Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայաստանի Հանրապետության և հարակից տարածքների սողունների որոշ տեսակների սիմպատրիկ պոպուլյացիաներում ընթացող միկրոէվոլյուցիոն գործընթացները

Առաքելյան, Մարինե Սեմյոնի (2012) Հայաստանի Հանրապետության և հարակից տարածքների սողունների որոշ տեսակների սիմպատրիկ պոպուլյացիաներում ընթացող միկրոէվոլյուցիոն գործընթացները. Doctor of Sciences thesis, ՀՀ ԳԱԱ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1159Kb) | Preview

    Abstract

    Симпатрическое видообразование является наиболее слабо изученной областью в теории эволюции. До недавнего времени роль гибридизации и полиплоидии в видообразовании позвоночных отрицалась практически всеми известными биологами-эволюционистами. Однако за последние десятилетия накоплен большой фактический материал о роли гибридизации как источника эволюционных новообразований (Боркин, Даревский, 1980; Васильев, 1985; Панов, 1993; Гребельный, 2008; Рубцов, 2010 и др.), свидетельствующий о том, что образование новых форм происходит не только за счет постепенной дивергентной эволюции, но также за счет схождения филогенетических линий в сравнительно короткий срок. Аллопатрическое видообразование и дарвиновская теория дивергентной эволюции представляет связь между живым в виде ―древа жизни‖, которая не отображает реальную филогенетическую структуру живого на Земле. Схема слияния отдельных родственных филогенетических линий создает картину уже не дерева, а сети, в связи с чем и появился термин «сетчатая» или «ретикулярная» эволюция (Dobzhansky, 1937; Боркин, Даревский, 1980). Данная альтернативная теория эволюции слабо изучена по сравнению с аллопатрической эволюцией и представляет ряд сложных, нерешенных вопросов концепции биологического вида и современной систематики. Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում և հարակից տարածքներում Testudo և Emys ցեղի կրիաների, Darevskia ցեղի ժայռային մողեսների և Lacerta ցեղի կանաչ մողեսների սիմպատրիկ պոպուլյացիաներում ընթացող միկրոէվոլյուցիոն գործընթացների հիմնական մեխանիզմների, ցանցաձև էվոլյուցիայի գործընթացում միջտեսակային հիբրիդիզացիայի էվոլյուցիոն դերի պարզաբանման, միասեռ տեսակների էվոլյուցիոն հնարավորության ուսումնասիրությանը: Միջերկրածովյան կրիաների ձևաբանական և գենետիկական (միտոքոնդրիումային ԴՆԹ-ի Cyt-b հատվածը) վերլուծության տվյալներով հաստատվել է, որ Արաքս գետի հովտում (Հայաստանի հարավում և Լեռնային Ղարաբաղում) ընթանում է ինտրոգրեսիվ խաչասերում, ինչի արդյունքում տեղի է ունենում գեների հոսք միջերկրածովյան կրիայի հյուսիսային ենթատեսակից (Testudo graeca ibera) դեպի հարավային ենթատեսակ (T. g. armeniaca): Հայկական միջերկրածովյան կրիան Արաքս գետի հովտում առաջացնում է էնդեմիկ մորֆոտիպեր, որոնք փոփոխվում են` ըստ միջավայրի արտաքին պայմանների: Արարատյան դաշտի կրիաների զրահը սեղմված է մեջքափորային ուղղությամբ, ինչը պայմանավորված է նրանց փորող կենսակերպով: Ուսումնասիրությունների ընթացքում հաստատվել է, որ ճահճային կրիայի Emys orbicularis persica ենթատեսակն Արաքս գետի հովտում E. o. orbicularis ենթատեսակի հետ առաջացնում է սիմպատրիայի գոտի, որտեղ կարող է հիբրիդիզացիայի հնարավորություն ստեղծվել: Current work addresses several fundamental questions in the study of micro-evolutionary processes of reticulate evolution based on: a) mechanisms of sympatric speciation among closely related species of lizards and turtles from Armenia and adjacent territories, b) identification the role of hybridization in evolution, and c) estimation of evolutional potential of unisexual species, which are a result of hybridization events. Our data confirmed the role of sympatric speciation in the populations of four groups of reptiles, e.g. turtles of genus Testudo and Emys, lizards of genus Darevskia and Lacerta from Armenia and adjacent territories. The main factors involved in successful development of sympatic speciation were established and two out of three potential pathways of hybrid speciation have been confirmed. Morphometric (53 characters of shell) and molecular data (Cyt-b marker of mtDNA) suggests the existence of introgressive hybridization of Mediterranean tortoise Testudo graeca in Araks River Valley (south Armenia and Nagorno-Karabakh Republic (NKR)), where gene flow from T. g. ibera to T. g. armeniaca genotype occurs. The endemic morphotypes of Armenian subspecies T. g. armeniaca in Araks River Valley demonstrate high morphological plasticity coupled with the conditions in their environment. Thus, the highly specialized T. g. armeniaca morphotype with low-domed shells were found in sites with soft soil favorable for burrowing in Ararat Valley, whereas on territory of NKR T. g. armeniaca were found alongside individuals that are apparently intermediate with T. g. ibera.

    Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
    Additional Information: Հայաստանի Հանրապետության և հարակից տարածքների սողունների որոշ տեսակների սիմպատրիկ պոպուլյացիաներում ընթացող միկրոէվոլյուցիոն գործընթացները: Microevolutionary processes in sympatric populations of some reptiles from Republic of Armenia and adjacent territories.
    Uncontrolled Keywords: Առաքելյան Մարինե Սեմյոնի, Arakelyan Marine
    Subjects: Biology
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 17 Mar 2017 14:28
    Last Modified: 20 Mar 2017 11:19
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4306

    Actions (login required)

    View Item