Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Թելուկազգիների (Chenopodiaceae Vent.) ընտանիքի ներկայացուցիչների կենսամորֆոլոգիական առանձնահատկությունները և կարգաբանական կազմը Հարավային Անդրկովկասում

Հակոբյան, Ժանետա Անդրանիկի (2013) Թելուկազգիների (Chenopodiaceae Vent.) ընտանիքի ներկայացուցիչների կենսամորֆոլոգիական առանձնահատկությունները և կարգաբանական կազմը Հարավային Անդրկովկասում. Doctor of Sciences thesis, Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների ազգային ակադեմիա.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1211Kb) | Preview

    Abstract

    Семейство Chenopodiaceae Vent. (Маревые) является одним из древнейших в системе покрытосеменных, широко распространено в мире и наделено богатым таксономическим и биоморфным разнообразием. Большинство представителей маревых формировалось в эутрофных, галофильных местообитаниях, в областях с аридным климатом. Адаптация к экстремальным условиям повела к возникновению у них особенностей, представляющих большой интерес с точки зрения биоморфологии. Маревые – интересный и важный объект для решения общих вопросов адаптивной радиации таксонов и эволюционной направленности признаков в свете понимания тенденций биологического прогресса. Изучение биоморфологии данного семейства имеет важное значение вследствие характерного для его представителей полиморфизма и онтогенетической изменчивости. Необходимость привлечения признаков вегетативной сферы растения для систематики маревых отмечается М.М. Ильиным (1936), И.Т. Васильченко (1941), В.П. Бочанцевым (1969a), при уточнении таксонов используются признаки биоморфоструктуры, имеющие диагностическое значение (Бочанцев, 1956; Sukhorukov 2007; Ломоносова, 2008; Сухоруков, Байков, 2009; Сухоруков, 2010 и др.). Структурной адаптации к аридным условиям, особенностям онтоморфогенеза, репродуктивной биологии, культивированию посвящены исследования маревых флоры Средней Азии и Казахстана (Ильин, 1937, 1946; Василевская 1965; Бочанцева, 1944, 1948, 1951; Рачковская, 1957; Беспалова, 1961, 1964, 1965; Ротов, 1969; Лыкова, 1970; Нечаева и др., 1973; Бутник, 1979, 1981, 1984; Демьянова,1975; Бутник и др., 1991, 2009, 2012; Matyunina et al., 2012 и другие). В Южном Закавказье сем. Chenopodiaceae представлено примерно 30% от родового состава в мировом объеме, 85.7% от родового и 80.3% от видового состава на Кавказе. Однако, биолого-морфологические и ботанико-географические исследования семейства в данном регионе почти не проводились, а таксономический состав не уточнялся уже более полувека. Маревые играют значительную роль в растительности Южного Закавказья, многие виды здесь стали редкими или находятся на грани исчезновения, в связи с чем изучение биологии особенно необходимо для разработки научных основ их охраны. Принимая во внимание малоизученность биоморфологии сем. Chenopodiaceae флоры Южного Закавказья в природе и культуре, необходимость ревизии таксономического состава, слабую изученность в ботанико-геграфическом аспекте, значение полученных фактов для уточнения систематических и филогенетических взаимоотношений в семействе, а также их природоохранное значение, мы предприняли данное исследование, которое исходя из изложенных позиций является актуальным. Թելուկազգիների (Chenopodiaceae Vent.) ընտանիքը լայնորեն տարածված է աշխարհում, ունի հարուստ կարգաբանական կազմ և կենսաձևերի բազմազանություն: Տվյալ աշխատությունը նվիրված է Chenopodiaceae ընտանիքի կենսամորֆոլոգիական առանձնահատկությունների և կարգաբանական կազմի հետազոտությանը Հարավային Անդրկովկասում: Հիմնական նպատակն է՝ ընտանիքի կարգաբանական կազմի պարզաբանումը և ճշգրտումը կենսամորֆոլոգիական վերլուծության հիման վրա: Կատարված ուսումնասիրությունների արդյունքում հաստատված է, որ Chenopodiaceae ընտանիքը Հարավային Անդրկովկասում ներկայացված է 90 տեսակով և ենթատեսակով, 36 ցեղով և 8 ենթաընտանիքով: Ցեղային և տեսակային կազմով ամենաբազմաթիվը Salsoloideae և Chenopodioideae ենթաընտանիքներն են, իսկ փոքրաթիվը՝ Polycnemoideae ենթաընտանիքը: Գերակշռող են թվով 29 ցեղերը, որոնք ունեն 1-6 տեսակ, առկա է 2 ցեղ՝ 13-14 տեսակային կազմով և 5 մոնոտիպ ցեղ: Բոլոր տեսակների համար ճշտված են էկոտոպերը, բարձրության սահմանները, ֆենոլոգիան և տարածումը: 32 տեսակի համար բերվում են նոր տեղավայրեր Հայաստանում: Բոլոր տեսակների համար կազմված են կետային քարտեզներ: Որոշ տեսակներ վերականգնված կամ ընդունված են որպես սինոնիմներ, բերվում է 3 նոր կոմբինացիա: Հարավային Անդրկովկասի համար ընդունվում են Caroxylon, Climacoptera, Halothamnus, Kali, Kaviria, Salsola s. str. ցեղերը, որոնք նախկինում դիտվում էին Salsola ցեղի կազմում: Կատարված կենսամորֆոլոգիական հետազոտությունների արդյունքները վկայում են նրանց ինքնուրույնության մասին: Կազմված է Chenopodiaceae ընտանիքի կոնսպեկտը Հարավային Անդրկովկասում և ցեղերի ու տեսակների որոշման համար նոր բանալիներ: Կոնսպեկտում ընդգրկված են 22 տեսակ, որոնք նախկինում չեն ընդգրկվել “Հայաստանի ֆլորայում” (1956), դրանցից 7-ը բերվում են առաջին անգամ: Ուսումնասիրվող տարածաշրջանում թելուկազգիների հիմնական բազմազանությունը դիտվում է հարավային շրջաններում, որոնք պատկանում են Արմենո-Իրանական պրովինցիային՝ Երևանի ֆլորիստիկ շրջանում և Նախիջևանում: Թելուկազգիների բազմազանության հարստությամբ Մեղրիի շրջանը 3-րդն է: The Chenopodiaceae Vent. family is an important component of the flora and vegetation of South Transcaucasia (Armenia and Nakhichevan) where this family is represented by nearly 30% of the total genera composition, and 85.7% of genera and 80.3% of species composition of the Caucasus. Nevertheless, a complete study of this family in ST region has not yet been carried out. The purpose of our investigation is to identify and clarify the diversity of the Chenopodiaceae family of ST, using the methods of taxonomical, biomorphological and phytogeographical analysis. The taxonomical revision of the family shows that it is represented in ST by 90 species and subspecies from 36 genera and 8 subfamilies. The subfamilies Salsoloideae and Chenopodioideae are the most numerous ones in the region, whereas the least numerous one is Polycnemoideae. The dominated genera include 1-6 species - 29, monotype genera are 5, with 13-14 species – only 2. The check-list of the family based on our field investigations and herbarium analysis was made. The data on the species’ altitudinal and geographical distribution, habitats, flowering and fructification periods, main synonyms as well the citation of type specimens are given. The presence of 15 species, not listed in the “Flora of Armenia” (1956) but reported from the area by the earlier authors, is confirmed, and 7 species, viz. Chenopodium novopokrovskianum (Aellen) Uotila, Camphorosma monspeliaca L., Caroxylon gemmascens (Pall.) Tzvelev, Salicornia perennans Willd., Suaeda salsa (L.) Pall., S. gracilis Moq. and S. ekimii Freitag & Adigüzel ined., are newly recorded from Armenia. Some species are restored from the synonyms or are transferred into them, 2 species (Salicornia europaea L., Gamanthus pilosus (Pall.) Bunge) are excluded, 3 new combinations are given, new locations of 32 species are found. Genera Caroxylon Thunb., Climacoptera Botsch., Halothamnus Botsch., Kali Mill., Kaviria Akhani et E.H. Roalson, Salsola s. str. previously included in genus Salsola s.l. are accepted for ST. The biomorphological characteristics of these genera, proving their independence, are provided. The keys to genera and species determination are given. The maps of all ST Chenopodiaceae species are presented. The main taxonomic and biomorphic diversity of the Chenopodiaceae family is observed in the arid regions of ST, in the area of Armeno-Iranian floristic province, in Yerevan floristic region and in Nakhichevan as well as in Meghri and Darelegiss floristic regions of Armenia. In the northern part of ST, related to the Caucasian floristic province, has been observed a taxonomical diversity of subfamilies Chenopodioideae and Betoideae represented by perennials, annuals and some taxa of segetal and ruderal plants. Here, the richest one in Chenopodiaceae representatives is Sevan floristic region.

    Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
    Additional Information: Թելուկազգիների (Chenopodiaceae Vent.) ընտանիքի ներկայացուցիչների կենսամորֆոլոգիական առանձնահատկությունները և կարգաբանական կազմը Հարավային Անդրկովկասում: Biomorphological peculiarities and taxonomical composition of the Chenopodiaceae Vent. family in South Transcaucasia.
    Uncontrolled Keywords: Հակոբյան Ժանետա Անդրանիկի, Akopian Janna A.
    Subjects: Biology
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 21 Mar 2017 14:36
    Last Modified: 21 Mar 2017 14:36
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4325

    Actions (login required)

    View Item