Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Բայազետի բարբառը և նրա լեզվական առնչությունները շրջակա բարբառների հետ

Կատվալյան, Վիկտոր Լիպարիտի (2016) Բայազետի բարբառը և նրա լեզվական առնչությունները շրջակա բարբառների հետ. Doctor of Sciences thesis, ՀՀ ԳԱԱ Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (315Kb)

    Abstract

    Հայ բարբառագիտության զարգացման ներկա փուլում արդիական են բարբառագիտական տեսական խնդիրների արծարծումը, առանձին բարբառների՝ տարբեր հայեցակետերով համակարգային քննությունը, մերձավոր բարբառների, բարբառային խմբերի համեմատական և պատմական ուսումնասիրությունը: 19-րդ դարից սկսած՝ զգալի աշխատանքներ են կատարվել բարբառների առանձնակի ուսումնասիրության ու նկարագրության ոլորտում. բազմաթիվ բարբառների վերաբերյալ հետազոտությունները մեծապես նպաստել են ոչ միայն բարբառային հայերենի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ձևավորմանը, այլ նաև հայոց լեզվի պատմության բազմաթիվ խնդիրների լուծմանը: Կենդանի գործառող, բայց մինչ այժմ գիտական ուսումնասիրության չենթարկված Բայազետի բարբառի՝ համաժամանակյա և տարաժամանակյա հայեցակետերով ու շրջակա բարբառների համեմատությամբ հետազոտությունը կարևորվում է ոչ միայն հայ բարբառների նկարագիրը լրացնելու, այլ նաև ընդհանրապես հայոց լեզվի ուսումնասիրության համար փաստական նյութ տրամադրելու, պատմական ու համեմատական բարբառագիտության ոլորտներում առկա բացը ըստ հնարավորին լրացնելու առումներով: Աշխատանքի նպատակն է ներկայացնել Բայազետի բարբառի հնչյունաքերականական ու բառապաշարային համակարգերի ամբողջական նկարագիրը, վեր հանել բարբառային այդ միավորի առանձնահատկությունները, ուրվագծել պատմական զարգացման ընթացքը, բացահայտել պատմական հայրենիքում հարևան Դիադինի, Վանի, Մշո, Խոյ-Մարաղայի և Արարատյան բարբառների հետ առնչությունները, ընդհանրություններն ու տարբերությունները: Այդ նպատակը իրագործելու համար փորձել ենք լուծել հետևյալ խնդիրները. ներկայացնել բարբառի հնչյունական ու հնչույթային համակարգերը, բացահայտել դրանց առանձնահատկությունները, գործառող հնչյունական օրենքներն ու հնչյունափոխական օրինաչափությունները, նկարագրել բառապաշարի շերտերը, ներկայացնել բառապաշարի հարստացման աղբյուրները, իմաստաբանական իրողություններն ու բառակազմական օրինաչափությունները, տալ ձևաբանական համակարգի ամբողջական նկարագիրը, վեր հանել անվանական ու բայական համակարգերի առանձնահատկությունները, չթեքվող խոսքի մասերի իմաստագործառական յուրահատկությունները, բացահայտել Բայազետի բարբառի պատմական զարգացման և ներկա համակարգի ձևավորման ընթացքը ներկայացնող լեզվական փաստերը, վեր հանել Բայազետի և շրջակա բարբառների ընդհանրություններն ու տարբերությունները, որոշել հարևան բարբառների ազդեցություններով պայմանավորված իրողությունները, ներկայացնել Բայազետի և շրջակա բարբառների փոխհարաբերությունների վիճակագրական պատկերը՝ ըստ հնչյունաքերականական և բառային զուգաբանությունների: На современном этапе развития армянской диалектологии наиболее актуальными являются рассмотрение теоретических вопросов, системное исследование диалектов в синхроническом и диахроническом аспектах, сравнительно-историческое исследование близких диалектов и диалектных групп. Всестороннее исследование фонетической, лексической и грамматической систем баязетского диалекта, выполненное в синхроническом и диахроническом планах, а также их сравнение с окружающими диалектами, не только преследует цель обнаружения недостающих фактов по армянским диалектам, но также может иметь важное значение в изучении истории и структуры армянского языка вообще. В диссертации, исходя из целей и задач исследования, выдвигаются и рассматриваются некоторые вопросы теоретического характера, делаются соответствуюжие наблюдения и выводы. Работа состоит из введения, пяти глав, заключения, списка использованной лите-ратуры и приложения. В первой главе (“Баязетский диалект и диалекты, близкие к нему в историко-территориальном плане”) представляются историко-географические характеристики ареала возникновения и территориального распространения баязетского диалекта, современные границы его функционирования. Дается критический обзор истории изучения диалекта в арменистике. Современная система диалекта сложилась на его исторической родине в окружении соседствующих диалектов – диадинского, ванского, мушского, хой-марагинского и араратского – в условиях постоянных контактов и взаимовлияний, следовательно, установка на рассмотрение их взаимоотношений диктует необходимость представления их общих характеристик. Обращается внимние на вариативные проявления диалекта, обусловленные своеобразием диалектной речи, социальной неоднородностью носителей диалекта, их территориальной разрозненностью, а также различными историческими обстоятельствами. Во второй главе (“Фонетические особенности баязетского диалекта в сравнении с окружающими диалектами”) выявляются основные особенности фонетической системы диалекта, проводится ее фонетико-фонологический анализ, представляются звуковые изменения и просодические особенности. Рассматриваются вопросы исторического раз-вития системы, ее взаимоотношений со схожими систамами окружающих диалектов. В третьей главе (“Лексические особенности”) рассматривается лексика баязетского диалекта с точки зрения выявления в ней различных исторических пластов, исследуется собственно диалектная лексика, лексические заимствования из литературного армянского языка и окружающих диалектов. Диалектная лексика представляет значительный интерес с точки зрения различных тематических групп – с их характерными семантическими и словообразовательными особенностями: многозначностью, формально-семантическими взаимоотношениями, изменениями в семантике. В баязетском диалекте наблюдаются некоторые своеобразные черты в проявлении словобразовательных особенностей армянского языка. In the modern stage of the development of Armenian dialectology, its contemporary issues comprise questions on the theory of dialectology, a comprehensive synchronic and diachronic investigation of separate dialects, a comparative and historical study of close dialects and dialect groups. The comprehensive study of the phonetic, grammatical and lexical systems of the dialect of Bayazet, carried out synchronically and diachronically and compared to the neighbouring dialects, not only serves the purpose of filling in the gap in the study of the dialectal Armenian language, but it can also be of a greatest importance for the history of the Armenian language, and for the study of Armenian, in general. Depending on the objectives and subject-matters of the research, also a number of theoretical issues are raised and discussed, observations and conclusions are made in the thesis. The thesis consists of an introduction, five chapters, conclusions, a list of references and an appendix. The first chapter (“The Dialect of Bayazet and the Dialects Contiguous to It Historically and Geographically”) presents the historical and geographical description of the homeland territory of the dialect of Bayazet, its expansion area shifts and its present-day boundaries. It gives a critical analysis of references to this dialect made in Armenian Linguistics. The current system of this dialect was formed in the territory of its historical motherland, being in permanent contacts and interactions with neighbouring dialects of Diadin, Van, Mush, Khoy-Maragha and Ararat; therefore with the aim of observing the relationships with those dialectal units, it became necessary to give their general characteristics. The chapter refers to the varieties of the dialect concerned, conditioned by the nature of the dialectal language, by the social heterogeneity of the speakers and their regional fragmentation, as well as by other historical circumstances. The second chapter (“Phonetic Features of the Dialect of Bayazet Compared to Its Surrounding Dialects”) reveals the phonetic features of the dialect, contains phonetic and phonemic analyses and observations, presents intonation and sound-interchange realities. A reference to the historical development of the system is made, and the relations with neighbouring similar systems are reviewed. In the third chapter (“Lexicological Realities”), the vocabulary of the dialect of Bayazet is observed according to the layers in different stages during the historical development of the language; dialectal words and borrowings from its surrounding dialects and literary Armenian language are examined. The vocabulary of the dialect is of particular interest for its various lexico-semantic groups, their semantic and word-formation peculiarities, for the phenomena relating to the polysemy, change of meaning, and morphosemantic lexical relations. The dialect of Bayazet uses the same means of compounding and derivation peculiar to Armenian but with some specific features. The fourth chapter (“Morphological Features of the Dialect of Bayazet Compared to Its Surrounding Dialects”) analyzes the nominal and verbal systems of the dialect considering the historical process of its formation, the relations with its surrounding dialectal systems and their influences. Invariable/uninflected parts of speech are of particular interest for a number of semantic-functional peculiarities.

    Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
    Additional Information: Баязетский диалект и его языковые отношения с соседними диалектами. The dialect of Bayazet and its language relations with surrounding dialects.
    Uncontrolled Keywords: Катвалян Виктор Липаритович, Katvalyan Viktor
    Subjects: Linguistics
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 08 Dec 2016 14:25
    Last Modified: 08 Dec 2016 14:25
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3892

    Actions (login required)

    View Item