Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ջրային ռեսուրսների և համակարգերի կառավարման կատարելագործման հիմնական ուղիները Հայաստանի Հանրապետությունում

Մարտիրոսյան, Տիգրան Սերյոժայի (2013) Ջրային ռեսուրսների և համակարգերի կառավարման կատարելագործման հիմնական ուղիները Հայաստանի Հանրապետությունում. Doctor of Sciences thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1778Kb) | Preview

    Abstract

    Տնտեսական ազատականացման գործընթացները վերջին տարիներին ներթափանցեցին ավանդաբար պետական սեփականություն հանդիսացող ոլորտներ, որոնք արտադրատնտեսական և տեխնոլոգիական գործունեության կազմակերպման առանձնահատկությունների պատճառով ստացել են «բնական մենաշնորհներ» անվանումը: Ինչպես Հայաստանի Հանրապետությունում, այնպես էլ անցումային այլ երկրներում կարևորվում է բնական մենաշնորհների պետական կառավարման հայեցակարգերի մշակման, կառուցվածքային վերափոխումների խորացման ու ապապետականացման գործընթացը: Բնական մենաշնորհ դիրքով օժտված կարող են համարվել այն ընկերությունները, որոնք տվյալ ոլորտի արտադրանքի արտադրությունն ապահովող միակ կամ առանցքային կառույցը կամ ենթակառուցվածքներն են, և որի նմանօրինակի կառուցումը կամ բաժանումը տեխնիկապես և տնտեսապես նպատակահարմար կամ հնարավոր չէ։ Նշված համատեքստում Հայաստանի Հանրապետության համար կենսական նշանակություն ունի բնական մենաշնորհ համարվող խմելու ջրամատակարարման, ջրահեռացման և ոռոգման ջրի ոլորտների հետագա զարգացումը: Նշված ոլորտների հետագա զարգացումը պահանջում է տնտեսական, տեխնիկական, ինստիտուցիոնալ և ֆինանսական բնույթի բարեփոխումներ: Այդ առումով հետագա զարգացման համար ջրային բնագավառում պետության քաղաքականության և զարգացման ռազմավարական ուղղությունների հստակեցումը խիստ կարևոր է, նամանավանդ, որ համաշխարհային շուկայում վերջին տարիներին խմելու ջուրն առավել մեծ ծավալներով է ներկայանում ամենատարբեր երկրների արտահանման և ներմուծման ապրանքաշրջանառության մեջ: Ուրբանիզացիայի և էկոլոգիական աղտոտվածության աճին զուգահեռ՝ աշխարհում խմելու ջրի խնդիրն ավելի է սրվում, ինչի արդյունքում շշալցված ջուրը դառնում է պահանջված ապրանք, իսկ դրա արտադրությունը՝ շահութաբեր ու հեռանկարային բիզնես: Ըստ ՀՀ ազգային վիճակագրական ծառայության տվյալների՝ Հայաստանում արտադրված շշալցված ջրերի ընդամենը 20 տոկոսն է արտահանվում, որից 17.5-ը՝ ԱՊՀ, 2.5-ը՝ այլ երկրներ, իսկ մնացած շուրջ 80 տոկոսը սպառվում է ներքին շուկայում: Չնայած ներքին շուկայում սպառման ծավալների աճին՝ հայկական շշալցված ջրերի ինդուստրիան առավելապես ներքին շուկայի վրա չէ, որ պետք է հիմնվի: Ընդհակառակը՝ կողմնորոշումը պետք է լինի արտահանման խրախուսման և ընդլայնման միջոցով: Մյուս կարևորագույն խնդիրներից է Սևանա լճի ջրային պաշարների կուտակումը և արդյունավետ օգտագործումը: Այն իր ծավալով այն երաշխիքն է, որը կապահովի ՀՀ-ից խմելու ջրերի ավելի մեծ ծավալներով արտահանում` դրանով իսկ ջուրը դարձնելով արտահանման կարևոր միջոց և ՀՀ սոցիալ- տնտեսական խնդիրների լուծման կարևորագույն աղբյուր: XXI դարի սկզբին որոշում կայացվեց Սևանա լճի մակարդակը բարձրացնել մինչև ծովի մակարդակից 1905 մ նիշը: Նախատեսված ծրագրով բուն ջրի մակարդակը կկազմի 1903.5 մետր: Մնացած 1.5 մետրը կկազմի ալիքի բարձրությունը: Ներկայիս լճի ջրի մակարդակը 1900.13 մ է, ինչը հավասար է 1963թ. մակարդակին: Նախատեսվում էր Սևանա լճի ջրի մակարդակը 1903,5 մ բարձրացնել մինչև 2032թ.: Տարեկան ջրի մակարդակը պետք է բարձրանար մոտավորապես 21,6 սմ, սակայն 10 տարում` 216 սմ փոխարեն այն բարձրացել է 380 սմ-ով, ինչը նշանակում է, որ օրենքով սահմանված գրաֆիկից առաջ ենք անցել 7.5 տարով: Այսինքն` տարեկան միջին հաշվով Սևանը բարձրացել է 30 սմ-ով, իսկ վերջին 3 տարում` 42 սմ-ով: Ակնհայտ է կատարված աշխատանքի կարևորությունը Սևանա լճի մակարդակի անկման կանխման և բարձրացման ուղղությամբ: Սակայն այսօր արդեն անհրաժեշտություն է առաջացել գնահատելու ընդունված մոտեցումների հիմնավորվածությունը և զարգացնելու Սևանա լճի մակարդակի հետագա բարձրացման գաղափարը, որը մեր կարծիքով պետք է համապատասխանի 1915թ. արձանագրված նիշին` 1915,57 մ: Սա պետք է լինի այս հարցում մեր նպատակակետը: Диссертация посвящена предложению основных путей усовершенствования управления водными ресурсами и системами, на основе учетаих особенностей в Республике Армения, а также исследованию возможностей экспорта питьевой воды и разработке соответствующих рекомендаций. Основные результаты и научная новизна диссертации сводятся к следующему. Представлены существующие в сфере управления систем водоснабжения и водоотведения Еревана проблемы и предложения по их решению. В частности, с целью правильной оценки эффективности крупномасштабных инвестиций, направленных на улучшение системы водоснабжения Еревана, был разработан и внедрен в ЗАО “Ереван Джур”новый метод расчета непрерывности водоснабжения и контроля количества воды посредством регулирования давления в сети; представлены предложения по повышению эффективности действий, направленных против потерь воды и беззаконий в системе; обоснована целесообразность реорганизаци и организационно-правовой формы компании. В сферах обеспечения питьевой водой и ирригации разработана стратегия финансово-программного обеспечения водоснабжения, которая позволяет составить представление о требуемых инвестициях, оценить финансовое бремя организаций, занимающихся водоснабжением, в том числе с точки зрения обеспечения погашения кредитов. По некоторым параметрам, Араратская долина - стратегический регион для Армении, однако вследствие воздействия неблагоприятных природных и антропогенных факторов здесь возникли экологические и мелиоративные проблемы. Одна из главных причин этих проблем в том, что грунтовые воды находятся неглубоко от поверхности земли и воздействуют на показатель урожайности, а также вызывают засоление, ощелачивание и переувлажнение почвы. Из-за переувлажнения региона, многие фермеры отказываются от обработки земель.Таким образом, можно констатировать, что в Араратской долине возникла экологическая проблема, по своим масштабам и остроте не уступающая проблеме озера Севан. Решение этой проблемы имеет жизненное значение для Республики Армения, и должно быть осуществлено на правительственном уровне с вовлечением всех заинтересованных сторон. The dissertation is related to the offering of the main ways of improvement of water resources and systems management based on the accounting of peculiarities of water resources and water systems management in the Republic of Armenia, as well as the study of opportunities of drinking water export and the development of appropriate assignments. The main results and scientific novelty of the work bring forth as follows: Commonality and differences of models for the regulation of water supply and wastewater systems as natural monopoly spheres (setting of profit norm and upper limit of tariff) are represented. Main key issues existing in water supply and sewerage systems management and suggestions aimed at their solution are represented, in particular: for the proper assessment of the efficiency of large-scale investments directed to the improvement of water supply system of Yerevan a new method of calculation of water supply constancy and water volume control through pressure regulation in the network has been developed and introduced in “Yerevan Djur” CJSC; suggestions aimed at the increase of efficiency of the activities against water losses and illegalities in the system are represented; expediency of the reorganization of the organization and legal structure of the company is substantiated. Water supply financial software strategies have been developed in drinking water and irrigation spheres. They give opportunity to have a notion of the required investments, assess financial burden of water supply organizations including, in terms of ensuring of the credit repayment. By some factors the Ararat Plain is a region of strategic importance for Armenia but due to the impact of adverse natural and anthropogenic factors ecological and meliorative problems have arisen. One of the main reasons of the mentioned problems is that ground water is not very deep from the earth surface and affects the index of yield, moreover, it causes salinization, alkalization and overwetting of soil. Due to overwetting many farms of the region are not able to cultivate grapes and fruit trees. Owerwetting, salinization and alkalization also impact the number of farmers who refuse soil cultivation.

    Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
    Additional Information: Основные пути усовершенствования управления водными ресурсами и системами в Республике Армения. Main ways of the improvement of water resources and systems management in the republic of Armenia.
    Uncontrolled Keywords: Мартиросян Тигран Сережаевич, Martirosyan Tigran
    Subjects: Economy
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 15 Feb 2017 15:23
    Last Modified: 21 Feb 2017 10:19
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4179

    Actions (login required)

    View Item