Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Աղվանից կաթողիկոս Տ. Եսայի Հասան-Ջալալյանցի «Պատմութիւն համառօտ Աղուանից երկրի» երկի և նամակների լեզուն

Սահակյան, Ռուզաննա Հակոբի (2016) Աղվանից կաթողիկոս Տ. Եսայի Հասան-Ջալալյանցի «Պատմութիւն համառօտ Աղուանից երկրի» երկի և նամակների լեզուն. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Հ. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (217Kb) | Preview

    Abstract

    Աղվանից կաթողիկոս Տ. Եսայի <ասան-Ջալալյանցը 18-րդ դարի առաջին կեսի հայ ազատագրական շարժման առաջնորդն է, նշանավոր հոգևոր ու քաղաքական գործիչ: Նա եղել է ոչ միայն հայ ազատագրական շարժման գաղափարախոսն ու առաջնորդը, այլև ժամանակի իրադարձությունների պատմագիրը: Հասան-Ջալալյանցի գրավոր ժառանգությունն է «Պատմութիւն համառօտ Աղուանից երկրի» պատմական երկը: Այն արժեքավոր վավերագիր լինելուց զատ' հետաքրքրական է իր կուռ հյուսվածքով, լեզվաոճական առանձնահատկություններով: Առայսօր պատմական այս երկը համակողմանի և ամբողջական լեզվական քննության չի ենթարկվել, ուսումնասիրողներն անդրադարձել են միայն առանձին հարցերի: 18-րդ դարի լեզվական նկարագիրն ամբողջացնելու առումով յուրահատուկ նշանակություն ունեն կաթողիկոսի երկու տասնյակ նամակները, որոնց բնագրերը պահվում են Աոսկվայի և Սանկտ-Պետերբուրգի կենտրոնական արխիվներում: Նամակների մեծ մասը տպագրված է Կ. Եգյանի, մի քանիսը' պատմաբան Ա.Գ. Աբրահամյանի, մի մասն էլ' Ա. Հովհաննիսյանի խմբագրությամբ ռուսերենով հրատարկված «Հայ-ռուսական հարաբերությունները XVIII դ. I քառորդում» փաստաթղթերի և վավերագրերի ժողովա¬ծուներում : Կաթողիկոսի ավելի քան քսան նամակ «Պատմութիւն...» երկի հետ միասին տպագրվել են 2007 թ. , որը դարձրել ենք ուսումնասիրության նյութ'նկատի ունենալով, որ այդ հրատարակությունն առավել համահավաք ու լիարժեք է: Այդ նամակներում արտացոլված են պատմական կարևոր տեղեկություններ 1702-1726թթ. Գանձասարում և նրան հարակից տարածքներում տեղի ունեցած իրադարձությունների, կաթողիկոսի ու Ղարաբաղի մելիքների գործունեության մասին: Լինելով պաշտոնական գրություններ' այնուամենայնիվ դրանց մեծ մասը գրված է ժամանակի խոսակցական լեզվով: Ուսումնասիրությունը կարևորվում է հայոց լեզվի պատմության դիտանկյունից: Թ՜եման արդիական է, քանի որ հայոց լեզվի պատմության համար կարևոր սկզբնաղբյուր համարվող պատմագրական այդ գործերի քննությունը կարող է ներկայացնել գրաբարի, միջին հայերենի և վաղ աշխարհաբարի փոխհարաբերությունները 18-րդ դարում: Սույն ատենախոսությամբ փորձ է արվել բացահայտելու «Պատմութիւն համառօտ Աղուանից երկրի» երկի լեզվական օրինաչափությունները, դասական գրաբարի իրողությունները, կաթողիկոսի նամականիում հանդիպող վաղաշխարհաբարյան տարրերը, ինչպես նաև ժողովրդական խոսքին (միջին հայերեն, բարբառներ և նոր կազմավորվող աշխարհաբար) հարազատ լեզվաքերականական իրողությունները: Հարցադրումների այս շրջանակը մինչև այժմ լեզվական նպատակային և ամբողջական քննության չի արժանացել: Սրանով է պայմանավորված ատենախոսության թեմայի արդիականությունը: Целью настоящей диссертации является изучение языка “Краткая истории страны Албанской” Есаи Гасан-Джалалянца и его письмовника, которое может выявить характерные особенности языка автора и на их примере представить как соотносились старые и новые реалии армянского языка в 18 веке. В диссертации языковые реалии описаны, оценены и проанализирированы на фонетическом, лексичеком, морфологическом, синтаксическом и стилистическом уровнях. Диссертация состоит из введения, четырех глав с соответствующими подглавами, выводов и списка использованной литературы. Во Введении отдельно представлены некоторые подробнности жизни и деятельности Католикоса Албании Тер-Есаи Гасан-Джалалянца, сочинение “Краткая история страны Албанской” и историографические отклики. Вкратце представлена также языковая характеристика описываемого времени. В первой главе - “Фонетическая характеристика языка “Истории..” и писем” - рассмотрены фонетические реалии, отраженные в языке указанных сочинений. Факты фонетической системы представлены совместно с целью показать общность и различия в языке изучаемых произведений. Глава вторая - “Лексика” - состоит из отдельных подглав. В первой подглаве рассмотрено новое смысловое применение слов, заимствованные слова, часто используемые в устно-разговорном языке и диалектах, выявлены словообразовательные модели новообразований. Во второй подглаве изучены наиболее широко используемые и характерные для данного периода времени элементы языка. Язык писем характеризуется не только литературными, но и диалектными и заимствованными словами, отражающими общественно-политическую жизнь, а также стилистическини оборотами, свойственными мышлению описываемого времени. The purpose of the dissertation is to study the language of the work “A Brief History of the Aghuank country” and letters by Esayi Hasan-Jalalyan that can reveal the characteristic features of the author's language, and present through them, what the ratio between the linguistic realities of old (գրաբար) and modern Armenian (աշխարհաբար) language in the 18th century. The linguistic realities have been described, evaluated and analyzed at the phonetic, lexical, morphological, syntactical and stylistic levels in the dissertation. The dissertation consists of the Introduction, four chapters, which have their own subchapters, the Conclusions and list of references. In the Introduction, some details about the life and activity of the catholicos of Aghvank Esayi Hasan-Jalalyan, the work “A Brief History of the Aghuank country” and references in history have been presented separately. A brief description of the linguistic characteristics of the era is also presented. In the first chapter, “The phonetic characteristics of the language of the “History...” and the letters”, the phonetic realities of the “History...” and letters have been studied. The facts of the phonetic system have been presented together to show the commonalities and differences existing in the language of the works under study. The second chapter, “Vocabulary”, is divided into separate subchapters. In the first subchapter, the new semantic uses of words and the loanwords commonly used in the oral-colloquial language and dialects have been investigated and the word formation patterns of neologisms have been identified. In the second subchapter the more widely used linguistic elements characteristic of that era have been studied. The language of the letters is characterized not only by literary words, but also the dialectal and loan words reflecting the social and political life and the stylistic expressions typical of the way of thinking of the time.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Язык произведения «Краткая история страны Албанской» и писем Католикоса Есаи Гасан-Джалалянца. The language of the work «A brief history of the Aghuank country» and letters by Catholicos of Aghuank Esayi Hasan-Jalalyan.
    Uncontrolled Keywords: Саакян Рузанна Акоповна, Sahakyan Ruzanna Hakob
    Subjects: Linguistics
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 27 Mar 2017 12:04
    Last Modified: 27 Mar 2017 15:11
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4387

    Actions (login required)

    View Item