Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Որոտան գետի և նրա ջրահավաք ավազանի էկոլոգիական գնահատականը

Շալունց, Շուշանիկ Վլադիկի (2014) Որոտան գետի և նրա ջրահավաք ավազանի էկոլոգիական գնահատականը. PhD thesis, Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների ազգային ակադեմիա.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1007Kb) | Preview

    Abstract

    Ներկայիս գիտատեխնիկական զարգացման պայմաններում շրջակա միջավայր առանց հսկողության արտանետվող տեխնածին արտանետումներն առաջ են բերում բազմազան անցանկալի բնապահպանական և սոցիալական հիմնախնդիրներ, որի մասին վկայում են երկրագնդի վրա ստեղծված էկոլոգիական վիճակին վերաբերվող ՄԱԿ-ի գրեթե բոլոր հիմնադիր փաստաթղթերը: Այժմ տեխնածին աղտոտիչներն իրենց ծավալներով անհամապատասխան են բնական երևույթներին և նյութերի շրջապտույտների մասշտաբներին: Կենսոլորտի հետ անմիջականորեն կապված քիմիական աղտոտիչները հանգեցնում են սուր թունաէկոլոգիական իրավիճակների, քրոնիկական թունավորումների և ընդհանուր հիվանդացության մակարդակի բարձրացման: Որպես առավել վտանգավոր էկոտոքսիկանտներ առաջին հերթին հանդես են գալիս ծանր մետաղները, որոնց շրջապտույտի առանձնահատկությունները շրջակա միջավայրում բնորոշվում են կայունությամբ, կենսաբանական հասանելիությամբ և նույնիսկ չնչին պարունակությունների դեպքում բացասական հետևանքներ առաջացնելու հավանականությամբ (Գրիգորյան և ուրիշներ, 2010): Երկիր մոլորակի ջրային ռեսուրսները հանդիսանում են վերականգնվող, սակայն դրանց պահպանումը, ռացիոնալ օգտագործումը և ճիշտ կառավարումը համարվում են համամոլորակային կարևորագույն հիմնախնդիրներ: Հայաստանի Հանրապետությունում այս ոլորտին առնչվող առավել մեծ կարևորություն ունեն քաղցրահամ ջրային ռեսուրսների սպառման և ջրային էկոհամակարգերի քայքայման հիմնախնդիրները, իսկ ջրային պաշարների վիճակը գնահատվում է անբավարար (Հայաստանի Հանրապետության ջրի ազգային ծրագիր, 2005): Ջրային ռեսուրսների անվերահսկելի և ոչ ռացիոնալ օգտագործումը, դրանց մոնիտորինգի, որակի գնահատման և կառավարման մեխանիզմների ոչ լիարժեքությունն ուղեկցվում են մակերևութային և գրունտային ջրերի տեխնածին ծանրաբեռնվածության մեծացմամբ ու որակի վատացմամբ: Հաշվի առնելով այն փաստը, որ Որոտան գետի ջրահավաք ավազանում նախկինում չեն իրականացվել համալիր էկոլոգիական ուսումնասիրություններ` այս տարածաշրջանի էկոհամակարգերի ու դրանց բաղադրիչների վրա մարդածին գործոնի հնարավոր ազդեցության բացահայտումը, աղտոտվածության մակարդակի որոշումը և դրանց վիճակի բարելավման ուղիների առաջարկումը խիստ արդիական են: Այս ուսումնասիրությունները հնարավորություն կտան մշակել տարածքի մոնիթորինգի և որակի գնահատման հայեցակարգեր, ստանալ համալիր տեղեկատվություն ջրահավաք ավազանի տարբեր էկոհամակարգերի ընդհանուր վիճակի մասին և հնարավորինս բարելավել առկա էկոլոգիական իրավիճակը: Целью работы являлось изучение экологического состояния реки Воротан и ее основных притоков, выявление основных источников загрязнения экосистемы Воротана и его водосборного бассейна, оценка экологического состояния и предложение эффективных методов его улучшения. Для достижения этой цели в 2009-2012 годах посредством полевых и лабораторных исследований изучались гидрофизические, гидрохимические и гидробиологические показатели воды реки Воротан и ее основных притоков (температура, кислородный режим, pH, биогенные элементы, основные ионы, тяжѐлые металлы, содержание общих (аэробных) и E.coli бактерий всего 26 показателей). Пробы вод отбирались из 8 наблюдательных пунктов, из которых 4 на реке Воротан и по 2 на притоках Сисиан и Горисгет. В результате наблюдений было выявлено, что на всех реках от верхнего течения к нижнему происходит повышение температуры воды, что в первую очередь обусловлено различиями климатических условий. Выяснилось также, что река Воротан и ее основные притоки не подвергаются температурному загрязнению и в этом плане для биоразнообразия этих рек угрозы нет. Показано, что во всех трех реках наибольшее содержание кислорода наблюдается в холодное время года. Это обусловлено низкой температурой воды и замедлением жизнедеятельности организмов. И наоборот, наименьшее содержание кислорода зафиксировано в тѐплое время года, когда температура воды и темп жизнедеятельности организмов высоки. Проведѐн также анализ усреднѐнных сезонных данных насыщенности воды кислородoм вдоль течения рек (2009-2012гг.). Выяснилось, что реки Воротан и Горисгет, протекая через города водосборного бассейна (Сисиан, Горис), подвергаются некоторому загрязнению коммунально-бытовыми отходами, что приводит к уменьшению уровня кислородной насыщенности воды в этих реках. По содержанию растворѐнного в воде кислорода качество воды рек Воротан, Сисиан и Горисгет в зависимости от года и сезона колебалось в интервале от “очень чистого” до “умеренно загрязненного” ( I, II и III категории), а по уровню насыщенности кислородом - от “очень чистого” до “загрязнѐнного” ( I, II, III и IV категории). Показатели pH воды реки Воротан колебались в интервале 6,51 - 8,62, реки Сисиан - от 6,64 до 8,58, а Горисагет от 6,62 до 8,42. Для выявления основных источников загрязнения реки Воротан и ее притоков биогенными элементами нами была прослежена динамика содержания биогенных элементов по всему течению рек по сезонам за 2009-2012 годы. Исследования показали, что вниз по течению для всех трѐх рек наблюдалось увеличение содержания биогенных элементов. На наблюдательных пунктах при втекании и вытекании из городов Сисиан и Горис отмечено резкое различие показателей содержания биогенных элементов, что обусловлено коммунально-бытовыми водами, которые без каких-либо очистительных мероприятий вливаются в протекающие по их территории реки. The main goal of the following work is to study the ecological situation of the river Vorotan and its main streams, discover the main sources of the pollution of the eco-system of the river itself and its drainage basin as well, evaluate their ecological situation and offer efficient methods of improvement of the situation. For this purpose the hydro-physical, hydro-chemical and hydro-biological indicators (such as the temperature, oxygen mode, pH, biogenic elements, essential ions, heavy metals, general (aerobic) and E.coli bacteria) of the river Vorotan and its main streams were studied in the period from 2009 to 2012 through field and laboratory research. Samples of water were taken from 8 observatory spots: four of them from the river Vorotan and two from its streams Gorisget and Sisian per each. The results of the research showed that the water temperature rises when we go from the upper stream to the lower in all the studied rivers and streams. Firstly, this can be explained by the climate changes. It has also been discovered that the river Vorotan and its streams don’t undergo thermal pollution and therefore their biodiversity is not endangered. The research has shown that generally the highest content of oxygen in all the rivers reaches its peak during the coldest periods of the year when the water temperature is low and the biological activity of water orgamisms is slow. On the contrary, the lowest content of the oxygen has been recorded during the warmest period of the year when the water temperature is high and the biological activity of the water organisms is rapid. An averaged seasonal data analysis of the oxygen saturation of water, considering the length of the current of the rivers was made in the period from 2009 to 2012. The results of the analysis showed that the rivers Vorotan and Gorisget flowing accros the towns of Sisian and Goris where the drainage basins are located, undergo some pollution by the utility household effluents. As a result the degree of oxygen saturation in the water goes down. According to the content of the dissolved oxygen in the water, the quality of the waters in the river Vorotan, Sisian and Gorisget has changed ranging from very clean to moderately polluted (classes I, II and III). And according to the degree of the oxygen saturation in the water it has changed ranging from very clean to polluted (classes I, II, III and IV). The studies have shown that the pH in the water of the Vorotan fluctuates from 6.51 to 8.62, that of the water of the Sisian from 6.64 to 8.58, and accordingly that of the Gorisget from 6.62 to 8.42. To discover the main sources of pollution with biogenic elements of the river Vorotan and its streams we have calculated the seasonal dynamics of the average values of the biogenic elements content along the river flow for the years 2009 to 2012. The studies have shown that the content of biogenic elements goes up in all the rivers considering the length of the current. In the observatory spots located in the towns of Sisian and Goris a flight change in the content of biogenic elements has been noticed. This phenomenum is directly connected to the city utility household effluents that flow into the rivers without any cleaning.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Экологическая оценка реки Воротан и его водосборного бассейна. The ecological evalution of the river Vorotan and its drainage basin.
    Uncontrolled Keywords: Шалунц Шушаник Владиковна, Shalunts Shushanik Vladik
    Subjects: Biology
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 22 Mar 2017 13:16
    Last Modified: 22 Mar 2017 13:16
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4332

    Actions (login required)

    View Item