Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Արտադրական ռեսուրսների մարզային տեղաբաշխումն ու արդյունավետ օգտագործման հիմնահարցերը Հայաստանի Հանրապետությունում

Բաղդասարյան, Անդրանիկ Հակոբի (2016) Արտադրական ռեսուրսների մարզային տեղաբաշխումն ու արդյունավետ օգտագործման հիմնահարցերը Հայաստանի Հանրապետությունում. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

Download (464Kb)
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution Non-commercial.

    Download (1682Kb)

      Abstract

      ՀՀ տնտեսության զարգացման ներկա փուլում առաջնահերթ լուծում պահանջող խնդիրների շարքում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում երկրի տարածքային միավորների սոցիալ- տնտեսական զարգացման մակարդակների միջև ձևավորված խիստ անհամաչափությունների մեղմացման և դրանցում առկա տնտեսական ռեսուրսների՝ հատկապես գյուղատնտեսական նշանակության հողերի և աշխատուժի արդյունավետ օգտագործման խնդիրները։ Երկրի տարածքային միավորների համաչափ զարգացում ապահովելու խնդիրը պետության կարևոր գործառույթն է, երկրի տարածաշրջանային քաղաքականության հիմնական նպատակը։ Երկրի քաղաքացիները, անկախ բնակության վայրից, պետք է նույնանման հնարավորություններ ունենան աշխատելու, եկամուտ ստեղծելու, կենսամակարդակ և կյանքի պայմաններ ապահովելու։ Ցավոք, այդ հնարավորությունները հանրապետությունում ըստ տարածքային միավորների այժմ խիստ տարբերվում են և դա իր բացասական ազդեցությունն է թողնում երկրի մասշտաբով տնտեսական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և դրա հետևանքով համախառն արդյունքի ծավալի, տնտեսական աճի, աղքատության մակարդակի և երկրի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակը ներկայացնող մակրոտնտեսական մյուս բնութագրիչների վրա։ Այս երկու հիմնախնդիրները պատճառահետևանքային կապերով փոխկապակցված են և դրանցից յուրաքանչյուրի հաղթահարման ուղղությամբ իրականցվող գործընթացներն ուղղակի ազդեցություն են ունենում մյուս հիմնախնդրի վրա։ Այպես, եթե երկրի տարածքային միավորները դիտարկենք որպես սոցիալ-տնտեսական համակարգեր, ինչը չպետք է առարկություն առաջացնի, գոյատևման և զարգացման սկզբունքներից ելնելով դրանցում կարելի է առանձնացնել հետևյալ ենթահամակարգերը՝ տնտեսական, սոցիալական և բնական միջավայրի։ Այս ենթահամակարգերից յուրաքանչյուրի զարգացման մակարդակը պայմանավորվում է երկու գործոններով՝ առկա ռեսուրսներով և կառավարման արդյունավետությամբ, ներառյալ նաև ռեսուրսների կառավարումը։ Այս առումով, եթե ՀՀ տարածաշրջանային քաղաքականության ներկա փուլի նպատակը երկրի տարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական զարգացման մակարդակների անհամաչափությունների մեղմացումն է, ապա տնտեսական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը պետք է համարվի խնդրի լուծման հիմնական ուղղություն։ Այլ կերպ ասած, այս երկու խնդիրները պետք է դիտարկվեն նույն համատեքստում։ Երկրի արդյունավետ կառավարումը պահանջում է ոչ միայն այդ հարցերի նկատմամբ մշտական ուշադրություն, այլ նաև դրանց ժամանակին բացահայտելուն և լուծմանն ուղղված քաղաքականություն մշակելու և այն իրողություն դարձնելու նպատակով լուրջ տեսամեթոդական և գիտական հետազոտությունների իրականացում։ Հանրապետությունում և՛ մարզային, և՛ համայնքային կտրվածքով տարածաշրջանային քաղաքականության շրջանակներում իրականացվել և իրականացվում են զգալի թվով ծրագրեր, որոնք հիմնականում ուղղված են արտադրական և սոցիալական ենթակառուցվածքների բարեփոխումներին և ստեղծմանը։ Սակայն, չնայած այդ ամենին, այնպիսի տպավորություն է ստեղծվում, որ երկրում իրականացվում է պասիվ տարածաշրջանային քաղաքականություն։ Այդ մասին է վկայում նաև այն, որ ՀՀ տարածաշրջանային քաղաքականության հայեցակարգը միայն 2011 թվականին է մշակվել, որն էլ, կարծում ենք, վերանայման կարիք ունի այն առումով, որ չի արտացոլում բոլոր տարածքային միավորների ներառումով տարածաշրջանային զարգացման հիմնախնդիրներն ու դրանց հաղթահարման ուղղությունները, ինչն ակնկալվում է նման փաստաթղթից։ ՀՀ տարածքային միավորների համաչափ զարգացման և դրանցում առկա տնտեսական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման հիմնախնդիրները տնտեսագետ-գիտնականների ուշադրությունից նույնպես դուրս չեն մնացել։ Այդ երկու խնդիրներն Էլ առանձին-առանձին բազմիցս ուսումնասիրվել և քննարկվել են տարբեր տեսանկյուններից (երևույթի առաջացման պատճառների, հետևանքների, գնահատման, հաղթահարման ուղղությունների և այլն): Այդպիսի հետազոտություններից է նաև սույն աշխատանքը։ Այն առանձնանում է շուկայական տնտեսության պայմաններում երկու կարևոր հիմնախնդիրների (տարածքային միավորների սոցիալ-տնտեսական զարգացման մակարդակների անհամաչափությունների մեղմացման և տարածքային միավորներում առկա տնտեսական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման) համատեղ դիտարկման և դրանց հաղթահարման տեսագործնական հարցերի ուսումնասիրության ուղղվածությամբ։ Վերոհիշյալ հիմնախնդիրները, որոնց լուծումները հնարավոր է գտնել ռեսուրսների տեղաբաշխման և կառավարման արդյունավետ մեխանիզմների մշակման և իրականացման միջոցով, պայմանավորում են ատենախոսության թեմայի արդիականությունը։ Кандидатская диссертация посвящена совместному исследованию двух важных проблем на современном этапе экономики РА – вопросам смягчения диспропорций территориального социально-экономического развития и эффективного использования производственных ресурсов территориальных единиц, рассматривая преодоление второй проблемы как основу для решения первой. В диссертации обсуждены и даны решения следующх задач: изучены теоретические основы формирования диспропорций между уровнями развития территориальных единиц страны, и обосновывается, что преодоление этого явления, в случае РА, является задачей и главной целью региональной политики, с целью оценки степени глубины диспропорций между уровнями экономического развития марзов РА и разработки путей их преодоления, проведен сравнительный динамический анализ экономического развития этих территориальных единиц и результаты сопоставлены с ресурсообеспеченностю марзов, рассматривая задачу эффективного использования производственных ресурсов как важную составляющую рассматриваемых проблем, предложен подход и методология формирования рейтинговых оценок ресурсообеспеченности марзов, методика применена с целью формирования рейтинговых оценок марзов РА, с учетом трех основых ресурсов – природных, трудовых и земельных ресурсов сельскохозвйственного назначения, обоснована необходимость оценки сравнительной эффективности использования ресурсов марзов, реализация которой проведена методом DEA. The dissertation is devoted to joint study of two important issues at the current stage of economy of RA: mitigation of regional disparities in social-economic development and efficient use of production resources available in territorial units, considering the overcoming of the second issue as a basis for solving the first one. The following problems were discussed and solutions were proposed in the dissertation. Theoretical bases of formation of disparities in development levels of territorial units of RA are studied, and it is proved, that in the case of RA, the overcoming of the phenomenon is the problem and main goal of the regional policy. To assess the depth of disparities in economic development levels of territorial units of RA and to develop approaches of overcoming these disparities, a comparative dynamic analysis of economic development of marzes is performed, and the results are compared to the resource availability levels of marzes. Considering the problem of assessment of efficiency of production resources as a key component of the researched issue, the idea and methodology of formation of rankings of resource availability in marzes is proposed, and it is applied to form the rankings of RA marzes with the inclusion of three main resources available: mineral resources, labour resources and agricultural land resources.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Марзовое расспределение производственных ресурсов и основные вопросы их эффективного использования в Республике Армения.Тhe allocation of production resources in marzes and issues of their effective use in Republic of Armenia.
      Uncontrolled Keywords: Багдасарян Андраник Акопович, Baghdasaryan Andranik H.
      Subjects: Economy
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 18 Nov 2016 17:07
      Last Modified: 21 Nov 2016 10:15
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3782

      Actions (login required)

      View Item