Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայ միջնադարյան գանձերը և «Գանձարան» ժողովածուն

Դևրիկյան, Վարդան Գևորգի (2013) Հայ միջնադարյան գանձերը և «Գանձարան» ժողովածուն. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (383Kb)

    Abstract

    Ատենախոսությունը նվիրված է հայ միջնադարյան գրականության մի ուրույն ժանրը եղող գանձերին և ըստ եկեղեցական տարեկան տոների համապատասխան կարգավորվածությամբ այդ գանձերը ներկայացնող «Գանձարան» ժողովածուին և վերջինիս պատմական զարգացման ընթացքին Գրիգոր Նարեկացու «Գանձտետրից» մինչև գանձերի խլաթեցիական խմμագրումը և վերջնական ամμողջացումը 15-րդ դարում: Շարականների նման գանձերը ևս գրվել են եկեղեցական տոների և արարողությունների ժամանակ կատարվելու համար: Նույն այս պատճառով, ինչպես որ շա- րականները բերվում են ոչ թե ըստ հեղինակային շարքերի, այլ Շարակնոցում ցրված են եկեղեցական տարμեր տոների կանոնների ներքո, այնպես էլ գանձերը բերվում են ոչ թե այս կամ այն հեղինակի ստեղծագործությունների շարքում, այլ Գանձարաննե- րում այն տոնի կանոնի ներքո, որին նվիրված է տվյալ գանձը: Աշխատանքում ձեռագրային նյութի հիման վրա ցույց է տրվում, որ «Շարակնոց», «Գանձարան», «Յասմաւուրք», ինչպես նաև «Ճառընտիր», «Տօնապատճառ» և «Տօնական» ժողովածուները ոչ թե ստեղծվել են գրական տարբեր գործերի ի մի հավաքմամμ, այլ հակառակը՝ եկեղեցական տոների ընթացքն է թելադրել, որ այս ժողովածուներից յուրաքանչյուրում ի մի հավաքվեն թեմատիկ ժանրային առումով նույնաμնույթ ստեղծագործությունները, որով եկեղեցական Տոնացույցում կատարված յուրաքանչյուր նոր հավելում թելադրում էր տվյալ տոնին նվիրված նոր շարականի, քարոզի, վարքի և գանձի գրությունը: Ասվածը առավել բնորոշ ձևով երևում է Ներսես Շնորհալու օրինակով: ԺԲ դարում հենց Շնորհալու գործունեության և հայրապետության տարիներին նորանոր տոներով հարստացավ Տոնացույցը և Շնորհալի հայրապետը այդ տոների համար գրեց μազմաթիվ շարականներ, տաղեր և գանձեր: Ի տարμերություն «Շարակնոցի», որը եկեղեցական արարողությունների կանոնական ժողովածու է եղել և ըստ էության խմμագրումների չի ենթարկվել, Գանձարաններն ունենալով իրենց ներքին կառուցվածքային կանոնը, այնուամենայնիվ կանոնիկ ժողովածուներ չեն եղել և ոչ միայն երեք խմμագրություն ունեն, այլև ըստ էության, ձեռագրից ձեռագիր ընդօրինակվելիս ենթարկվել են ներքին վերախմμագրման գրիչ-խմբագիրների կողմից, որովհետև Գանձարանները եկեղեցական ծեսի և օրվա տոնի արարողության կանոնին մաս չեն կազմել և ունեն արտածիսական կիրառություն, որի նպատակն է եղել ճոխացնել արարողությունը տվյալ տոնի խորհրդին μնորոշ համապատասխան ստեղծագործությամբ: Այս հանգամանքը պարտադրել է, որ դրանք հարմարեցվեն տվյալ ժամանակաշրջանի գրական ճաշակին, ընկալումներին և աշխարհայացքին, քանի որ այս գանձերի նպատակն էր առավել գրավիչ դարձնել տոնի արարողությունը և առավել ընկալելի նրա հոգևոր խորհուրդն ու իմաստը: Ահա այս պատճառով խմμագրությունից խմμագրություն «Գանձարանից» դուրս են թողնվել առավել դժվարընկալելի գանձերը և փոխարենը տեղ են գտել ավելի պարզ լեզվով և պատմողական μնույթ ունեցող գործերը: Գանձարանային μոլոր կանոնների մասին գրելիս շարունակ աշխատել ենք ցույց տալ, որ գանձերը, այդ թվում և Տերունական, լինելով կրոնա-եկեղեցական խորունկ ապրումների արտահայտությունը, միևնույն ժամանակ հարաμերվել են տվյալ դարաշրջանի հայ կյանքի, ազգային ակնկալիքների և մտահոգությունների հետ, հոգևոր խորհուրդները առնչակցելով և կապելով հարազատ ժողովրդի ներկայի և գալիքի մտահոգություններին: Диссертация посвящена изучению одного из жанров армянской средневековой духовной поэзии-гандзов. В работе гандзы рассматриваются не в рамках творчества отдельных авторов Григора Нарекаци, Нерсеса Шнорали, Мхитара Айриванеци, Григора Хлатеци, а согласно сборнику ''Гандзаран'', в котором стихи представлены в соответствии с годовым циклом церковных праздников. Сборник ''Гандзаран'' содержит духовные песни, посвященные каждому из праздников церковного Святца. Совокупность песен, посвященных каждому из праздников, называется каноном. В соответствии с этим в работе рассматриваются произведения, написанные по поводу церковных годичных всех праздников. Обсуждается также вопрос о разных редакциях сборника ''Гандзаран'' и выявляются церковно-политические и литературные причины, обусловившие эти изменения. Во введении представлены история и теория вопросов, изучаемых в диссертации, структура работы и выбранный автором метод исследования. Приводится обоснование важности исследуемых в работе вопросов, их актуальность и практическое значение. Первая глава / ''Формирование жанра гандзов и гандзаранского канона''/ посвящена изучению жанровых особенностей и исторического развития гандзов в период 10-15-го веков. Ставится и обсуждается вопрос о том, какое литературное выражение нашли церковные праздники в соотвтствующих канонах данного сборника. Исследование ведется начиная со сравнения названий праздника и соотвтствующего канона, до выявления художественного отражения ритуальных особенностей обрядов в духовных песнопениях. The PhD thesis is dedicated to gandz-hymns, one of the genres of the Armenian medieval spiritual poetry. They are not reflected according to separate gandz-hymns written by Gregory of Narek, Nerses the Graceful, Mekhitar of Ayrivan, Grigor of Khelat and other authors, but according to “Gandzaran” collection that represents gandz-hymns in conformity with Church feasts. This collection includes spiritual hymns dedicated to each feast of the Church Feast Calendar. The unity of works dedicated to each of the feasts is called canon. Therefore, here we analyze the works dedicated to all the annual Church feasts. This work also represents different editions of “Gandzaran” collection and explains the ecclesiastical-political and literary reasons that caused those changes. The Introduction represents the history of this issue, the structure of the work and the chosen method of analysis. The importance, actuality and practical significance of issues discussed in the work are also substantiated. Chapter One entitled “Formation of the Genre and Canon of Gandz-Hymns” is dedicated to the genre peculiarities of gandz-hymns and their historical development in the 15th - 16th centuries. It also shows how each Church feast is manifested in respective canons of this collection beginning with the comparison of the feast and the canon title and ending with the artistic reflection of ritual characteristics of ceremonies in those spiritual poems. Chapter Two entitled “Canons of Dominical Feasts” is dedicated to gandz-hymn canons of the Feasts of Holy Nativity, Presentation of the Lord to the Temple, Ascension and Pentecost. Besides the literary criticism of works written with the motifs of these feasts, it also shows how the concepts of medieval exegetic literature are expressed in those works as a poetic commentary of spiritual-religious notions. Parallels are also drawn between images and poems created with the motif of the given feast elucidating the symbolic methods, through which the same theological concepts were expressed in medieval iconography and poetic images of gandz-hymns.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Армянские средневековые духовные песни (гандзи) и сборник "Гандзаран". Armenian medieval gandz-hymns and “Gandzaran” collection.
    Uncontrolled Keywords: Деврикян Вардан Геворгович, Devrikyan Vardan
    Subjects: Literature
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 11 Jan 2017 15:17
    Last Modified: 30 Jan 2017 10:17
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3990

    Actions (login required)

    View Item