Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայաստանի Հանրապետության տարածքի բնօգտագործման գեոէկոլոգիական առանձնահատկությունները և հետևանքները (աշխարհագրական ասպեկտ)

Ալեքսանյան, Գոռ Փարսադանի (2013) Հայաստանի Հանրապետության տարածքի բնօգտագործման գեոէկոլոգիական առանձնահատկությունները և հետևանքները (աշխարհագրական ասպեկտ). PhD thesis, ԵՊՀ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1386Kb)

    Abstract

    Ժամանակակից աշխարհն աչքի է ընկնում հասարակությունբնություն փոխազդեցությունների (բնօգտագործման) ինտենսիվացմամբ` շրջակա միջավայրում առաջացնելով փոփոխություններ: Անհրաժեշտություն է ստեղծվում հասարակության կայուն զարգացման և ռեգիոնալ քաղաքականության իրականացման համար որոշել այդ փոփոխությունների աստիճանը: Բնօգտագործմամբ պայմանավորված փոփոխություններն ունենալով համամոլորակային մասշտաբ` նաև հանդես են գալիս տարածաշրջանային և տեղական մակարդակներով, որի հետևանքով առաջանում է ցանկացած երևույթի, կոնկրետ տարածքի (ռեգիոնի) սահմաններում, ուսումնասիրության անհաժեշտություն: Հայաստանի Հանրապետությունը (ՀՀ) բնակեցված է եղել վաղ ժամանակներից: Այդ ընթացքում նրա տարածքը ենթարկվել է զգալի փոփոխությունների, որոնք դարձել են մարտահրավեր ներկայիս հայաստանյան հասարակության համար` խոչընդոտելով երկրի կայուն և ներդաշնակ զարգացմանը: Բնօգտագործումը ՀՀ-ում ունի աշխարհագրական դետերմինիզմի ցայտուն արտահայտված հենք: Բնօգտագործումը որոշակիորեն կողմնորոշում է տվյալ տարածքի կառավարման ուղղություններն ու առանձնահատկությունները, ինչի հետևանքով ՀՀ տարածքի բնօգտագործման և դրա արդյունավետ կառավարման ու հետևանքների վերացմանն ուղղված քայլերը դառնում են հրատապ: Գիտական աշխարհում շրջակա միջավայրի փոփոխությունների ուսումնասիրմամբ զբաղվում է նաև XX դարի 30-ական թվականներին ձևավորված գեոէկոլոգիա գիտությունը: Գեոէկոլոգիան, լինելով գերինտեգրալ գիտություն, փորձում է համալիր կերպով իրականացնել բնօգտագործմամբ առաջացած շրջակա միջավայրի փոփոխությունների տարածաժամանակային գնահատումը: Ի տարբերություն ճյուղային մոտեցման, ռեգիոնալ մոտեցումը ստեղծում է անհրաժեշտ պայմաններ օբյեկտի ինտեգրալ ուսումնասիրության համար: Ռեգիոնալ ուսումնասիրությունները հատկապես կարևորվում են տարածքների համաչափ զարգացման ռազմավարության մշակման համար, քանզի այդ ուսումնասիրությունները ստեղծում են զարգացման ընդհանուր ուղղությունները ցույց տվող և փաստական նյութով ապահովված համալիրային վերլուծություններ: ՀՀ համար նմանատիպ աշխատանքները նույնպես դառնում են արդիական, քանզի փոքր տարածք ունեցող երկրի սահմաններում դիտվում են տարածքի բնօգտագործման բազմազանության հետևանքով առաջացած գեոէկոլոգիական տարբեր հիմնախնդիրներ: Ատենախոսության նպատակն է ուսումնասիրել և գնահատել ՀՀ բնօգտագործման ազդեցությունը ՀՀ տարածքի գեոէկոլոգիական իրավիճակի վրա: Ատենախոսության նպատակին հասնելու համար լուծվել են հետևյալ խնդիրները. վերլուծել գեոէկոլոգիայի գիտամեթոդաբանական և աշխարհագրական հիմքերը, բացահայտել ուսումնասիրվող տարածքի գեոէկոլոգիական գնահատման առանձնահատկությունները, գնահատել մարդ-բնություն փոխհարաբերության գեոէկոլոգիական հետևանքները ՀՀ-ում, էկոլոգա-տնտեսական լարվածության գործակիցների օգնությամբ որոշել մարդածին ծանրաբեռնվածության տարածական տարբերությունները ՀՀ-ում, համեմատա-աշխարհագրական վերլուծության ենթարկել ՀՀ տարածքի գեոէկոլոգիական իրավիճակը: Современный мир отличается интенсификацией взаимодействий между обществом и природой, приводящих к глобальным изменениям окружающей среды. Для устойчивого развития и проведения региональной политики социума возникает необходимость определить и установить закономерности глобальных изменений, возникающих в процессе природопользования, которые проявляются регионально и локально. Изучение таких изменений окружающей среды является актуальным. Цель исследования - изучение и оценка воздействий природопользования на геоэкологическую ситуацию территории Республики Армении (РА). Задачи исследования: Анализ научно-методологических и географических основ геоэкологии; Выявить особенности геоэкологической оценки исследованной территории; Оценка геоэкологических последствий взаимодействия человека с природой на территории РА; Установить пространственные различия антропогенной нагрузки территории РА с применением коэффициентов эколого-хозяйственной напряженности; Определить геоэкологическую ситуацию территории РА на основе сравнительно-географического метода. Объект исследования - территория РА с ее геоэкологическими особенностями. Предмет исследования - оценка геоэкологической ситуации и выявление степени антропогенной нагрузки, связанные с природопользованим территории РА с учетом территориально- синергетического эффекта. Методы исследования - сравнительно-географический, исторический, системный анализа и синтез, статистический, геоинформационный, оценка эколого-хозяйственного баланса территории. Впервые дана геоэкологическая оценка территории РА с применением принципов территориального синергизма; Установлена необходимость применения новых, более совершенных индикаторов для оценки эколого-хозяйственной напряженности территории; Впервые с помощью геосистемного подхода комплексно оценена геоэкологическая ситуация и степень Установлены проблемы природопользования территории РА на основе территориально-синергетического эффекта; Установлено, что методологической основой геоэкологических исследований является геосистемный подход; Доказано, что изменение географического образа и наследственности территории РА обусловлено антропогенной нагрузкой и геоэкологической ситуацией; Установлено, что виды природопользования территории РА и их геоэкологические последствия имеют резко дифференцированное очаговое распределение. The modern world is characterized by the intensification of interactions between society and nature, leading global environmental changes. For the sustainable development of regional policy and society there is need to identify and determine the extent of these changes. Global changes, arisen during the process of nature use, are being occurred regionally and locally as well. As a result, the researches of environmental changes become actual. Aim of research - to investigate and estimate the impact of nature use of Republic Armenia (RA) on geoecological situation of RA territory. Tasks of research: to analyze scientific, methodological and geographical bases of to identify the features of Geoecological estimation of researched territory; to estimate the outcomes of human interaction with nature on the territory of the RA; to determine the spatial differences of anthropogenic pressure in the territory of RA using the coefficients of ecological-economic tensity; to analyze the geoecological situation in the territory of RA, on the basis of comparative geographical method. Օbject of research - the territory of the RA with its geoecological features. Subject of research - estimation of the geoecological situation and determination of anthropogenic pressure level caused by the nature use of the territory of RA which have the character of territorial synerggetic effect. Methods of research – comparative geographical, historical, systematical analysis and synthesis, GIS, statistical analysis and evaluation of ecologicaleconomic balance of the territory. For the first time it is given the geoecological estimation of RA territory by applying the principles of territorial sinergism; Approved the need of new and better indicators for the estimation of ecological-economic tension of territory; For the first time it is complexly estimated the geoecological situation and anthropogenetic pressure level of the whole RA territory by applying geosystematic approach. Approved that the problems caused by nature use in РА are characterized by territorial sinergetic effect. Approved that the geosystematic approach is a methodological basis for geoecological researches. Shown that the changes of geographical image and heredity of the RA territory are caused by anthropogenic pressure and geoecological situation. Approved that the nature use types of the RA territory and their geoecological consequences are sharply differentiated and have patchy distribution.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Геоэкологические особенности и последствия природопользования территории Республики Армении (географический аспект). Geoecological features and consequences of nature use of the Republic Armenia territory.
    Uncontrolled Keywords: Алексанян Гор Парсаданович, Aleksanyan Gor Parsadan
    Subjects: Earth Science
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 19 Dec 2016 15:58
    Last Modified: 19 Dec 2016 15:58
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3913

    Actions (login required)

    View Item