Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Դարևսկու իժի [(Pelias darevskii (Vedmederja, Orlov & Tuniyev, 1986)] տարածվածությունը, էկոլոգիան և պահպանությունը

Աղասյան, Լևոն Արամի (2012) Դարևսկու իժի [(Pelias darevskii (Vedmederja, Orlov & Tuniyev, 1986)] տարածվածությունը, էկոլոգիան և պահպանությունը. PhD thesis, Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների ազգային ակադեմիա.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (7Mb) | Preview

    Abstract

    Гадюка Даревского [(Pelias darevskii (Vedmederja, Orlov & Tuniyev, 1986)] долгие годы оставалась одним из самых малоизученных видов фауны змей Палеарктики, об экологии и чертах биологии которого имелись обрывочные сведения в считаных публикациях. Специального всестороннего изучения вида никогда не проводилось. С момента описания гадюки Даревского все известные сведения касались животных из типовой территории (в окр. с. Казанчи), вне которой гадюки не были известны. Оставался непонятным зоогеографический статус этой змеи, явно характеризующейся промежуточными чертами морфологии между колхидским видом - кавказской гадюкой [Pelias kaznakovi (Nikolsky, 1909)] и переднеазиатским видом-ереванской горностепной гадюкой (Pelias eriwanensis (Reus, 1933). Наконец, малочисленность и локальный ареал явились основанием для включения вида в Красный список МСОП (IUCN) с категорией “Critically Endangered B1ab(ii,iii)+2ab(ii,iii)”, а также в Красную книгу Республики Армения как узкоареальный вид с категорией “Находящийся в критическом состоянии” CR B2ab (ii, iii) (Л. Агасян. В Красной книге животных Республики Армения, 2010, с. 217). Все вышесказанное и определило актуальность изучения ареала, морфологии, экологии вида и разработку программы срочного спасения и дальнейшего сохранения этого угнетенного реликтового узкоэндемичного вида Джавахетско-Ашоцского вулканического нагорья, являющегося краевой северо-западной частью Армянского нагорья. Основной целью диссертационного исследования являлась комплексная оценка современного состояния гадюки Даревского в Армении и разработка природоохранной стратегии для сохранения вида. Դարևսկու իժը [Pelias darevskii (Vedmederja, Orlov & Tuniyev, 1986] Պալեարկտիկայի օձերի ֆաունայի քիչ ուսումնասիրված տեսակներից է: Տեսակի բազմակողմանի հատուկ ուսումնասիրություն երբևէ չի կատարվել: Տիպային տարածքից /Աշոցքի շրջանի Ղազանչի գյուղի շրջակայք/ դուրս այս իժերը մինչ մեր ուսումնասիրությունները չեն հայտնաբերվել: Սակավաթվությունը և խիստ նեղ արեալը հիմք հանդիսացան ներառելու տեսակը IUCN-ի Կարմիր ցուցակում և Հայաստանի կենդանիների Կարմիր գրքում, որպես նեղ արեալային, “Կրիտիկական վիճակում գտնվող տեսակ” “Critically Endangered” կարգավիճակով (CR B2ab (ii, iii): Ռելիկտային այս տեսակի ժամանակակից կարգավիճակի` տարածվածության, (արեալի), ապրելավայրերի, ձևաբանաության և էկոլոգիայի ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև տեսակի պահպանման ծրագրի մշակումը արդեն վաղուց հրատապ և արդիական գիտական և բնապահպանական խնդիրներից էր: Ատենախոսության հիմնական նպատակն էր Դարևսկու իժի ապրելավայրերի հետազոտումը և ճշգրիտ քարտեզագրումը, հայտնաբերված միկրոպոպուլյացիաների թվաքանակի և խտության գնահատումը, կենսաբանության և էկոլոգիայի տարբեր հարցերի հետազոտումը ինչպես ավանդական, այնպես էլ ժամանակակից մեթոդներով ռադիոէլեկտրոնային չիպերի և ռադիոհեռաչափության կիրառմամբ օձերի նշումը, կենդանաաշխարհագրական կարգավիճակի պարզաբանումը, բիոտոպների նշագրումը և սահմանազատումը, ինչպես նաև իժի պահպանմանն ուղղված միջոցառումների մշակումը և իրականացումը: Դիտումները կատարվել են ինչպես բնության մեջ, այնպես էլ անազատ պայմաններում: Հետազոտվել են միջին հաշվով 430 առանձնյակներ, որոնք հետագայում բաց են թողնվել բնության մեջ: Օգտագործվել են նաև տարբեր կազմակերպություններում հավաքված օձերի ֆոնդային հավաքածուները: Հայաստանում Դարևսկու իժի արեալն ամբողջությամբ տեղակայված է Շիրակի մարզում, Ջավախքի լեռնաշղթայի արևմտյան լանջերի վրա Արեալի ընդհանուր երկարությունը կազմում է 15 կմ, մակերեսը` շուրջ 9200 հա: Ընդհանուր առմամբ հայտնաբերվել և նկարագրվել են 8 տարանջատված տեղամասեր, որից 7-ը մեր կողմից առաջին անգամ է նշվում: The Darevsky's viper [Pelias darevskii (Vedmederja, Orlov & Tuniyev, 1986)] is among the least studied Palearctic snakes. No comprehensive research of this species was ever conducted. Vipers were not recorded outside of the type territory (vicinity of the Ghazanchi village, Ashotsk district) prior to the investigations described in this work. Rarity and strictly limited distribution area have made this snake included in the IUCN Red List of Threatened Species and the Red Data Book of Armenia as a Critically Endangered taxon of very limited range [CR B2ab (ii, iii)]. Research on distribution (range), habitat use, morphology and ecology of the Darevsky's viper, as well as the development of species conservation programmes are urgent and important for a long period of time. The main goal of this dissertation was to study viper habitats, carry out their detailed mapping, estimate sizes and densities of local micropopulations and to investigate these snakes by traditional methods and radio-tracking in order to unveil their ecological properties, assess population trends, clarify zoogeographical status, identify and delineate habitats for their incorporation to Lake Arpi National Park's reserve zone, as well as to develop and apply targeted conservation actions. Observations were made in natural and captive conditions, in total of 430 individuals which were subsequently released back into the wild. The specimens kept in different museum collections were also investigated. In Armenia, the range of the Darevsky's viper is spread only in the Shirak Province, on the western slopes of the Javakhk Ridge. Its total length is 15 km and its size is about 9200 ha. Eight isolated sub-populations were found and described. Research conducted in 2004-2011 has produced original information on distribution, habitat use, population size and density, seasonal and daily activity patterns, movements and migrations, and previously unknown ecological data. The zoogeographical status of the Darevsky's viper was assessed and a number of focused conservation projects were conducted so that to minimise conflicts with local communities.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Դարևսկու իժի [(Pelias darevskii (Vedmederja, Orlov & Tuniyev, 1986)] տարածվածությունը, էկոլոգիան և պահպանությունը: Distribution, ecology and conservation of the Darevsky's viper [(Pelias darevskii (Vedmederja, Orlov & Tuniyev, 1986)].
    Uncontrolled Keywords: Աղասյան Լևոն Արամի, Aghasyan Levon
    Subjects: Biology
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 20 Mar 2017 12:31
    Last Modified: 20 Mar 2017 15:32
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4314

    Actions (login required)

    View Item