Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Սիմեոն Երևանցու «Ջամբռ» աշխատությունը որպես XVII-XVIII դարերի հայոց պատմության սկզբնաղբյուր

Օհանյան, Հրանտ Ռուդիկի (2016) Սիմեոն Երևանցու «Ջամբռ» աշխատությունը որպես XVII-XVIII դարերի հայոց պատմության սկզբնաղբյուր. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Պատմության ինստիտուտ.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (46Mb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (5Mb)

      Abstract

      XVII-XVIII դարերի հայոց պատմության բազմաթիվ հարցերի և այդ ժամանակաշրջանում գրված պատմական երկերի աղբյուրագիտական ուսումնասիրությունը հայ պատմագիտության կարևոր հիմնախնդիրներից մեկն է: Այդ ժամանակաշրջանը բնութագրվում է որպես հայ միջնադարյան պատմագրության վերջին փուլ և վերելքի շրջան : Հիշյալ շրջանի պատմական տարբեր խնդիրների ուսումնասիրման տեսանկյունից կարևոր սկզբնաղբյուր է XVIII դ. հայ մատենագրության ականավոր ներկայացուցիչ Սիմեոն Ա Երևանցի (ծն. 1710 թ., կաթողիկոս՝ 1763-1780 թթ.) կաթողիկոսի «Ջամբռ» երկը: Նրա գործունեության շրջանը համընկնում է տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցության փոփոխման իրողության հետ: Մասնավորապես շահական Պարսկաստանում իշխանության թուլացումը հանգեցնում է տեղի մահմեդական իշխողների կիսանկախ գործունեությանը և Օսմանյան կայսրության ներթափանցման փորձերին: Մյուս կողմից՝ Ռուսական կայսրությունը փորձեր է կատարում ավելի ակտիվ ներգրավվել տարածաշրջանի գործընթացներում, որտեղ 1762 թ.-ին Քարթլիի և Կախեթի թագավորությունների միավորումից հետո զորեղ ուժ է դառնում նաև վրացական պետությունը: Այս պայմաններում է, որ Էջմիածնի կաթողիկոս է ընտրվում Սիմեոն Ա Երևանցին և հոգևոր-եկեղեցականի հետ միասին ծավալում ակտիվ քաղաքական, տնտեսական, մշակութային և լուսավորչական գործունեություն: Սիմեոն Երևանցու «Ջամբռ»-ը հայ պատմագրության մեջ իր բնույթով բացառիկ մի գործ է, որոշակի ծրագրով կազմված պատմական և դիվանական նյութերի յուրահատուկ ժողովածու: Բազմաթիվ աղբյուրների հարուստ հենքով ներկայացված այդ տեղեկությունները XVII-XVIII դդ. հայոց պատմության կարևոր սկզբնաղբյուր են: Այս երկը նպատակ է հետապնդել հիմնավորել և ամրապնդել Էջմիածնի կաթողիկոսության կարգավիճակը՝ հակադարձելու և պաշտպանելու այն որևէ ոտնձգությունից: Սիմեոն Երևանցին Ս. Էջմիածինը դիտարկել է որպես հայ ժողովրդի միասնականության փարոս: Տվյալ ժամանակաշրջանի պատմական և քաղաքական անցքերն այս կամ այն կերպ մեծապես առնչվել են հայոց եկեղեցու հետ: Հետևաբար՝ XVII-XVIII դդ. հայոց պատմության տարաբնույթ հարցերի ուսումնասիրման ժամանակ հնարավոր չէ շրջանցել ո՛չ Ս. Էջմիածինը, ո՛չ էլ Սիմեոն Երևանցու «Ջամբռ» աշխատությունը: Այն հավաքական մի շտեմարան է՝ պատմական, աշխարհագրական, սոցիալ-տնտեսական, վիճակագրական, փաստագրական հարուստ նյութերով, որոնց ուսումնասիրումն արդիական է հայ պատմագիտության համար: Հայաստանի բազմաթիվ բնակավայրերի վերաբերյալ «Ջամբռ»-ում եղած պատմական, վիճակագրական հարուստ տեղեկությունները մեծապես կարևորում են այս երկը նաև արդի իրողությունների տեսանկյունից: Диссертация состоит из введения, трех глав, заключения и списка использованных источников и литературы. Во введении обоснованы важность и актуальность исследования, научная новизна работы. Далее указаны цели и задачи, поставленные перед автором, а так же хронолигические рамки исследования, проанализированы использованные источники и литература. В первой главе – «Симеон Ереванци и его «Джамбр», изложены основные эпизоды жизни и деятельности Симеона Ереванци. Эти данные сопоставлены со сведениями из самого «Джамбра», что позволило сделать некоторые дополнения к известному по этому вопросу доселе. Также выявлены обстоятельства создания «Джамбра», период его написания и вопрос о его дальнейших дополнениях. В этой же главе истолкованы основные источники «Джамбра», которыми являются работы армянских средневековых историков и архивные документы (на армянском, персидском и др. языках). Взвешены и исследованы сохранившиеся рукописи «Джамбра», их структурные особенности. Обсужден также вопрос относительно языка и межъязыковых заимствований в «Джамбре». В конце главы приводится краткое описание публикаций «Джамбра» на армянском, русском и английском языках и их научное значение. Во второй главе - «Джамбр», как первоисточник деятельности Симеона Ереванци» рассмотрена активная строительная деятельность Симеона Ереванци в период католокосата. Речь идет о изучении важных сведениях, содержащихся в «Джамбре», касающихся его инициатив по строительству некоторых важных сооружений, таких как укрепление стен Св. Эчмиадзина, ремонт крыши кафедрального собора, строительные роботы в Церквях Святой Гаяне и Рипсиме, строительство системы подземного дренажа в Св. Эчмиадзине и конкретные данные о других экономических сооружениях. Эти сведения сопоставлены с данными эпиграфических надписей и архивных документов, что позволило выявить наиболее полный перечень предприятий католикоса. Выяснены также некоторые вопросы основания Симеоном Ереванци типографии в Св. Эчмиадзине, ее историческое значение и некоторые вопросы, касающиеся ее первых публикаций. В той же главе рассмотрено первостепенное значение «Джамбра», как источника по изучению монастырских хозяйств. В третьей главе - «Сведения, содержащиеся в «Джамбре», касающиеся внешних отношений Св. Эчмиадзина» анализируются вопросы установления взаимоотношений между Российской империей и Св. Эчмиадзином. Согласно упоминаниям «Джамбра», усилия Симеона Ереванци по этому вопросу были более чем успешными. В этом контексте, весьма значимы те сведения «Джамбра», основываясь на которых выявляется четкая картина наших представлений об армянских епархиях в России. This study is dedicated to the “Jambr” work’s source analysis of the XVIII century’s prominent representative of Armenian manuscripts Simeon Yerevantsi (born in 1710, Catholicos of All Armenians from 1763 to 1780). The thesis consists of an introduction, three chapters, conclusions and list of used sources and literature. The importance and relevance of the research, its scientific novelty, the goals and tasks set by the author argued in the introduction, an analyze of used sources and literature is done. In the first chapter - “Simeon Yerevantsi and his “Jambr” work” are presented the main episodes of Simeon Yerevantsi’s life and activities combined with information of “Jambr”, are also examined the circumstances of the work, the chronological borders and the problems of additions, as well as are identified the sources of work, which are the works of Armenian historians and archival documents (in Armenian and foreign languages). In the same chapter are examined the manuscripts, structural and language features and loan words. There is also a brief reflection on editions and translations of “Jambr”. There is a reflection on construction activity of the Catholicos Simeon Yerevantsi in the second chapter - “Jambr” as a source of activity of Simeon Yerevantsi”. The information of “Jambr” about his initiated important construction works as building a wall, restoration of Etchmiadzin Cathedral’s roof, constructions in St. Gayane and St. Hripsime monasteries, construction of the underground drainage system of St. Etchmiadzin and the construction of other buildings were compared with the lithograph inscriptions and archival documents, which enabled to complete the list of undertakings of Catholicos. A variety of issues on historical significance and the first publications of St. Etchmiadzin printing house’s foundation by Simeon Yerevantsi were adjusted. In the same chapter is also shown the primary importance of the economical information and monastic farms.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: «Джамбр» Симеона Ереванци как первоисточник по изучению армянской истории XVII-XVIII вв. "Jambr" work of Simeon Yerevantsi as the source of Armenian history of XVII-XVIII centuries.
      Uncontrolled Keywords: Оганян Грант Рудикович, Ohanyan Hrant R.
      Subjects: History
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 31 Mar 2017 09:39
      Last Modified: 31 Mar 2017 09:39
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4436

      Actions (login required)

      View Item