Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կաթնասունների ֆաունան

Հայրապետյան, Վահրամ Տորիկի (2014) Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության կաթնասունների ֆաունան. Doctor of Sciences thesis, ՀՀ ԳԱԱ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (896Kb) | Preview

    Abstract

    Արտադրության արագ զարգացումը, բնակչության աճը և քաղաքաշինության աճող գործընթացը հանգեցրել են ժամանակի մեկ արդիական հիմնախնդրի` բնական միջավայրի պահպանության: Այդ հիմնախնդրի լուծման հիմնական ճանապարհը առաջին հերթին μնական հարստությունների ռացիոնալ օգտագործումն է, որտեղ հատուկ արժեք են ներկայացնում վայրի կենդանիները: Ղարաբաղի կաթնասունների (Mammalia) ֆաունան` թերիոֆաունան, տարածաշրջանում եզակի է իր բազմաթիվ առանձնահատկություններով: Նրա տեսակային կազմը հարուստ է ու μազմազան՝ μարդ ներտեսակային և միջտեսակային փոխhարաμերություններով, ինչը պայմանավորված է երկարատև յուրօրինակ պատմական ձևավորումով, լանդշաֆտային ծածկույթի և կլիմայական պայմանների բղետությամբ, տարածքում արեալի եռաչափ տեղադրվածությամμ և այլն: Կաթնասուններն իրենց էվոլյուցիայի ընթացքում ձեռք են μերել առանձնահատուկ և մեկը մյուսից խիստ տարμերվող կենսակերպ` մթնշաղագիշերային, թռչող, մագլցող, թաքնված, ստորգետնյա և այլն, ինչն էլ μավականին դժվարեցնում է դրանց μազմակողմանի ուսումնասիրությունները: Այս դասի մի շարք ներկայացուցիչներ իրենց կյանքի տարբեր շրջաններում (μազմացում, զարգացում, ձմեռային քուն) ընտրում են հաճախ դժվար, իսկ երμեմն էլ նաև անմատչելի բնակատեղեր: Կաթնասունների յուրօրինակ կենսակերպը, մորֆոֆիզիոլոգիական և կենսաμանական առանձնահատկությունները, զարմանալի μարձր էկոլոգիական ճկունությունը, դրանց դերը μնութայն մեջ, մարդու կյանքում և առօրյայում ստիպում են կենսաբաններին, մասնավորապես թերիոլոգներին, լուրջ ուշադրություն դարձնել այս կենդանիներին: Կովկասի, այդ թվում նաև Հարավային Կովկասի կաթնասունների ուսումնասիրման պատմությունը ունի մոտ 300-ամյա սահմանագիծ և հրատարակված են բազմաթիվ աշխատություններ, որոնցում քննարկվում է նաև Ղարաμաղի կաթնասունների ֆաունան (Յավրույան, Հայրապետյան, 2003ա, 2003μ; ԺՌվվՌՍ, 1914; հՈՑցվՌվ, 1915, 1920; ԺՈսՖ, 1954; ԹպՐպքՈչՌվ, 1959; հՏՍՏսՏՉ, ՁպՎոՏՑՏՉ, 1989; շՉՐցÿվ, 1991): Սակայն նրանց տեսակային կազմի, կենսաμանության, էթոլոգիայի, մորֆոլոգիայի, էկոլոգիայի, հնէաμանության և մակաμուծաμանության վերաμերյալ տեղեկություններն առայսօր սուղ են և կարիք ունեն լուրջ լրացումների: Դրա պատճառները մի քանիսն են: Նախ Ղարաμաղը, ինչպես և ողջ Անդրկովկասը, կենդանաμանական ուսումնասիրությունների առումով μարդ տարածք է, ինչը պայմանավորված է լեռնային երկրին μնորոշ առանձնահատկություններով և տարածքում էկոլոգիական համակարգերի բազմազանությամբ: Աշխատանքը μարդանում է նաև նրանով, որ լեռնային լանդշաֆտներում կենդանաμանական ուսումնասիրությունների նպատակով կիրառվող մեթոդները և սկզբունքները լիարժեք չեն մշակված: Защита естественной среды является задачей международного масштаба, основным путем решения которой является рациональное использование природных богатств, где особую ценность представляют дикие животные. Изучение млекопитающих Кавказа, в том числе и Южного Кавказа, имеет трехсотлетнюю историю. Однако регулярных и систематизированных исследований фауны Карабаха не проводилось. Фауна млекопитающих Карабаха (за исключением рукокрылых) нуждается в серьезном исследовании, строго необходимо разработать пути их рационального использования, методов охраны экологических систем, а также животных, находящихся на грани исчезновения, выбора оптимальных методов борьбы с вредителями, полноценной организации земле-и лесопользования, предупреждение и ликвидация очагов эпидемий и подобных нежелательных явлений, а также решение многих других задач. Основная цель работы - разностороннее изучение и представление малоизученных вопросов биологии и экологии млекопитающих Нагорного Карабаха, описание современного состояния фауны, а также разработка научно-обоснованной политики охраны и природопользования. Комплексное исследование фауны млекопитающих Нагорного Карабаха осуществлено впервые нами. Выяснен видовой состав млекопитающих, который представлен 94-мя видами: отряд насекомоядных – 13 видов (13,8% от общего числа), отряд рукокрылых – 27 видов, (28,7%), отряд грызунов – 28 видов (29,8%), отряд зайцеобразных – 1 вид (1,1%), отряд хищников – 20 видов (21,3%), отряд парнокопытных – 5 видов (5,3%). Были обнаружены до сих пор неотмеченные в фауне НКР 13 видов – представителей отряда насекомоядных, из которых наиболее распространены белобрюхий (обыкновенный) еж (Erinaceus transcaucasicus Satunin, 1907), бурозубка Радея (Sorex raddei Satunin, 1895), длиннохвостая белозубка (Crocidura guldenstaedti Pallas, 1811). Фоновыми являются малая белозубка (Crocidura suaveolens Pallas, 1811), белобрюхая белозубка (Crocidura leucodon Hermann, 1780) и находящиеся на грани исчезновения ушастый еж (Hemiechinus auritus Gmelin, 1770), кутора Шелковникова (Neomys shelkovnikovi Satunin, 1913), малая белозубка (многозубка) (Suncus etruscus Savii, 1822). Protection of the natural environment is the global problem.The basic way of solving this problem is the rational use of natural resourses,where the special value are the wild animals. Caucasus including also South Caucasus mammal’s study has over 300 years history.But in the fauna of Karabakh regulated and comlex research has not been done. Karabakh mammal’s fauna (besides bats) needs a serious study and it is highly necessary for their rational use endangered animals,and the ways of development of ecological system,to choose an effective methods of pest control,land use and forest use and the organization of fullworks epidemics begin and such a phenomena prediction elimination and the solving of many other issues. The main goal of the work is to make a comprehensive research and introduce mammal’s biology and ecology defective explored issues to a modern state of the fauna as well as develop an environmental and natural resources use scientifically substantiated policy in NKR. Nagorno Karabakh Mammal’s fauna conducted research have been done for the fisrt time which was initated by us. Mammals composition species have been revaled,which was represented of 94 percent: insectivorous class 13 (13.8% of the total number),bats 27 (28.7 %),Rodents 28 (29.8%),double –toothed rodents 1 (1,1 %)predators 20 (21,3%) artiodactyls. Still not mentioned 13 species of insectivorous have been founded in NKR fauna.Erinaceus transcaucasicus Satunin,1907,Sorex raddei Satunin,1895,Crocidura guldenstaedti pallas 1811 are the most widespread.Crocidura suaveolens pallas,1811,Crocidura leaucoden Herann,1780,are the most common.Hemiechinus auritusGmelin,1770,Neomys shelkovnikovi Satunin 1913,Suncus entruscus Savii, 1822 are at the risk.

    Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
    Additional Information: Фауна млекопитающих Нагорно-Карабахской Республики. Nagorno Karabakh Republic mammal’s Fauna.
    Uncontrolled Keywords: Айрапетян Ваграм Торикович, Hayrapetyan Vahram
    Subjects: Biology
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 16 Mar 2017 13:37
    Last Modified: 20 Mar 2017 10:56
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4300

    Actions (login required)

    View Item