Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Обшественно-политическое развитие Ирана в первой половине XIX в. и историческая роль Хаджи Мирза Агаси Ереванци

Али Ахмад, Али-Заде (2011) Обшественно-политическое развитие Ирана в первой половине XIX в. и историческая роль Хаджи Мирза Агаси Ереванци. PhD thesis, НАН РА Востоковедения.

Full text not available from this repository.

Abstract

XIX դ-ի առաջին կեսին ստեղծված նոր աշխարհաքաղաքական պայմաններում Ղաջարական Իրանի իշխող շրջանակները հարկադրված եղան երկրի հասարակական-քաղաքական և տնտեսական կառուցվածքում իրականացնելու μարեփոխումներ, որոնք զգալի չափով նպատակաուղղված էին արտաքին մարտահրավերներին դիմակայելուն. Եվրոպայում գերիշխանություն հաստատած ֆրանսիական կայսր Նապոլեոնի ձգտումը` գրավելու Հնդկաստանը, որպեսզի թուլացնի Անգլիան, նրան կանգնեցրեց Իրանը նվաճելու անհրաժեշտության առջև: Իր հերթին` Ռուսաստանը XIX դ-ի սկզμներին կրկին անցավ Կովկասյան լեռնաշղթան և նույն դարի առաջին երեք տասնամյակների ընթացքում Իրանից նվաճեց նրա կովկասյան նահանգները (խանությունները): XIX դ-ի առաջին կեսին Իրանում μախվում էին Ռուսաստանի, Ֆրանսիայի և Անգլիայի շահերը: Անգլիացիները անհանգստացած էին Ռուսաստանի ներթափանցմամμ իրանական տարածքներ, իսկ հետագայում` Հնդկաստան: Որպեսզի դիմակայեն Իրանն իրենց ենթարկելու ֆրանսիական և ռուսական ծրագրերին, անգլիացիները պատրաստ էին կատարել մեծ ծախսեր և աջակցել իրանական հասարակությունը արդիականացնելու ծրագրերին: Ռուս-իրանական պատերազմները XIX դ-ի առաջին երեք տասնամյակներին ամμողջությամμ ցույց տվեցին Ղաջարական Իրանի հետամնացության աստիճանը: Որպես առաջին խնդիր` Իրանի առջև ծառացավ տարածքային ամμողջականությունը պահպանելու հարցը: Մինչ Անգլիան, Ֆրանսիան և Ռուսաստանը մուտք էին գործում քաղաքակրթական զարգացման մի նոր փուլ, Իրանի առջև դրված էր սոցիալական և քաղաքական համակարգի, պետական կառավարման և μանակի, երկրի տնտեսության վերափոխման հանձնարարականը, որպեսզի երկիրը մրցունակ դառնա համաշխարհային թատերաμեմում: Սակայն, Իրանական հասարակության մեծագույն մասը պատրաստ չէր կտրուկ քայլերի կամ վերափոխումների: Միայն քչերն էին պատրաստ գնալու զոհողությունների և սկսելու μարեփոխումներ, ինչն իրականացնելու փորձ Իրանը չուներ: Իրանի XIX դ-ի պատմության մեծ μարեփոխիչների շարքում առանձնանում են Հաջի Միրզա Աղասի Երևանցու և Թաղի-խան ԱմիրՔ աμիրի կերպարները: Ընդ որում, եթե Ամիր-Քաμիրի մասին առկա են մի քանի աշխատություններ և առանձին հոդվածներ, սակայն, այդ նույնը չենք կարող ասել Հաջի Միրզա Աղասի Երևանցու մասին, որի անձը մոռացության է մատնվել: Իրանի պատմության մեջ Հաջի Միրզա Աղասի Երևանցու կյանքն ու գործունեությունը չի արժանացել անհրաժեշտ գնահատանքի և փաստորեն այսօր մոռացության է մատնվել: Նրա 13-ամյա գործունեությունը չի արժանացել համապատասխան գնահատականի ինչպես Իրանի պատմաμանների և քաղաքագետների կողմից, այնպես էլ` երկրի սահմաններից դուրս: Սույն աշխատանքը կոչված է վերականգնելու պատմական արդարությունը և ցույց տալու առաջին μարեփոխիչների գործունեության ողջ դժվարին ճանապարհը, որոնց մեջ Հաջի Միրզա Աղասի Երևանցու կերպարը գրավում է առաջնային տեղերից մեկը: Представленная работа посвящена изучению истории Ирана в первой половине XIX в. в период правления первых трех Каджарских шахов (1796-1848гг.) и особенно исторической роли садр-азама Хаджи Мирза Агаси Ереванци. Диссертация состоит из трех глав, каждая из которых делится на несколько параграфов. Во введении обосновывается выбор темы и важность тех преобразований, которые произошли в стране в период, когда правительство возглавлял Хаджи Мирза Агаси и историография и источники изучаемого периода. В первой главе рассмотрено традиционное устройство иранского общества в общественно-политическом плане к началу XIX в., внутреннее и внешнее положение страны при шахах Ага-Мохаммед-хане и Фатх-Али-шахе. Внешняя политика Ирана в этот период характеризуется повышенной активностью европейских держав – Англии, Франции и России. Каждая из них преследовала в Иране свои цели, но методы использовала разные. Если Англия и Франция действовали в основном дипломатическими путями и стремились утвердиться в Иране с учетом стратегической важности сухопутных и морских путей в Индию, то Россия больше действовала с помощью военной силы и стремилась присоединить к себе кавказские провинции, которые в основном в это время были государствами - ханствами. В этой же главе рассмотрена борьба за власть династии Каджаров и влияние двух русско-иранских войн (1804-1813 гг. и 1826-1828гг.) на внутреннее положение в стране, а также взаимоотношения с Османской Турцией. Актуальность темы исследования обоснованна тем, что до сих пор 13 летняя деятельность на посту садр-азама (главы правительства) Хаджи Мирза Агаси не нашла в историографии достойной оценки и во многом предана забвению из-за происков его врагов и недоброжелателей, а адекватная оценка его жизни и деятельности поможет восстановить историческую справедливость и показать всю сложность периода первых реформаторов, среди которых он занимает по праву одно из видных мест. Для понимания важности и необходимости тех реформ и преобразований, которые были начаты при Хаджи Мирза Агаси Ереванци необходимо было изучить внутреннюю общественно-политическую и социальную ситуацию и экономическое положение в стране в первoй половине XIX в. и этому посвящена вторая глава диссертации. Традиционные органы власти и бюрократии переживали кризис в начале XIX в. и без понимания этого факта трудно понять необходимость преобразований Хаджи Мирза Агаси и его продолжателя Амир Кабира Мирза Таги-хана. Вo второй главе работы анализируются кризисные явления в экономической и политической жизни Ирана в правление Фатх-Али-шаха (1797-1834гг.). The dissertation consists of introduction, third chapters, conclusion, bibliography, and appendix of tables with the state of trade in Iran in the forties of the 19th century. This dissertation covers the study of the Iranian history in the first half of the 19th century. It studies the internal system, social development and particularly the historical role of Sadr-azam (the head of government) Hadji Mirza Agasi Yerevantsi. As a result of the first Russo-Iranian war in 1804-1813 such Caucasian provinces as Gyanja, Derbent, Shirvan, Chekka, Karabakh, Baku and Talyshwere seized from Iran. Iranian troops were much inferior to the Russians in military equipmentand technique. But even under such conditions they managed to retain Yerevan. Despite the siege of the Yerevan fortressand the two marches of the Russian forces the Iranians succeeded in reserving the Yerevan khanate. The Gyulistanian peace treaty of 1813 assigned to the Russian empire 8 of the 10 Caucasian province khanates of the Iranian state. The second Russo-Iranian war was also unsuccessful for the Iran. In spite of creation of new armies by the crown prince Abbas Mirza the war held disastrous for the Iran. Both France and England sent their experts for preparation of the armies for the new war with Russia. But it didn’t help a lot – a huge lag in military technique of Qadjars’ Iran also played a role in that war. As a result of the second war the Russians captured Yerevan and Nakhichevan, which by the terms of the Treaty of Turkmenchay of 1828 passed on to Russia as well. In the first chapter of the thesis the importance and actuality of the theme are grounded. The traditional system of the Iranian society in the beginning and the first half of the 19th century and the internal and external positions at the time of the first three Qadjar shahs (1796-1848) are examined. An intensive activity in foreign policy of Iran is noticeable in the relations with England, Russia and France. Opposed to England and France, Russia acted in a war way, striving to join Caucasian provinces of Iran. By turn England and France imposed more diplomatic pressure on Iran, for the purpose of getting the provinces under their influence. Two Russo-Iranian wars and their influence on the internal state in the country are analyzed separately. The second chapter of the dissertation presents the structure of the authority, the most important organs of state power, and the land property and land tenure systems in the beginning of the 19th century. In the this chapter the question of shah’sinheritance of the throne is examined. The transfer of the throne to the eldest in the ruling dynasty was more habitual for the nomads, but it ran counter to the principle of hereditary succession under the will. The struggle upon this question ended with the victory of valiahd Mohammad in 1834.

Item Type: Thesis (PhD)
Additional Information: Հասարակական-քաղաքական զարգացումներն Իրանում 19-րդ դարի առաջին կեսին և Հաջի Միրզա Աղասի Երևանցու պատմական դերը: Social and political development in Iran in the first half XIX century and the historical role Hadji's Mirza Agasi Erevantsi.
Uncontrolled Keywords: Ալի Ահմադ Ալի-Զադե, Ali-Zadeh Ali Ahmad
Subjects: History
Divisions: UNSPECIFIED
Depositing User: NLA Circ. Dpt.
Date Deposited: 18 Dec 2015 10:07
Last Modified: 28 Jun 2018 11:50
URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/439

Actions (login required)

View Item