Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայաստանի գետերի հոսքի տատանումները և կանխատեսումը կլիմայի գլոբալ փոփոխության դեպքում

Վարդանյան, Թրահել Գերասիմի (2013) Հայաստանի գետերի հոսքի տատանումները և կանխատեսումը կլիմայի գլոբալ փոփոխության դեպքում. Doctor of Sciences thesis, ԵՊՀ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1489Kb)

    Abstract

    XX век ознаменовался глобальными изменениями в общественной, политической и экономической сферах. Одновременно изменилось состояние окружающей среды, в т. ч. климат и водные ресурсы. Подобные изменения обусловлены увеличением содержания парниковых газов в атмосфере, повышением температуры приземного слоя атмосферы. Среднегодовая температура воздуха на земном шаре в последнем столетии возросла на 0,6-0,80C. При сохранении современной тенденции увеличения выбросов парниковых газов к концу XXI в. средняя температура приземного слоя воздуха может повыситься на 3-50C (IPCC ..., 1995; 1997; 2001; 2009). Повышение температуры воздуха, в частности, влияет на величину и изменчивость водных ресурсов, качество воды. Количество и качество воды определяют возможность устойчивого развития любой страны, влияют на здоровье и уровень жизни населения. Их негативное изменение приводит к возрастанию уязвимости водных экосистем, к необходимости их адаптации к новым условиям существования, возрастанию затрат на защиту водных объектов от истощения, загрязнения и засорения. По проблемам гидроклиматического изменения в последние десятилетия проведены многочисленные международные конференции и симпозиумы. На Всемирном саммите в Рио-де-Жанейро (1992 г.) определены стратегические задачи в сфере изменения климата, рационального использования и охраны водных ресурсов. Для их решения разработана программа специальных мер (Коста-Рика, 1997; Киото, 1997, 2003; Париж, 2000; Йоханнесбург, 2002; 2003; Буэнос-Айрес, 2004; Копенгаген, 2009; Рио-де-Жанейро, 2012). Глобальные аспекты изменения увлажненности суши неизбежно отражаются в изменении водных ресурсов даже малых территорий. Армения небольшая горная страна, для которой характерна засушливость климата и маловодность рек. Современное изменение климата может привести к уменьшению возобновляемых водных ресурсов страны, усилению аридности ее территории, повышению вероятности увеличения частоты и интенсивности опасных явлений (засух, наводнений, маловодий, селей и др.). В этих условиях исключительно актуальна задача исследования и оценки изменений водных ресурсов рек, разработки методов прогноза трансформации стока в условиях возможного изменения климата. XX դարը նշանավորվեց հասարակական, քաղաքական և տնտեսական ոլորտների համամոլորակային փոփոխություններով, որոնք իրենց ազդեցությունն ունեցան շրջակա միջավայրի, այդ թվում նաև ջրային օμյեկտների վիճակի վրա: Բնության μաղադրիչների նման փոփոխությունները պայմանավորված են մթնոլորտում ջերմոցային գազերի ավելացմամμ և, դրանից կախված` մթնոլորտի երկրամերձ շերտի օդի ջերմաստիճանի μարձրացմամμ: Կլիմայի փոփոխության միջկառավարական խմμի փորձագետների (МГЭИК) ուսումնասիրություններում նշվում է, որ երկրագնդի վրա օդի μազմամյա միջին տարեկան ջերմաստիճանը վերջին հարյուրամյակում աճել է 0,6-0,80C: Ջերմոցային գազերի արտանետումների ներկա աճի տեմպերի պահպանության դեպքում մինչև XXI դարի վերջը ենթադրվում է, որ մթնոլորտի երկրամերձ շերտի միջին ջերմաստիճանը կμարձրանա 3-50C: Աշխատանքում μացահայտվել և գնահատվել է Հայաստանի գետերի ջրային ռեսուրսների փոփոխությունների դինամիկան XX դարում, մշակվել է գետերի μնական հոսքի արժեքների վերականգնման մեթոդ, ինչպես նաև կանխատեսվել է կլիմայի փոփոխության պայմաններում հոսքի տրանս ֆորմացիան: Պարզաμանվել են երկրի ջրային տնտեսության աշխատանքների հուսալիության ուղիները և ջրային օμյեկտների հարմարվողականությունը նոր ջրակլիմայական պայմաններին: Աշխատանքը μաղկացած է ներածությունից, ութ գլխից, եզրակացություններից, հավելվածից և գրականության ցանկից: Առաջին գլուխը նվիրված է ջրակլիմայական համամոլորակային փոփոխությունների արդի մոտեցումներին և միտումներին: Տրվել է երկրագնդի առանձին տարածաշրջանների կլիմայի փոփոխության համառոտ ակնարկ: Հակիրճ վերլուծվել է կլիմայի փոփոխության ազդեցությունը վերականգնվող ջրային ռեսուրսների վրա: Երկրորդ գլխում ներկայացվել են վերականգնվող ջրային ռեսուրսների ձևավորման μնական պայմանները, ՀՀ ֆիզիկաաշխարհագրական դիրքի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև քննարկվել է տեխնածին գործոնների ազդեցությունը գետերի հոսքի մեծության և փոփոխականության վրա: Երրորդ գլխում մանրամասն քննարկվել են ջրաμանական ուսումնասիրությունների տեղեկատվական հիմքը և մեթոդները: Ներկայացվել են դի-տարկված ջրաμանական շարքերի մշակման, երկարացման, μնական հոսքի վերականգնման հիմնական մեթոդները: Չորրորդ գլուխը նվիրված է Հայաստանի գետերի ջրագրական, ջրաμանական և ջրաէկոլոգիակամ հիմնական μնութագրիչների վերլուծությանը: Քննարկվել և գնահատվել են գետերի սնման աղμյուրները, ջրային ռեժիմը, ինչպես նաև գետերի ջրի հանքայնացումը և որակը: The 20th century was marked by global changes in the social, political and economic spheres that had an impact on the state of environment, including water bodies. These changes in environmental components are connected with the increase of greenhouse gas concentration in the atmosphere and the growth of temperature of the sub-surface layer of the atmosphere. The studies by the IPCC experts indicate growth of the mean annual air temperature on the Earth by 0,6-0,80C within the last century. If the greenhouse gas emissions keep growing at the same rate, the mean temperature of the sub-surface layer is likely to increase by 3-50C by the end of the 21st century. The author of the dissertation has uncovered and evaluated the dynamics of changes in water resources of rivers in Armenia in the 20th century, developed a method for reconstruction of the values of the natural river runoff, as well as carried out forecasts for runoff transformation under conditions of climate change. The dissertation also elucidates the ways of reliability of activities in the country’s water economy and adaptability of water bodies to new hydro-climatic conditions. The dissertation consists of Introduction, eight Chapters, Conclusion, Appendices and Bibliography. Chapter One is related to the contemporary approaches and tendencies of global hydro-climatic changes. It contains a brief overview of climate change in different parts of the planet. It also includes concise analysis of the impact of climate change on the restorable water resources. In Chapter Two the author describes the natural conditions for formation of restorable water resources, the distinctive features of the physical-geographical location of Armenia, and discusses the impact of the technogenic factors on the volume and variability of river runoff. Chapter Three is a detailed discussion about the information base and methods in hydrological research. It presents the main methods for development of observed hydrological series, extension, as well as restoration of natural runoff. Chapter Four analyses the main hydrographical, hydrological and hydro-ecological characteristics of rivers in Armenia. A detailed discussion and evaluation of the sources of river alimentation, water regime as well as water mineralisation and quality have been carried out. Chapter Five discusses and analyses the results of changes in runoff of rivers in Armenia in the 20th century. Here, the work consisted in the observation of runoff change in high-mountainous small rivers, where the runoff is close to the natural state, as well as lowland river basins, for which the runoff was brought to its natural state.

    Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
    Additional Information: Հայաստանի գետերի հոսքի տատանումները և կանխատեսումը կլիմայի գլոբալ փոփոխության դեպքում: The fluctuations of the runoff of rivers in Armenia and its forecasting under the global change of climate.
    Uncontrolled Keywords: Վարդանյան Թրահել Գերասիմի, Vardanian Trahel Gerasim
    Subjects: Earth Science
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 29 Dec 2016 10:19
    Last Modified: 29 Dec 2016 10:19
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3949

    Actions (login required)

    View Item