Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ջրային միջավայրում որոշ վնասակար ծանր մետաղների շրջապտույտի հետազոտություն

Մարաբյան, Շողիկ Լևոնի (2016) Ջրային միջավայրում որոշ վնասակար ծանր մետաղների շրջապտույտի հետազոտություն. PhD thesis, Հայաստանի Հանրապետության ակադեմիկոս Ի. Վ. Եղիազարովի անվան ջրային հիմնահարցերի և հիդրոտեխնիկայի ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (15Mb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (558Kb) | Preview

      Abstract

      Ներկայումս կենսոլորտի աղտոտման առավել սուր հիմնախնդիրներից է հողերի, բուսականության և ջրերի աղտոտումը ծանր մետաղներով: Բնական միջավայրը իր որակով սկսում է փոփոխվել հասարակության համար անբարենպաստ ուղղությամբ, որի արդյունքում ծագել է էկոլոգիական ճգնաժամի ռեալ վտանգ: Հայաստանի հանրապետության տնտեսության մեջ նշանակալի և կարևոր տեղ է զբաղեցնում լեռնահանքային արդյունաբերությունը, որում առավելապես կարևորվում է մետաղական հանքաքարերի կորզումն ու վերամշակումը: Այդ տարածաշրջանների հիմնական խնդիր է հանդիսանում շրջակա միջավայրի ոլորտների աղտոտումը ծանր մետաղներով: Վտանգավոր են ոչ միայն այդ տարածաշրջանների համար բնորոշ՝ (տիպոմորֆ) տարրերը պղինձը, ցինկը, կապարը, այլ նաև ուրիշ վնասակար մետաղներ՝ սնդիկը, կադմիումը, արսենը, քրոմը: Դրանք հայտնվում են շրջակա միջավայրի ոլորտներում և դառնում էկոլոգիական ռիսկի հիմնական գործոն: Ներգրավվելով կենսաբանական շրջապտույտի մեջ՝ դրանք բերում են բոլոր բնական միջավայրերի՝ ջրի, օդի, հողի աղտոտմանը: Դրանք անխուսափելիորեն թափանցում են նաև սննդային շղթաների մեջ և կուտակվում կենդանի օրգանիզմներում: Ուսումնասիրման համար ընտրվել են ՀՀ-ի լեռնահանքային արդյունաբերության առավել զարգացած տեղանքների ջրային էկոհամակարգերը՝ Դեբեդի (Դեբեդ, Ախթալա, Գարգառ, Շնող գետերը) և Ողջիի (Ողջի և Արծվանիկ գետերը): Հետազոտել Դեբեդ և Ողջի գետերի ջրաէկոհամակարգերի աղտոտվածությունը ծանր մետաղներով: Գնահատել և վերլուծել ուսումնասիրված ծանր մետաղների պարունակության և լուծված թթվածնի (ԼԹ), թթվածնային հագեցվածության (ԹՀ) և pH-ի մեծությունների միջև կախվածությունների կորելացիոն գործակիցները: Ցույց տալ ուսումնասիրված ծանր մետաղների միգրացիայի ուղղությունները ջուր-հող համակարգերում: Ուսումնասիրել հետազոտված ծանր մետաղների տեղափոխումը հող-ջուր-բույս համակարգերում տարբեր ջրային էկոհամակարգերի և բույսերի համար: Ուսումնասիրել ՀՀ-ում արտադրված որոշ գինիներում առավել վտանգավոր ծանր մետաղների՝ կադմիումի և կապարի պարունակությունը: Ուսումնասիրել սնդիկի պարունակությունը հող-ջուր-բույս համակարգում և սննդամթերքի տարբեր տեսակներում: Ատենախոսության գիտական նորույթը Առաջին անգամ. բացահայտվել է առանձին դիտակետերում ուսումնասիրության տարիներին տարբեր ծանր մետաղների „համազարկային-ուժեղ” աղտոտումները, որոշվել է հետազոտված ծանր մետաղների միգրացիայի ուղղությունը հող-ջուր-բույս համակարգերում,որոշվել են հետազոտված ծանր մետաղների և լուծված թթվածնի (ԼԹ), թթվածնային հագեցվածության (ԹՀ), ջրածնային ցուցիչի (pH) կախվածությունների կորելացիոն գործակիցները, գինիների օրինակով ապացուցվել է, որ վտանգավոր ծանր մետաղների՝ կադմիումի և կապարի պարունակությունը մեծ է խաղողի պտուղներում, ցույց է տրվել սնդիկի պարունակությունը հող-ջուր-բույս համակարգերում և տարբեր սննդամթերքներում: В настоящее время загрязнение почв, растительности и воды тяжелыми металлами является одной из острейших проблем загрязнения биосферы. Качество природной среды претерпевает неблагоприятные для человечества изменения, в связи с чем возникла реальная опасность экологического кризиса. Значительное место в экономике Армении занимает горнорудная промышленность, в которой особую роль играет добыча и обработка металлических руд. В районах их добычи основной проблемой является загрязнение сфер окружающей среды тяжелыми металлами. Включаясь в биологический круговорот, они загрязняют воду, воздух, почву. Они также неизбежно проникают в пищевые цепочки и накапливаются в живых организмах. В качестве объекта исследования были выбраны водные экосистемы местностей с высоким уровнем развития горнорудной промышленности: Дебеда (реки Дебед, Ахтала, Гаргар, Шног) и Вохчи (реки Вохчи и Арцваник). Изучение згрязненности водных экосистем рек Дебед и Вохчи тяжелыми металлами. Оценка и анализ корреляционных коэффициентов зависимости между содержанием тяжелых металлов и величинами растворенного кислорода (РК), кислородной насыщенности (КН) и рН. Выявление направлений миграции тяжелых металлов в системах вода-земля; изучение перемещения тяжелых металлов в системах почва-вода-растение для различных водных экосистем и растений. Определение содержания наиболее опасных тяжелых металлов – кадмия и свинца – в распространенных в Армении сортах вин. Определение содержания ртути в системах почва-вода-растение и в различных продуктах питания. Научная новизна исследовани Впервые: выявлена «залповая» загрязненность различными тяжелыми металлами в отдельных точках наблюдения; определено направление миграции тяжелых металлов в системах почва-вода-растение; определены корреляционные коэффициенты зависимости содержания тяжелых металлов и величины растворимого кислорода, кислородной насищенности, водородного показателя (РК, КН, рН); изучением концентрации кадмия и мышьяка в виноградном вине доказано их повышенное содержание в ягодах винограда; выявлено содержание ртути в системах почва-вода-растение и в различных продуктах питания. Pollution of the land, flora and water with heavy metals is currently one of the drastic issues of biosphere. The quality of the environment starts to change in the direction which is unfavorable for the society, as a result of which a real threat of ecological crisis has appeared. Mining industry has a significant and important role in the economy of the Republic of Armenia, where the extortion and processing of metallic ores are prioritized. The main issue peculiar to those regions is the pollution of the environmental areas with heavy metals. Getting involved in the biological cycle they cause pollution to all environments: water, air and land pollution. They inevitably penetrate into the food chains as well and conglomerate in the live organisms. Water ecosystems of more developed terrains of RA mining industry namely the rivers of Debed (Debed, Akhtala, Gargar, Shnogh) and those of Voghji (Voghji and Artsvanik) have been selected for investigation. To research the pollution rate of the water ecosystems of Debed and Voghji rivers with heavy metals. To evaluate and analyze the correlation coefficients between the values of heavy metals content and dissolved oxygen (DO), oxygen saturation (OS) and pH. To show the migration directions of the investigated heavy metals in water-soil systems. To study the transfer of the investigated heavy metals in soil-water-plant systems for different water ecosystems and plants. To study the content of more dangerous heavy metals-cadmium and lead in some wines produced in RA. To study the content of mercury in soil-water-plant system and in different varieties of foodstuff. During the study years “Volley-strong” pollutions with heavy metals at individual observation stations have been revealed. The migration direction in soil-water-plant systems has been identified. The correlation coefficients of DO, SO2 and the investigated heavy metals have been identified. High content of the dangerous heavy metals (cadmium and lead) in the grape fruits has been proved by the wine examplesЖ Mercury content in soil-water-plant systems and in different foodstuffs has been shown.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Исследование круговорота некоторых вредных тяжелых металлов в водной среде. Research of some harmful heavy metals cycle in water environment.
      Uncontrolled Keywords: Марабян Шогик Левоновна, Marabyan Shoghik Levon
      Subjects: Earth Science
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 28 Mar 2017 10:54
      Last Modified: 28 Mar 2017 11:02
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4398

      Actions (login required)

      View Item