Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Բիոէթիկայի հիմնախնդիրների փիլիսոփայական վերլուծությունը

Դավթյան, Սուսաննա Համբարձումի (2016) Բիոէթիկայի հիմնախնդիրների փիլիսոփայական վերլուծությունը. Doctor of Sciences thesis, Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական համալսարան.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

Download (863Kb)
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

    Download (2369Kb)

      Abstract

      Ուսումնասիրվող թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է մի շարք գործոններով: Նախ` գիտական առաջընթացը մարդկությունը հարստացրել է նոր գիտելիքներով և տեխնո¬ոգիաներով: Միևնույն ժամանակ հարուցել է մարդու կյանքին, առող¬ջությանը և բարօրությանը սպառնացող բազմաթիվ ռիսկեր և վտանգներ, որոնք հրատապ են դարձրել գիտության և գիտնականի պատասխանատվության բարձրացման հիմնախնդիրը: Առաջին անգամ գիտնականների և գիտության պատասխանատվության հիմնահարցը շեշտադրվել է Ռասել-Էյնշտեյնի 1955 թվականի հայտնի հուշագրի մեջ: Այն դարձավ Պագուոշյան շարժման մանիֆեստը, որի գաղափարները այնուհետև արտացոլվեցին «Հռոմի ակումբի» զեկույցներում, ինչպես նաև տարբեր հասարակական շարժումների ուղերձներում: Երկրորդ, բազմաթիվ են այն պատճառները, որոնք գիտության հումանիզացման, գիտնականի պատասխանատվության խնդրաշարը դուրս բերեցին փիլիսոփայական բանավեճերի առաջավոր գիծ: Դրանցից մեկն այն փաստի գիտակցումն է, որ մարդու բարօրությունը, ոչ թե գիտական գիտելիքի զարգացումը պետք է լինի բնագիտության, մասնավորապես` կենսաբժշկագիտության զարգացման գլխավոր ազդակը և շարժիչը: Հենց գիտական իմացության հումանիզացման, բնագիտական և հումանիտար արժեքների միջև հավսարակշռության հաստատման ուղիների որոնմանն է ուղղված 20-րդ դարի կեսերին ձևավորված բիոէթիկան: Բիոէթիկան բնավ չի սահմանափակվում գիտության հումանիզացման, գիտության և գիտնականի պատասխանատվության բարձրացման վերաբերյալ դեկլարատիվ հայտարարություններով, այլ անդրադառնում է սերնդագոյացման և գենային թերապիայի, ներառյալ գենոմային հետազոտությունների, ինչպես նաև կյանքի և մահվան սահմանային իրավիճակների և այլ հիմնահարցերի քննական վերլուծությանը: Երրորդ, բիոէթիկան փորձում է միագումարել իր մեջ բնագիտական և սոցիալհումանիտար գիտելիքները, ձևավորել կյանքի և մարդու նկատմամբ բարոյական վերաբերմունքի առանձնահատուկ եղանակ, ինչով բնութագրվում է նրա էթիկական ասպեկտը: Չորրորդ, բիոէթիկայի հիմնահարցերն ակտիվորեն քննարկվել և քննարկվում են ոչ միայն գիտական, այլև լայն հասարակայնության շրջանակներում: Կենսաբժշկական բարձր տեխնոլոգիաների կիրառման անհրաժեշտությունը հրամայաբար պահանջում է ակտիվացնել երկխոսությունը գիտական հանրույթի և քաղաքացիական հասարակության միջև: Դա անհրաժեշտ է ինչպես գիտության նկատմամբ հասարակության վստահության ամրապնդման, այնպես էլ` գիտական նվաճումների պրակտիկ կիրառ¬ման, դրանց վերաբերյալ բարոյապես հիմնավորված որոշումների ընդունման համար: Հինգերորդ, բիոէթիկական թեմատիկայի հրատապության մյուս կարևոր գործոնը հետխորհրդային հասարակություններում կենսաբժշկական գիտության և առողջապահության ոլորտում առաջացած նոր հիմնախնդիրներն են: Հետխորհրդային հասարակություններում, ներառյալ Հայաստանում, ստեղծվել է խիստ անբարենպաստ սոցիալական ֆոն, որը կապված է բժշկության առևտրայ¬նացման, մտածողության, ժամանակակից բժշկության մեջ շուկայական կողմնորոշման տարրերի ուժեղացման և հասարակական կյանքի ընդհանուր ապակայունացման միտումների աճի հետ: Խնդրո առարկայի ուսումնասիրության արդիականությունը պայմանավորված է նաև բժշկության, կենսաբանության և այլ գիտակարգերում էմպիրիկ փորձարարական նյութերի առատությամբ և դրանց փիլիսոփայական ընդհանրացման խիստ անբավարար մակարդակով: Պայմանավորված է նաև բիոէթիկական հայեցակարգերի համակարգայնացման, ինչպես նաև բիոէթիկական հիմնախնդիրների լուծման ուղիների փիլիսոփայական ուսումնասիրման անհրաժեշտությամբ: Վերջապես, բիոէթիկայի` որպես միջգիտակարգային ուսումնասիրությունների ոլորտի հետագա զարգացումը նշանակալի չափով կախված է գլոբալ գործոններից, առանձնապես տեղեկատվական ցանցերից և տեխնոլոգիաներից: Առողջապահության անվտանգության տեղեկատվական ասպեկտների բիոէթիկական ուսումնասիրության արդիականությունը բխում է դրանց փիլիսոփայական իմաստավորման, ինչպես նաև կենսաբժշկական նորագույն տեխնոլոգիաների ոլորտի արդյունավետ կառավարման ուղիների մշակման մակարդակից: Представленная к защите докторская диссертация–первая работа в Республике Армения, в которой с философских позиций анализируются проблемы биоэтики. Диссертационная работа нацелена на теоретико-методологическое обоснование познавательной специфики «филосо¬фии биоэтики» как самостоятельной философской дисциплины. В рамках диссертационного исследования анализируются следующие аспекты биоэтики: биоэтика как диолог, биоэтика как культурный и этический феномен, биоэтика как практическая философия. Диссертация состоит из введения, 4 глав с подглавами, заключения и списка литературы. В ней сформулированы выводы, полученные в результате философс¬кого анализа основных проблем биоэтики как специфической междисциплинарной области современного научного знания: На основе исследования становления и развития биоэтики обосновано положение, согласно которому императив выживания человечества, актуализированный сегодня, требует качественно нового подхода к сложным, глобальным, многоаспектным проблемам современности. Одним из таких подходов является биоэтика. Возникновение биоэтики как области междисциплинарного научного знания детерминировано наличием общественного запроса о пределах возможного вмешательства науки и техники со всеми разработанными на их основе технологическими возможностями, в телесную и психическую жизнь человека. В диссертации обоснован необходимость междисциплинарного исследования в качестве наиболее оптимального дискурса при анализе биоэтической проблематики. А потому проблемное поле биоэтики составляют научные и морально-философские проблемы контрацепции и новых репродуктивных технологий, проведения научных экспериментов на человеке, геронтологии и “практического бессмертия”, изучения эвтаназии, т.е. отношения к больным, находящимся в “пограничной ситуации”, получения информированного согласия и обеспечения прав пациентов, включая проблемы геномных исследований и манипуляций, а также проблемы генетически модифицированных продуктов, трансплантологии, коммерциализации медицины и “справедливости” в здравоохранении и др. Одним из выводов исследования является тезис о том, что биоэтика, как область междисциплинарного и комплексного знания, является новейшим направлением в философском осмыслении жизни, связанным с разработкой гуманистической проблематики и, в первую очередь, путей изменения образа науки, ее идеалов и норм. Основу получившего свое развитие в рамках биоэтики нового гуманизма, составляют такие новые характеристики, как глобальность мышления, стремление к справедливости, неприятие насилия и др. Императивом для исследовательской деятельности ученого и всего массива институционализированного научного знания является оценка этических последствий научных открытий и технологий. Для современной стадии развития науки важен не только теоретический потенциал этноса, но и содержащиеся в нем стимулы практического использования. В работе проанализированы как международные декларации, конвенции, документы по биоэтике, так и законодательные акты, принятые Национальным Собранием Республики Армения. В работе приводятся также соображения и мысли средневековых армянских мыслителей (Григора Нарекаци, Давида Непобедимого, Мхитара Гоша, Григора Татеваци и др.). Теоретический материал оснащен результатами социологи¬ческих исследований, проведенных совместно с Институтом Философии, Права и Социологии НАН РА. The presented doctoral thesis is the first dissertation in the Republic of Armenia in which the problems of Bioethics are analysed from the philosophical point of view. The milestone research of the given doctoral dissertation is to well ground the right of existence of the independent philosophical discipline “Philosophy of Bioethics” with its specific methodological functions both for the whole philosophy and the theories of Bioethics as well. In the frame of the given dissertation philosophical analysis includes the following aspects of investigation: bioethics as a dialogue, bioethics as a cultural and ethical phenomenon, bioethics as a practical philosophy. The philosophical analysis of Bioethics problems is not only important by itself, but also is decisive for versatile studies and is an efficient solution given to many scientific and practical problems. The presented to defend doctoral thesis consists of an introduction, four chapters with subchapters, conclusion and bibliography. On the base of philosophical investigation of bioethics’ coming to being process there is a percept, as per which an urgent imperative of mankind rescue, needs a qualitatively new approach to the complex, global and all-around problems of modern world. One of such approaches is Bioethics. Emergence of Bioethics as a sphere of interdisciplinar scientific knowledge is predetermined by a social request of realizing of interference limits of the science and new technologies into the somatic and spiritual life of a human being. In the given scientific work there is an asserted choice of interdisciplinar study discourse as the most optimal one in the bioethics problems’ analysis. That is why one of the most important yields of this study is a conclusion about Bioethics to be the newest direction in the philosophical perceiving of life, connected with humanistic problems elaboration, and first of all, how to change ideals and norms of science. The pivotal base of new humanism developed in terms of Bioethics is a complex of characteristic features, such as global thinking, tends to justice, crime denying, etc. An imperative for scientific researches is evolution of ethical consequences of scientific discoveries and technologies. The theoretical material is enriched by the results of sociological surveys conducted among the students and University professors, provided in collaboration with the Institute of Philosophy, Sociology and Law of NAS RA. This work also includes issues of the applied ethics, case – studies, collected from all over the world and their ethical analysis. The international and Armenian legal acts on Bioethics are analysed as well. It comprises the thoughts and ideas of Medieval Armenian thinkers (Gregor of Narek, Davit the Invincible, Mkhitar Gosh, Gregor of Tatev etc.).

      Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
      Additional Information: Философский анализ проблем биоэтики. The philosophical analysis of bioethical issues.
      Uncontrolled Keywords: Давтян Сусанна Амбарцумовна, Davtyan Susanna Hambartsum
      Subjects: Philosophy
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 17 Nov 2016 11:01
      Last Modified: 17 Nov 2016 11:26
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3778

      Actions (login required)

      View Item