Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ացետոքացախաթթվի և մալոնաթթվի արիլամիդների հիման վրա տեղակալված 2-պիրիդոնների և գլուտարիմիդների սինթեզը

Հասրաթյան, Անի Հայկի (2016) Ացետոքացախաթթվի և մալոնաթթվի արիլամիդների հիման վրա տեղակալված 2-պիրիդոնների և գլուտարիմիդների սինթեզը. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Օրգանական և դեղագործական քիմիայի գիտատեխնոլոգիական կենտրոն.

[img] PDF (Thesis)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (3938Kb)
    [img] PDF (Abstract)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (1734Kb)

      Abstract

      Одной из актуальных проблем современной синтетической органической химии является выявление новых доступных методов синтеза того или иного класса соединений. Одним из путей достижения этой цели является изучение поведения функциональных групп в регио и хемоселективных внутримолекулярных или межмолекулярных реакциях. С целью синтеза многофункциональных соединений часто используются молекулы, содержащие C=N (в частности, в реакции Ганча) или электрофильные С=С (например, в реакции Михаэля) связи. При взаимодействии соединений указанного строения с каталитически активированными С-Н кислотами разработаны методы синтеза азагетероциклов, таких как дигидропиридины, 2-пиридоны и др. Интерес к соединениям с 2-пиридоновым кольцом обусловлен тем, что данный фрагмент содер-жится в некоторых природных соединениях, одним из которых является Рицинин. Кроме того, некоторые синтезированные производные 2-пиридона проявляют определенную биологическую активность. Так, лекарственный препарат Милринон, наряду со своим структурным аналогом 3-амино-5-(4-пиридил)-2-пиридоном (Амринон), в течение двад-цати лет широко применяется в качестве кардиотонического средства. Этими обстоя-тельствами обусловлен возрастающий интерес к синтезу таких соединений. Поэтому создание новых доступных методов синтеза функционально замещенных 2-пиридонов является актуальной задачей. Изучение взаимодействия аральдиминов и замещенных электрофильных этиленов с амидами ацетоуксусной и амидоэфирами малоновой кислот и выяснение новых доступных методов синтеза производных 2-пиридона. Имея в виду, что при указанных реакциях промежуточно образующиеся аддукты будут многофункциональными субстратами, выяснить направление их внутримолекулярной карбо и азациклизации в зависимости от природы функциональных групп и условий приведения взаимодействия. Показано, что при взаимодействии аральдиминов с амидами ацетоуксусной кислоты образуются гетероциклические системы нового строения 6,8,N-триарил-3-гидрокси-1,3-диметил-5-оксо-2-окса-6-азабицикло[2.2.2]октан-7-карбоксамиды. Аналогичное взаимодействие с участием амидоэфиров малоновой кислоты приводит к образованию функционально замещенных глутаримидов, в то время как при взаимодействии салицилальдиминов с амидоэфирами малоновой кислоты образуются производное кумарина. Выяснено, что при взаимодействии амидов ацетоуксусной кислоты с этоксиметиленпроизводными β-дикарбонильных соединений (ацетилацетон, эфиры ацетоуксусной и малоновой кислот) в присутствии ТЭА происходит 1,4-присоединение с образованием двух типов гетероциклических соединений, содержащих 2-пиридоновое кольцо. Установлено, что одно из них является продуктом азациклизации промежуточно-го аддукта реакции, а второе – 5-ацетил-N,1-диарил-2-метил-6-оксо-1,6-дигидропиридин-3-карбоксамид, образующийся по ретро-реакции Михаэля с отщеплением из того же аддукта β-дикарбонильного соединения и последующего присоединения амида. Տեղակալված 2-պիրիդոնների և գլուտարիմիդների սինթեզի նոր եղանակներ ի հայտ բերելու նպատակով ուսումնասիրվել է արալդիմների, β-դիկարբոնիլային միացությունների էթօքսիմեթիլենածանցյալների և ացետոքացախաթթվի արիլամիդների ու մալոնաթթվի արիլամիդոէսթերների փոխազդեցությունը: Ցույց է տրվել, որ արալդիմինները սենյակային ջերմաստիճանում փոխազդում են ացետոքացախաթթվի արիլամիդների հետ առաջացնելով 2-պիրիդոնային օղակ պարունակող հետերոցիկլիկ կառուցվածքի նոր համակարգ` 6,8,N-տրիարիլ-3-հիդրօքսի-1,3-դիմեթիլ-5-օքսո-2-օքսա-6-ազա[2,2,2]օկտան-7-կարբօքսամիդներ 22.0-65.0% ելքերով: Պարզվել է, որ կախված իմինի հիմնայնությունից (ինքնակատալիզատոր) և ելանյութերում առկա տեղակալիչների էլեկտրոնային բնույթից, նշված միացություններին զուգահեռ ստացվում են նաև կարբոցիկլացման արգասիքներ 10.0-71.0% ելքերով: Նմանատիպ փոխազդեցություն մալոնաթթվի արիլամիդոէսթերների մասնակցությամբ ընթանում է տրիէթիլամինի կամ պիպերիդինի ներկայությամբ` առաջացնելով ֆունկցիոնալ տեղակալված գլուտարիմիդներ 28.0-40.0% ելքերով: Վերջիններս ստացվում են նաև նշված ամիդոէսթերների և արոմատիկ ալդեհիդների փոխազդեցությամբ: Հետաքրքիր է, որ սալիցիլալդիմինների կամ սալիցիլալդեհիդի և մալոնաթթվի ամիդոէսթերների փոխազդեցության դեպքում ստացվում են 3-կարբօքսամիդոկումարիններ 79.0-83.0% ելքերով: Ցուլց է տրվել, որ նման արդյունք ստացվում է նաև ացետիլսալիցիլալդեհիդի դեպքում, մինչդեռ սալիցիլալդեհիդի մեթիլեթերի դեպքում փոխազդեցության արդյունքում ստացվում են միայն կարբոնիլ և ակտիվ մեթիլենային խմբի կոնդենսման արգասիքներ: Ուսումնասիրվել է նաև ացետոքացախաթթվի արիլամիդների փոխազդեցությունը էլեկտրոֆիլ կրկնակի C=C կապ պարունակող միացությունների հետ: Ցույց է տրվել, որ նշված ամիդների և β-դիկարբոնիլային միացությունների (ացետիլացետոն, ացետոքացախաթթվի և մալոնաթթվի էսթեր) էթօքսիմեթիլենածանցյալների (էթօքսիխալկոններ) փոխազդեցությունը տրիէթիլամինի ներկայությամբ ընթանում է էթօքսիխալկոններին 1,4-նուկլեոֆիլ միացման ուղղությամբ: Փոխազդեցության արդյունքում առաջացած միջանկյալ ադուկտները ենթարկվում են ներմոլեկուլային ազացիկլման` առաջացնելով համապատասխան տեղակալված 2-պիրիդոնների ածանցյալներ 24.0-67.0% ելքերով: Վերջիններիս գոյացմանը զուգահեռ տեղի է ունենում նաև նշված ադուկտի ճեղքում ըստ Միխայելի ռետրո-ռեակցիայի, որի հետևանքով գոյանում են համապատասխան ամիդների նոր էթօքսիխալկոններ: Վերջիններիս և ելային ամիդների փոխազդեցության արդյունքում ստացվում են ամիդային խմբավորում պարունակող տեղակալված 2-պիրիդոններ 20.0-84.0% ելքերով: Պարզվել է, որ նշված երկու տիպի 2-պիրիդոնների քանակական հարաբերությունը կախված է էթօքսիխալկոնում առկա կարբոնիլ խմբի էլեկտրոֆիլությունից: Այսպես, եթե ացետիլ խմբի դեպքում (էթօքսիմեթիլենացետիլացետոն և էթօք-սիմեթիլենացետոքացախաթթվի էսթեր) հիմնականում առաջանում են ներմոլեկուլային ցիկլման արգասիքները, ապա կարբէթօքսի խմբի դեպքում (էթօքսիմեթիլեն-մալոնաթթվի էսթեր)` ռետրո-ռեակցիայի արգասիքներ: To discover new methods of synthesis of 2-piridones and glutarimides interaction of araldimines, ethoxymethylen derivatives of -dicarbonyl compounds and aryl-amides of acetoacetic and amidoesters of malonic acids has been studied. It has been shown that araldimines interact with arylamides of acetoacetic acid at room temperature forming new system of heterocyclic structure containing 2-piridone ring  6,8,N-triaryl-3-hydroxy-1,3-dimethyl-5-oxo-2-oxa-6-aza[2,2,2]octan-7-carbox-amides with 22.0-65.0% yields. It has been found out that the carbocyclization pro-ducts are also formed with 10.0-71.0% yields along with the mentioned compounds depending on the basicity of imine (self-catalyst) and the electronic nature of existing substitutes of initial products. Similar interaction proceeds with the involvement of arylamidoesters of malonic acid in presence of triethylamine and piperidine forming the functional substituted glutarimides with 28.0-40.0% yields. The latter are also formed by the interaction of the mentioned amidoesters and aromatic aldehydes. It is interesting that 3-carboxamido coumarins are formed with 79.0-83.0% yields in case of interaction of salicylaldimines or salicylaldehyde and amidoesters of malonic acid. It has been shown that a similar result is also obtained in case of acetylsali-cylaldehyde, meanwhile, in case of methylester of salicylaldehyde condensation pro-ducts of only carbonyl- and active methyl group are formed as a result of interacttion. The interaction of arylamides of acetoacetic acid has also been explored with compounds containing electrophile double C=C bond. It has been shown that in the presence of triethylamine the interaction of the mentioned amides and ethoxyme-thylene derivatives (ethoxychalcones) of -dicarbonyl compounds (acetylacetone, acetoacetic and malonic esters) proceeds in the direction of 1,4-nucleophile addition to ethoxychalcones. The intermediate adducts formed as a result of interaction undergo intramolecular aza-cyclization forming respective substituted 2-piridone derivatives with 24.0-67.0% yields. The split of the mentioned adduct occurs parallel to the formation of the latter according to Michael’s retro-reaction as a result of which new ethoxychalcones of respective amides are formed. Substituted 2-piridones with 20.0-84.0% yields containing amide grouping are formed as a result of interaction of the latter and the initial amides. It has been found out that the quantitative relation of two mentioned 2-piridones depends on electrophilicity of carbonyl group available in ethoxychalcone. Thus, if products of intramolecular cyclization are mostly formed in case of acetyl group (ethoxymethyleneacetylacetone and ethoxymethyleneacetoacetic acid), then products of retro-reaction are mostly formed in case of carbetoxy group (ethoxyme-thylenemalonic ester).

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Ացետոքացախաթթվի և մալոնաթթվի արիլամիդների հիման վրա տեղակալված 2-պիրիդոնների և գլուտարիմիդների սինթեզը: Synthesis of substituted 2-piridones and glutarimides on the basis of arylamides of acetoacetic and malonic acids.
      Uncontrolled Keywords: Հասրաթյան Անի Հայկի, Hasratyan Ani Hayk
      Subjects: Chemistry
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 03 Apr 2017 13:20
      Last Modified: 03 Apr 2017 13:20
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4460

      Actions (login required)

      View Item