists of Introduction, four chapters (Chapter 1 – “Piano Ensembles with Strings”, Chapter 2 – “Classical Model of Piano Trio and Quintet”, Chapter 3 – “Ensembles of Piano with Strings, Winds and Percussion”, Chapter 4 – “Ensembles for Two Pianos”), Conclusions, Reference List and Appendix (comprises examples of notes, diagrams, pictures and tables). The results of the research conducted showed that the genres of chamber-instrumental music are widely represented in national musical culture, and this not only in the traditional piano with strings or winds combination (like, for instance, a chamber sonata for piano and a string or wind instrument, piano trio or quintet), but also in rather peculiar combinations. Three aspects of the genres of Armenia’s chamber-instrumental ensemble music of the second half of the XX century are analyzed: traditional classical, various forms of expressionism, and musical avant-gardism (with its diverse techniques). A rather intense tendency is observed to master various composing techniques, on the one hand, and, on the other, to develop original musical forms proceeding from national musical thinking. When characterizing the path of development of national musical culture, it is noted that chamber-instrumental works derive not only from national mentality, but also from the imagery of various cultures that have contributed to the progress of world civilization. In the oeuvre of Armenian composers, the tendency to employ the devices of musical symbolism is obvious. This often shifts the quality accent from technical structure, even if it is perfect, to bold figurativeness and spiritual content. Armenian chamber-instrumental music is a creative studio for Armenian symphonists. The overwhelming majority of the compositions considered are written by composers with vast and high level experience in the genre of symphony. Another observation bespeaking this is the use of techniques of symphonic composition in their works. The striving for notional symbolism of the embodied images is nothing but aspiration for monumental rendering of the idea, which fact constitutes the fundamental and most important aspect of symphonic thinking. The abundance of contrapuntal composing devices is yet another factor directly associated with the phenomenon of symphonism. The diversity of intra-genre pieces – from miniaturism to monumentalism – indicates that, in the second half of the XX century, this trend of national musical art was in full bloom. Its main characteristics were creativity, search for new forms and artistic objects. This major trend in the chamber-instrumental genres of Armenian music has embraced the entire generation of Armenia’s composer school, thereby inspiring hopes that in the future, too, national musical culture will be enriched with innovative, interesting works filled with elevated spirituality.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Դաշնամուրը հայ կոմպոզիտորների կամերային-գործիքային ստեղծագործություններում (XX դարի երկրորդ կես): Piano in chamber-instrumental works by armenian composers (second half of the XX century).
      Uncontrolled Keywords: Թամիրօղլյան Աննա Մամիկոնի, Тамiroghlyan Аnna
      Subjects: Art Science
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 14 Nov 2016 15:05
      Last Modified: 14 Nov 2016 15:05
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3768

      Actions (login required)

      View Item