Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայաստանի որոշ սողունների հելմինթոֆաունան և տարբեր գործոնների ազդեցությունը վարակվածության վրա

Սարգսյան, Նելլի Հովհաննեսի (2013) Հայաստանի որոշ սողունների հելմինթոֆաունան և տարբեր գործոնների ազդեցությունը վարակվածության վրա. PhD thesis, Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների ազգային ակադեմիա.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1008Kb) | Preview

    Abstract

    Հայաստանի Հանրապետությունը տեղակայված է Հարավային Անդրկովկասում` Եվրոպայի և Միջին Ասիայի խաչմերուկում: Նրա աշխարհագրական դիրքը, երկրաբանական կառուցվածքը և վառ արտահայտված բարձունքային գոտիականությունը հնարավորություն են տվել այս փոքր տարածքում ունենալ բազմազան բնական էկոհամակարգեր և հարուստ կենսաբազմազանություն: Հայաստանում ապրում են 52 տեսակի սողուններ, որոնցից շուրջ 30-ը համարվում են վտանգված տեսակներ (Arakelyan, Danielyan, 2011): Սողունները տարածված են ՀՀ ամբողջ տարածքում, համարվում են բազմազան կենսացենոզների հիմնական բաղադրիչներ և կարևոր օղակ են հանդիսանում հելմինթների շրջանառության մեջ: Հաճախ հանդիսանալով հելմինթների համար միջանկյալ և պահեստային տերեր` նրանք մի շարք թռչունների և կաթնասունների վարակում են 25 և ավելի տեսակի հելմիթներով (Шарпило 1963, 1976): Սողունները մեծ դեր ունեն նաև համաճարակաբանական առումով, քանի որ նրանց օրգանիզմում կարող են կուտակվել մեծ քանակությամբ բարձր կենսունակություն ունեցող վարակունակ թրթուրներ, որոնք ապահովում են վերջնական տերերի միանգամյա ինտենսիվ վարակումը: Չնայած լայն տարածվածությանը և մեծաքանակ պոպուլյացիաներին` Հայաստանի սողունները մակաբուծաբանական տեսանկյունից գրեթե ուսումնասիրված չեն: Վերջիններիս հելմինթոֆաունայի վերաբերյալ տվյալները սակավ են և կցկտուր: Առաջին աշխատանքներն իրականացվել են Շառպիլոյի կողմից (Шарпило, 1976), ով նկարագրել է Հայաստանում հանդիպող մի քանի տեսակի սողունների հելմինթներին: Ապա մինչև 2000թ. այս ոլորտում աշխատանքները բացակայել են: 2000-2001թթ. Լ. Վարդանյանի և Լ. Ղազարյանի կողմից բերվում են որոշ տվյալներ Darevskia ցեղի մողեսների կարթագլուխ և Spauligodon saxicolae տեսակի կլոր, ինչպես նաև որոշ օձերի ժապավենաձև որդերի վերաբերյալ (Вартанян, Казарян, 2000; 2001): Սակայն ՀՀ սողունների հելմինթոֆաունայի տեսակային և քանակական կազմի վերաբերյալ ամփոփ աշխատանք մինչ այժմ բացակայում է: Пресмыкающиеся распространены на всей территории Республики Армения и являются основным компонентом различных биоценозов и важным звеном при циркуляции гельминтов. Часто являясь паратеническими хозяевами для гельминтов, рептилии служат источником заражения птиц и млекопитающих. Несмотря на широкую распространенность и большую численность популяций, пресмыкающиеся Армении мало изучены и данные об их гельминтофауне очень скудны. Целью исследования было изучение гельминтофауны некоторых пресмыкающихся Армении и выяснение влияния пола и способа размножения хозяина, а также экологических и антропогенных факторов на зараженность. Материалом для исследований послужили 227 особей 20 видов пресмыкающихся, собранных в 2009-2012 гг. из различных регионов РА. В результате исследований обнаружено и описано 12 видов гельминтов: Spauligodon saxicolae Sharpilo, 1961; Spauligodon lacerate Sharpilo, 1966; Parapharyngodon skrjabini Vakker, 1969; Neoxysomatium sp. Ballesteros Marquez, 1945; Hexadontophorus ophisauri Kreis, 1940; Oswaldokruzia goezei Skrjabun et Schulz, 1952; Telorchis assula Dujardin, 1845; Nematotaenia tarentolae Lopez-Neyra, 1944; Ophiotaenia europea Odening, 1963; Mesocestoides lineatus Goeze, 1782; Spirometra erinacei europea, Rud, 1819; Macracanthorhynchus catulinus Kostilew, 1927. Из них 6 видов относятся к круглым, 5 - к плоским червям и 1 вид – к скребням . Из обнаруженных паразитов 7 видов нами впервые отмечены для гельминтофауны пресмыкающихся Армении. Сравнительный анализ зараженности различных видов рептилий гельминтами показал, что наиболее заражены желтопузик Pseudopodus apodus (66.7%), средняя ящерица Lacerta media (60%), водяной уж Natrix tessellata (56.25%), закавкасзкая гюрза Macrovipera lebetina (33.3%) и прыткая ящерица Lacerta agilis (33.3%). Наименьшая зараженность отмечена у скальных ящериц рода Darevskia: D. armeniaca (17.2%), D. dahli (20%), D. rostombekovi (20%), D. unisexualis (14.3%). Reptiles are distributed throughout whole territory of RA. They are basic components of various biocenoses and an important link in the circulation of helminthes. Often being paratenic hosts for helminthes, reptiles can be as source of infection for different birds and mammals. Despite of wide distribution and large populations, reptiles are little studied from the viewpoint of Parasitology and data about their helminthofauna are very scarce. The objective of the study was to examine helminthofauna of some reptiles of Armenia and to clarify the influence of gender and way of reproduction of host as well as ecological and anthropogenic factors on infection. The material for the study presented in 227 specimens of reptiles belonging into 20 species and collected during 2009-2012 years from different regions of Republic of Armenia. In total 12 helminthes were found and described: Spauligodon saxicolae Sharpilo, 1961; Spauligodon lacertae Sharpilo, 1966; Parapharyngodon skrjabini Vakker, 1969; Neoxysomatium sp. Ballesteros Marquez, 1945; Hexadontophorus ophisauri Kreis, 1940; Oswaldokruzia goezei Skrjabun et Schulz, 1952; Telorchis assula Dujardin, 1845; Nematotaenia tarentolae Lopez-Neyra, 1944; Ophiotaenia europea Odening, 1963; Mesocestoides lineatus Goeze, 1782; Spirometra erinacei europea, Rud, 1819; Macracanthorhynchus catulinus Kostilew, 1927. Six of them are Nematodas, five-Plathelminthes and one-Acanthocephales. Seven of the detected parasites first time registered for helminthofauna of reptiles of Armenia. Comparative analysis of helminthic infections of various reptiles showed, that мore infected Pseudopodus apodus (66.7%), Lacerta media (60%), Natrix tessellata (56.25%), Macrovipera lebetina (33.3%) and Lacerta agilis (33.3%). The least infestation is observed in rock lizards of genus Darevskia-D. armeniaca (17.2%), D. dahli (20%), D. rostombekovi (20%), D. unisexualis (14.3%). Usage in the diet lizards, amphibians, birds and small mammals increases the degree of infestation of snakes. The influence of sex of host in helminthic infections of reptile examined. Prevalence of infection of females was 15.6% and males 16.7%. Apparently, that there are no difference between males and females infestation.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Гельминтофауна некоторых пресмыкающихся Армении и влияние разных факторов на зараженность. Helminthofauna of some reptiles of Armenia and influence of different factors on infestation.
    Uncontrolled Keywords: Саргсян Нелли Оганесовна, Sargsyan Nelli H.
    Subjects: Biology
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 22 Mar 2017 10:33
    Last Modified: 22 Mar 2017 11:46
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4328

    Actions (login required)

    View Item