Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ա. Ի. Միրաքյանի ներդրումը հոգեկան արտացոլման հայեցակարգի զարգացման գործում

Եսայան, Գոռ Սուրենի (2016) Ա. Ի. Միրաքյանի ներդրումը հոգեկան արտացոլման հայեցակարգի զարգացման գործում. PhD thesis, Խ. Աբովյանի անվան հայկական պետական մանկավարժական ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (34Mb) | Preview
    [img]
    Preview
    PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (4Mb) | Preview

      Abstract

      Հոգեկան արտացոլման գործընթացը մարդկության պատմության մեջ լինելով ամենախնդրահարույց հարցերից մեկը, միաժամանակ պատկանում է ամենաքննարկված և մեկնաբանված խնդիրների շարքին: Դրանով հետաքրքրվել են մարդկության ամենապայծառ ուղեղները` անտիկ ժամանակներից սկսած մինչ օրս, սակայն, առ այսօր, այդ խնդրի շուրջ գիտական բանավեճերը չեն թուլացել և չեն կորցրել իրենց հրատապությունը: Արշակ Իսրայելի Միրաքյանի (1929-1995) հետազոտությունները ևս նվիրված են հոգեկան արտացոլման գործընթացի բացահայտմանը, միայն թե, ի տարբերություն նախորդների, նա իր ուսումնասիրությունները սկսեց ոչ թե այն հարցից, թե ինչպես են մարդիկ, կենդանիները արտացոլում իրենց շրջապատող աշխարհը, այլ նրանից, թե ինչպես է հնարավոր լինում ընդհանրապես` հոգեկան արտացոլման գործընթացի առաջացումը: Այդ հարցին պատասխանելու համար հայազգի հոգեբանը, Մոսկվայի Ընդհանուր և մանկավարժական հոգեբանության ինստիտուտի (այժմ՝ Ռուսաստանի Կրթության Ակադեմիայի Հոգեբանական ինստիտուտ) ընկալման լաբորատորիայում, իր աշակերտների և համախոհների հետ սկսեց զբաղվել այդ դժվարին գործով: Արդյունքում, նրա կողմից առաջարկվեց հոգեկան արտացոլման գործընթացը հետազոտելու մի նոր մոտեցում, ինչն անվանվեց ոչ արգասիքային (непродуктный)` «աֆիզիկալ» (афизикальный), հակառակ գերիշխող մեխանիստական, ֆիզիկալ (физикальный) մոտեցման, իսկ նրա հայեցակարգը կոչվեց ընկալման տրանսցենդենտալ հոգեբանություն: Այդ հայեցակարգը հետազոտողին թույլ է տալիս դուրս գալ արգասիքային մտածելակերպի սահմաններից և հոգեկան արտացոլման խնդիրը ուսումնասիրել ավելի խոր մակարդակի վրա, որի ժամանակ հետազոտողին հնարավորություն է ընձեռվում բացահայտել հոգեկան արտացոլման գործընթացը առաջացնող սկզբունքները և օրինաչափությունները: Սակայն, հոգեկան արտացոլման Ա.Ի. Միրաքյանի տրանսցենդենտալ հոգեբանության հայեցակարգը այդպես էլ դուրս չեկավ մոսկովյան իր լաբորատորիայի շրջանակներից (բացի որոշ վերապահումներից) և չընդգրկվեց ո´չ հոգեբանության դասագրքերում (թե Հայաստանում և թե Ռուսաստանում) և ո´չ էլ հայ հոգեբանների գործունեությունը նկարագրող և լուսաբանող որևիցե գիտական ձեռնարկում: Այս հանգամանքը պայմանավորված չէր նրանով, որ ընկալման տրանսցենդենտալ հոգեբանության հայեցակարգում բացակայում էին նորարարական կամ ստեղծագործական գիտական արժեքները, այլ դրա հիմնական պատճառները թաքնված էին հետևյալ երկու հանգամանքներում. 1) ընկալման տրանսցենդենտալ հոգեբանությունը կասկածի տակ էր դնում հոգեկան արտացոլման գործընթացի սկզբունքները և օրինաչափությունները բացահայտելու խորհրդային հայտնի հոգեբանների (Բ.Գ. Անանև, Ա.Ն. Լեոնտև, Վ.Պ, Զինչենկո, Ս.Դ. Սմիրնով և ուրիշներ) մոտեցումները և այնքան էլ համահունչ չէր մատերիալիստական, մարքսիստական գաղափարախոսությանը (ինչը խորհրդային ժամանակաշրջանում, եթե ոչ պարտադիր, ապա առաջնային պայմաններից էր) ու 2) նրա հայեցակարգը լավ ըմբռնելու համար անհրաժեշտ էր հաղթահարել ֆիզիկալ (արգասիքային) մտածելակերպը և ձեռք բերել աֆիզիկալ (ոչ արգասիքային) մտածելակերպ, ինչի մշակումը հեշտ գործ չէր և պահանջում էր մեծ ջանքեր: Актуальность исследования обусловлена следующими факторами: 1) до сих пор не были представлены в целостном и систематизированном виде научная деятельность А.И. Миракяна и пройденный им научный путь, 2) с позиции непродуктного подхода не были проанализированны особенности основных теорий восприятия, 3) не был проведен анализ работ последователей А.И. Миракяна, с позиций перспектив развития трансцендентальной психологии восприятия и 4) до сих пор не раскрыты те возможности, которые могут быть выявлены при решении разных задач в современной психологии с помощью непродуктного подхода А.И. Миракяна и принципов трансцендентальной психологии восприятия. Цель исследования - систематизированно и целостно представить научное наследие А.И. Миракяна, выявить и оценить его вклад в развитие концепции психического отражения, а также показать границы возможностей применения непродуктного подхода трансцендентальной психологии восприятия. Для достижения цели исследования, были поставлены следующие задачи: Кратко представить значение трудов А.И. Миракяна в контексте исторического развития армянской психологической мысли. Изучить генезис научной деятельности А.И. Миракяна и предпосылки создания его концепции психического отражения. Исследовать основные положения трансцендентальной психологии восприятия. Провести сравнительный анализ между основными теориями восприятия с трансцендентальной психологией восприятия. Для выявления возможностей и перспектив применения непродуктного подхода исследовать и проанализировать работы последователей А.И. Миракяна. Показать перспективы применения непродуктного подхода и принципов трансценденталной психологии восприятия в психотерапии (на примере психохоанализа) и в области образования. Целостно представлена научная деятельность А.И. Миракяна, включая его биографию и пройденный научный путь, в котором раскрывается особенности формирования предпосылок возникновения трансцендентальной психологии восприятия. Анализируются и обобщаются теоретические и экспериментальные исследования учеников А.И. Миракяна (О.А. Адамян, А.Н. Андреев, С.Л. Артеменков, А.М. Зальцман, В.И. Козлов, Э.И. Кочурова, Н.Л. Морина, Г.В. Шукова, В.И. Панов, Т.С. Погорельцева, Н.В. Подлеснова, И.Л. Руденко, А.А. Хананян и др.), в которых раскрываются возможности применения принципов трансцендентальной психологии восприятия в разных модальностях. Проведен сравнительный анализ между основными теориями восприятия и трансцендентальной психологией восприятия, что позволило подчеркнуть особенности концепции трансцендентальной психологии восприятия и вклад А.И. Мирикяна в развитие концепции психического отражения. В контексте непродуктного подхода и основных принципов трансцендентальной психологии восприятия показываются перспективы ее применения в психотерапии (на примере психоанализа) и образовательной системе. There is no research where A. I. Mirakyan’s scientific activity is presented in whole and complete manner, including his academic achievements and biography. 2. In the main reflection theories haven’t been done full theoretical researches and analyses, from productive point of view. 3. A. I. Mirakyan’s disciples’ works haven’t been studied in detail, which contain perspectives of development of the transcendental perception psychology. 4. Haven’t been yet discovered those perspectives that can appear with the help of A. I Mirakyan’s non-productive attitude’s and perception transcendental psychology’s principles, while solving different problems in modern psychology. The aim of the thesis is to present A.I. Mirakyan’s scientific heritage in complete and structured form, bring to light and deservedly evaluate his investments in development of psychological reflection concept, also to show the possible usage areas for perception transcendental psychology’s approaches. To summarize the role of A. I. Mirakyan’s works in context of history of development of Armenian psychological thought. To study A.I. Mirakyan’s academic achievements and the creational background of his conception psychological perception. To study the main statements of transcendental perception psychology. To do a comparative research between general perception psychology and transcendental perception psychology theories. To investigate and analyze A.I. Mirakyan’s disciples’ works in order to show the perspective of utilization of transcendental perception psychology’s approaches. To show and interprete perspectives of usage of transcendental perception psychology’s principles and non-productive attitude in psychotherapy (by the example of psychoanalysis) and educational sphere. A.I. Mirakyan’s scientific activity is presented in complete, including his biography and academic achievements where is discussed the formational background of transcendental perception psychology. A. I. Mirakyan’s disciples’(H. A. Adamyan, A. N. Andreyev, S. L. Artemenkov, A. M. Zalzman, V. I. Kozlov, E. I. Kochurova, N. L. Morina, G. V. Shukova, V. I. Panov, T. S. Pogoreltseva, N. V. Podlesnova, I. L. Rudenko, A. A. Kananyan and others) theoretical and experimental investigation studies are analyzed and summarized, in which are discovered usage opportunities for psychological transcendental reflection psychology in perception’s different variations. Between general perception theories and transcendental perception theories has been done a comparative research and as a result were outlined the characteristics of this concept (transcendental perception psychology) and A.I. Mirakyan’s investment in development of psychological reflection concept. In context of transcendental perception psychology’s principles and non-productive attitude is presented prespective of usage in psychotherapy (by the example of psychoanalysis) and educational sphere.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Вклад А. И. Миракяна в развитие концепции психического отражения. A. I. Mirakyan’s effort in psychological reflection concept development.
      Uncontrolled Keywords: Есаян Гор Суренович, Yesayan Gor
      Subjects: Psychology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 03 Apr 2017 10:18
      Last Modified: 03 Apr 2017 10:18
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4458

      Actions (login required)

      View Item