Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Արցախը XIX դարի հայ գրականության մեջ

Բալայան, Զինաիդա Վանիի (2016) Արցախը XIX դարի հայ գրականության մեջ. Doctor of Sciences thesis, ՀՀ ԳԱԱ Մանուկ Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (910Kb) | Preview

    Abstract

    «Արցախը XIX դարի հայ գրականության մեջ» ատենախոսությունը առաջին գրականագիտական փորձն է` XIX դարի հայ գրականության ընդհանուր ֆոնի վրա վեր հանելու, մեկնաμանելու եւ արժեւորելու արցախյան թեման՝ XVII-XIX դդ. պատմական իրադարձությունների ընդհանուր համապատկերի մեջ: Հայոց Արցախ աշխարհի պատմությունը սկիզμ է առնում հնագույն դարերից եւ անքակտելի մասն է հայոց` իμրեւ պետական, քաղաքական, էթնիկ, կրոնական եւ մշակութային ընդհանրության պատմության: Ազգային ինքնության գիտակցում ձեռք μերելով Մեսրոպ Մաշտոցի հիմնադրած դպրոցներում՝ Արցախը հետագա դարերում եւս մասն է կազմել հայոց մշակույթի՝ առնչվելով նաեւ Բագրատունիների, Կիլիկիայի հայկական թագավորության եւ պատմական այլ ժամանակների մշակութային արժեքներին: Եւ, այնուամենայնիվ, Արցախը որպես պատմաաշխարհագրական սուμյեկտ, հայ մշակույթում եւ գրականության մեջ թեեւ կար դեռ միջնադարից, սակայն նորովի հայտնագործվում է XIX դարում: Պատահական չէ, որ Մուրացանն ու Րաֆֆին Արցախի վերաμերյալ ասում են, թե դա մի մոռացված ու անհայտ մնացած աշխարհ է եւ նրա պատմության ուսումնասիրությունը չափազանց կարեւոր է, առհասարակ հայոց պատմության, մանավանդ վերջին դարերի գիտական իմացության տեսակետից: Այս հարցի լուսաμանությանն է նվիրված սույն՝ «Արցախը XIX դարի հայ գրականության մեջ» ատենախոսությունը: Թեմայի շրջանակները μավական լայն են ու գրեթե անընդգրկելի, ուստի մենք, որպես խնդրի լուսաμանության առաջին փորձ նախընտրել ենք առանցքային այն հուշարձանները, որոնք առավել խորությամμ են ներկայացնում Արցախի պատմությունն ու μնաաշխարհագրական պատկերը: Այսպես Արցախը գրական հոլովույթի մեջ է առնվում XIX դարասկզμից: XIX դարի Արցախի մշակույթի մեջ իր ժանրատեսակներով, ծրագրային ուղղվածությամμ, սուր, տարաμնույթ հարցերի վերհանումով առանձնանում եւ առաջնային տեղ է գրավում գրականությունը, որի թեմատիկ տարμերակումներն ամμողջանում են ազգային-ազատագրական պայքարի արտացոլումով, ազգային գաղափարախոսության շերտերը ներկայացնող երկերի ստեղծմամμ, ազգային մտասեւեռումների գաղափարից ծնվող գրական գործերի հրատարակմամμ, գյուղն ու գյուղացիությանը լուսավորելու, կրթելու, տգիտությունը հալածելու առաջադրվող ծրագրայնությամμ, այդ ազգային կառույցում Շուշին որպես մշակութային, լուսավորության կենտրոն ներկայացնելով, հատկապես այն անթաքույց երեւում է Մուրացանի «Խորհրդավոր միանձնուհի» երկում, ապա՝ պատմական անցյալի իրադարձությունների, պատմական կերպարների վիպականացմամμ, անձնվեր հերոսների կերպավորմամμ, Արցախի պատմական, քաղաքական, կրթա-լուսավորչական կյանքի դրվագների վիպականացմամμ, հոգեւոր եւ աշխարհիկ իշխանությունների` մելիքությունների պատմական նկարագրի վերապատկերմամμ: Անցյալի գրական ավանդները նորոգության ոգով ու մի այլ խորհուրդով շարունակվեցին՝ ասպարեզ μացելով ազգային գաղափարակառույցը մատնանշող եւ թարմ երանգ ու μովանդակություն, թեմատիկա ու զարգացում նախանշող գրական նոր անունների` Րաֆֆու, Մուրացանի, Ա. Բեկնազարյանի, Լեոյի, Հայկունու (Հ. Գեղամյանցի), Մ. Բարխուդարյանի երեւան գալու համար: Несмотря на то, что Арцах как историко-географический субъект в армянской культуре и литературе существовал со средневековья, по-новому изобретается в 19-ом веке. Предмет исследования работы история армянской литературы 19 века, в часности литературы об Арцахе. Параллельно с существующим опытом армяноведения и арцаховедения представленная работа в своем роде в целом является первым научным шагом. Так как в истории армянской литературы тема Арцаха, как тема не рассматривалась, то есть по данному принципу не проводились исследования, то материал исследуемый в данной работе, имеет актуальное звучание своей практической значимостью, одновременно превращаясь в научную новизну. Аспекты, охватываемые темой достаточно широки и почти бесконечны, поэтому мы предпочли осветить те ключевые памятники, которые с большей глубиной представляют историю Арцаха и ее природно-географическую картину. В культуре Арцаха 19-го века по своей жанровости программной ориентированности, остроте, освещению разнообразных вопросов, занимает особое место литература, которая включает в себя создание произведений, отражающих тематические различия, слои, идеологии национального освободительного движения, просвещения села и кристьянства, образования, представлением Шуши как культурного, просветительского центра. Литературные традиции прошлого продолжились, обретая новое дыхание и значение, открывая новые литературные имена с новой национальной идеей содержания, тематики и развития: Раффи, Мурацана, А. Бекназарян, Лео, Айкуни, М. Бархударян. В данном научном исследовании на фоне армянской литературы 19-го века впервые мы попытались представить литературу Арцаха как отдельное рассматриваемое явление. Оно имеет свои самобытные традиционные черты, литературно-исторические, духовные и мирских культур и искусства. В сферах литературы, истории и культуры были созданы также такие ценности, которые по каким-то причинам были отвергнуты, и сейчас дают повод для более глубокого изучения и переоценки. Этот шаг, бесспорно должен быть сделан, чтобы окинуть новый взгляд на принципы литературоведения, его подходам, существующие стандарты, которые препятствовали и препятствуют правильной и независимой научной оценке культурных ценностей. Мы попытались заново оценить и переоценить литературу Арцаха 19-го века, произведения, которые были неправильно или частично прокомментированы. В четырех главах исследования представлены задокументированные драматически пробелы истории арцахоармянства, в частности политическая судьба и запросы, роль Меликств Хамсы, свободолюбивые намерения арцахского армянства, национальное освободительное движение, их борьба, политические ориентиры, частные и общие выгоды. Работа охватывает историческую эпоху, которая включает в себя политическую жизнь Меликств Хамсы 18-19 веков, двойные игры соседних стран, которые хотят завладеть политической ситуацией региона, внешние и внутренние взаимоотношения острую картину самоуправления, а так же освободительное движение арцахства, находящиеся под русским правлением, против персидского ига, политические ориентации, потери и надежды, культурно-просветительское движение, Шуши как “оазиса искусств” в Закавказье, представляя картину культуры, литературной богатой жизни Арцаха. Albeit Artsakh as a geohistorican entity in Armenian culture and literature existed from the Medieval Ages, it acquired a new interpretation in the 19th century. The subject of the study is the history of Armenian Literature of the 19th century, namely the literature on Artsakh. This study of Artsakh Literature is a pioneering attempt in Armenological literature, which determines the actuality and scientific novelty of the study. Since the scope of the topic is wide, we have focused on the pieces which give a thorough picture of Artsakh History and Geography.In the 19th century Literature of Artsakh occupied a special place in the culture of Artsakh, since it reflected the national liberation movements and different ideologies, which aimed at elimination of ignorance and illiteracy and which were centered in Shoushi, the cultural and educational center of the region. The literary traditions were continued with another spirit that brought force new names - Raffi, Mouratsan, A. Beknazaryan, Leo, Hajkouni, M. Barkhudaryan, carriers of national ideology. The object of study is Artsakh Literature, its unique way of reflecting culture and art, also those values of History, Literature and Culture, which were neglected. Therefore the study aims at destroying stereotypes which hinder proper appreciation of the values. It aims at reevaluation of Artsakh Literature of the 19th century and interpretation of partly known or unknown pieces. The four chapters present the dramatic events of Artsakh history-political situation, the role of Khamsa Melikdoms, the spirit of liberty of Artsakh people, their struggle, political orientation, personal and public benefits. The study covers the political life of Khamsa Melikdoms, the relations of Artsakh with neighboring states, its internal situation, loss of self-government, struggle against Persians and unification with Russia, political stance, educational movement, cultural and literary activity in the 18-19th centuries. The study was carried out by the application of comparative, synthetic, hermeneutic, axiological and structural methods. The analysis focused on typological method that helped to disclose the characteristics of literature, education, history and culture. The analysis was properly described and interpreted. The study consists of an introduction, four chapters, each of which has two parts, a conclusion and a bibliography. The introduction presents the choice of topic, the object of study, the practical value of the work. The analysis of works by P. Zoubov, Mouratsan, Raffi, A. Beknazaryan, Haykouni, M. Barkhudaryan and Leo in the 18-19th centuries, which reveal the political situation of Khamsa Melikdoms, geographical situation of Artsakh, the spiritual power of the region, also juridical, cultural and military situation. The revelation of the theme of Artsakh in Armenian Literature of the 19th century, its historical and literatory description has practical importance, since it points to the solid documentary base of the study. Our aim is to show that Artsakh Literature has valuable documentary evidence and valuable literatory pieces related to historical and political life of the region.

    Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
    Additional Information: Тема Арцаха в армянской литературе 19-ого века. Artsakh in the Armenian literature of the 19th century.
    Uncontrolled Keywords: Балаян Зинаида Ваниевна, Balayan Zinaida V.
    Subjects: Literature
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 27 Mar 2017 09:51
    Last Modified: 27 Mar 2017 09:51
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4386

    Actions (login required)

    View Item