Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Լեռնային շրջանների լանդշաֆտային պլանավորման սկզբունքները (ՀՀ Արագածոտնի մարզի օրինակով)

Խաչատրյան, Սուսաննա Ժուլվերնի (2013) Լեռնային շրջանների լանդշաֆտային պլանավորման սկզբունքները (ՀՀ Արագածոտնի մարզի օրինակով). PhD thesis, ԵՊՀ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (912Kb)

    Abstract

    Աշխատանքի արդիականությունը 20-րդ դարի երկրորդ կեսից մարդածին ծանրաբեռնվածության հարաճուն մեծացման հետևանքով բնատարածքային համալիրները, արագ դեգրադացվելով, կորցնում են իրենց տնտեսական ներուժը` այդպիսով խարխլելով հասարակության զարգացման նյութական հիմքերը: Պահանջվում են բնօգտագործման կազմակերպման նոր, առաջադեմ մոտեցումներ: Դրանցից մեկը «լանդշաֆտային պլանավորումն» է (ԼՊ), որը մի քանի տասնյակ տարի լայնորեն կիրառվում է եվրոպական բազմաթիվ երկրներում: 2007թ.-ից լանդշաֆտային պլանավորումը պաշտոնապես ամրագրվել է ՀՀ տարածքային պլանավորման փաստաթղթերում, ինչը խոսում է գործնական բնագավառում նրա արդիականության մասին: Այն հանդիսանում է աշխարհագրական տարածքային պլանավորման համալիր ձևերից մեկը՝ ուղղված լանդշաֆտային երկրահամակարգերի արդյունավետ բնօգտագործմանը և դեգրադացման կանխմանը: Լանդշաֆտային պլանավորման նպատակային հիմնադրույթը` կայուն տարածքային զարգացման գաղափարի գործնական իրականացումն է` հիմնված հասարակության կարիքների, տնտեսական գործունեության և շրջակա միջավայրի միջև ներդաշնակ հարաբերությունների վրա: Կառավարման ռեգիոնալ (մարզային) մակարդակը հանդիսանում է ամենից շահագրգիռ օղակը տարածաշրջանի զարգացման կայունությունը ապահովելու գործում: Աշխարհագրական գիտության տեսական նվաճումների և համալիր լանդշաֆտաէկոլոգիական մոտեցումների ներդրումը նպաստել է ճյուղային աշխարհագրական գիտությունների զարգացմանը և նոր միջառարկայական ուղղությունների ձևավորմանը: Լանդշաֆտային պլանավորումն ինտեգրում է աշխարհագրության և էկոլոգիայի բազմաթիվ ճյուղերում կատարված ուսումնասիրությունների վերջնական արդյունքները: Վերջին տասնամյակում աշխարհի ամենառեյտինգային աշխարհագրական հրատարակումներում գերակայում է «պլանավորում» թեմատիկան և նրա ենթաբաժին «լանդշաֆտային պլանավորումը», ինչը խոսում է գիտության մեջ նրա արդիականության մասին: Ատենախոսության թեման հատկապես արդիական է այն առումով, որ դրանով սկիզբ է դրվում ՀՀ-ում լեռնային լանդշաֆտների նպատակային օգտագործման կարգավիճակների հաստատմանն ըստ մարզերի, մասնավորապես Արագածոտնի մարզի խիստ բազմազան, բայց արագ դեգրադացվող լանդշաֆտների պայմաններում: Европейская модель ландшафтного планирования (ЛП) является общепризнанной моделью алгоритма улучшения окружающей среды, в основе которого лежит усовершенствование территориальной организации общества. Такой подход к природопользованию получил статус закона во многих странах, в том числе и в Армении с 2007г. Целью диссертационной работы является разработка и обоснование оптимальных статусов целевого использования горных ландшафтов на региональном (марз) уровне. Методологической основой для работы стали тезисы «Европейской концепции ландшафта». Классическая модель ЛП была адаптирована для применения в горных условиях. Для ЛП среднего масштаба в качестве операционных единиц были выбраны геосистемы. Последние были инвентаризованы и оценены, в том числе следующими показателями: приземная атмосфера, почвы, воды, биотопы, рельеф. Работы по ЛП были выполнены по выделенным геоэкологическим поясам в разрезе геоэкологических регионов. Оценка экологического состояния более трех десятков инвентаризованных геосистем была произведена по трем различным экологическим показателям: по «значимости» (антропогенная нагрузка), «чувствительности» и «нарушенности». Оценка осуществлялась по трехбалльной шкале: слабая, средняя, сильная. Основными методами, использованными в диссертационной работе, являются территориальная геоэкологическая оценка и крупномасштабное картографирование статистического материала, природных и социальных условий территорий, а также результатов полевых исследований. Работы ЛП были проведены в три этапа: «инвентаризация» геосистем, анализ и оценка их экологического состояния, определение статусов целевого использования, обеспечивающих устойчивое развитие ландшафтов. В соответствии с формой классической модели ЛП результаты исследования резюмированы в картах, сопровождаемых подробным текстовым описанием. Сохраняя основные принципы и понятия (иерархичность и поэтапность) классической модели, в диссертационной работе модель ЛП была впервые адаптирована для использования в горной местности и на уровне административной единицы (марза) РА. Расчеты в соответствии с разработанной моделью ЛП в горных условиях были осуществлены для территории марза Арагацотн. В диссертации собрана, проанализирована и обобщена подробная информация о природной среде, социально экономических условиях, особенностях устройства землепользования марза Арагацотн. В геосистеме социальная система природопользование были раскрыты многочисленные существующие конфликты. The European model of landscape planning is considered to be a universally acknowledged algorithm-experiment in the management of the natural environment by means of improving societal organization. Natural resource usage approached in this way has a legal status in many countries, whereas in the Republic of Armenia it was legalized in 2007. The thesis aims at the development and justification of the optimal statuses of targeted use of mountainous landscapes at the regional level. The provisions of “European Landscape Convention” have served as methodological basis for the preparation of the thesis work. In order to use the classical LP modal on the medium scale in mountainous conditions the activities were implemented according to earth systems which were assessed and inventoried with reference to above-ground/surface indicators of atmosphere, soil, water, biotopes and relief. The area was evaluated according to three geo-ecological regions and five upward zones specified by us. The estimation of the ecological state of more than three dozen inventoried earth systems was given based on the importance (pressure), sensibility (vulnerability) and disturbance indicator-descriptors according to weak, medium and strong rating scale. The main methods used in the elaboration of the thesis work were field study, spatial geo-ecological analysis and large-scale cartographic activities of natural and sociօ- economic conditions of the statistical material. LP activities have been implemented in three stages including inventory of landscapes (Earth-systems), analysis and evaluation of their ecological state and identification of statuses ensuring regional sustainable development of landscapes. The results are summarized in maps with attached detailed texts. This is a simplified way of using the classical model. The first usage of the acknowledged LP tool in the territory of the Republic of Armenia was implemented on the administrative unit level (Marz/region). The LP classical model was adjusted to the mountainous conditions of Aragatsotn marz by keeping up with its basic principles and concepts (superposition/staging and subordination). The whole information concerning the marz's natural environment, social-economic conditions, characteristics of land-use structure was collected, decoded and generalized, as well as numerous conflicts in the social environment and use of natural resources system were discovered in the thesis work.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Принципы ландшафтного планирования горных регионов (на примере марза Арагацотн). Principles of landscape planning in mountainous regions (on the RA Aragatsotn marz example).
    Uncontrolled Keywords: Хачатрян Сусанна Жюльверновна, Khachatryan Susanna
    Subjects: Earth Science
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 13 Jan 2017 14:56
    Last Modified: 13 Jan 2017 14:56
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/3999

    Actions (login required)

    View Item