Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայաստանի որոշ տարածքների գենաթունային գործոններով աղտոտվածության գնահատումը տարբեր կենսացուցիչների կիրառմամբ

Սիմոնյան , Աննա Էդիկի (2016) Հայաստանի որոշ տարածքների գենաթունային գործոններով աղտոտվածության գնահատումը տարբեր կենսացուցիչների կիրառմամբ. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (873Kb)
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (2110Kb)

      Abstract

      Необходимость экологического мониторинга окружающей среды обусловлена масштабным загрязнением воды, почвы и воздуха продуктами антропогенной деятельности. Загрязнители вызывают негативные изменения у обитающих в этой среде организмов, а также прямо или косвенно наносят вред здоровью человека. Особую опасность представляют генотоксические/мутагенные соединения, длительное воздействие которых сопровождается накоплением повреждений ДНК и изменением активности системы репарации, что может привести к возникновению мутаций и сокращению популяционного разнообразия организмов. В связи с этим оценка уровня генетической опасности антропогенного загрязнения среды для живых организмов, включая человека, является важной проблемой экологического мониторинга. Эффективный генетический мониторинг основан на сочетании методов химического анализа с генетическим тестированием, позволяющим оценивать как количественное содержание токсических веществ, так и последствия действия загрязнителей на живые организмы. В настоящее время наиболее эффективным считается in situ генетический мониторинг уровня загрязнителей непосредственно на природных популяциях организмов, обитающих на обследуемой территории. Важнейшим преимуществом такого подхода является возможность оценки суммарного воздействия загрязнителей среды. Целесо-образно, чтобы биоиндикаторные организмы принадлежали к различным таксонам жи-вотных и растений, так как виды и даже популяции внутри вида могут иметь различную чувствительность к загрязнителям (Angeletti and Carere, 2014). Чувствительными биоиндикаторами загрязнения воды генотоксикантами являются рыбы и раки, которые активно метаболизируют и накапливают в организме содержащиеся в воде химические соединения (Ali et al., 2008, Kuklina et al., 2014; Klobučar et al., 2014). Для оценки генотоксичности загрязнителей почвы чаще всего исследуют ящериц и мышей. Наиболее ценными объектами экологических исследованиий могут служить генетически идентичные линии партеногенетических ящериц. Несмотря на то, что рептилии являются чувствительными биоиндикаторами, в настоящее время их использование в экотоксикогенетике ограничено (Hopkins, 2000; Oyekunle et al., 2012). Ատենախոսական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի ջրի և հողի գենաթունային աղտոտիչների գնահատման համար առավել նպատակահարմար բուսական և կենդանական թեստ-օբյեկտների և կենսամարկերների ընտրությանը: Սևանա լճի ավազանի տարբեր կետերի ջրի գենաթունայնությունը որոշվել է այդտեղ բնակվող ձկների էրիթրոցիտներում և խեցգետինների հեմոցիտներում ԴՆԹ-ի վնասվածքների մակարդակի գնահատմամբ` ԴՆԹ-կոմետ մեթոդով: Այդ նույն տարածքների ջրերի նմուշների գենաթունայնությունը որոշվել է նաև բուսական թեստ-օբյեկտ տրադեսկանցիայի (կլոն 02) կիրառմամբ՝ գնահատելով ռեցեսիվ մուտացիաները առէջաթելերի մազիկներում և միկրոկորիզները (ՄԿ) միկրոսպորների տետրադներում: Հողի գենաթունայնությունը որոշելու համար գնահատվել են ԴՆԹ-ի և քրոմոսոմների վնասվածքները երկսեռ և կուսածին մողեսների էրիթրոցիտներում` ԴՆԹ-կոմետ և միկրոկորիզային մեթոդներով, ԴՆԹ-ի վնասվածքները անտառային մկան լեյկոցիտներում՝ ԴՆԹ-կոմետ մեթոդով, ինչպես նաև մուտացիաները և միկրոկորիզները տրադեսկանցիայի մոտ: Ջրի գենաթունայնության գնահատումը ձկների, խեցգետինների և տրադեսկանցիայի կիրառմամբ: Ջրի գենաթունայնությունը որոշվել է Սևանա լճի ավազանի չորս կետերում` Շորժա գյուղից դեպի հարավ-հարավ արևմուտք, Սևանա լճի թերակղզուց 3.5 կմ դեպի արևելք, Գավառագետի և Ձկնագետի գետաբերաններում: Առավել աղտոտված Գավառագետի և Ձկնագետի գետաբերաններից C. auratus gibelio ձկների և A. leptodactylus խեցգետինների մոտ ԴՆԹ-ի վնասվածքների, ինչպես նաև նույն տարածքներից ջրերի նմուշներով մշակված տրադեսկանցիայի մոտ ՄԿ-ի մակարդակները հավաստիորեն ավելի բարձր են համեմատած առավել մաքուր Սևանա լճի Շորժայի և Թերակղզու տարածքների հետ: Հայտնաբերվել է հավաստի դրական կորելյացիա կիրառված բոլոր կենսացուցիչների մոտ ԴՆԹ-ի և քրոմոսոմների վնասվածքների ու ջրում պարունակվող NO3, Si, Mn և Cu-ի միջև: Հողի գենաթունայնության գնահատումը՝ մողեսների կիրառմամբ: Զուար (ԼՂՀ) և Լճափ գյուղերի, <<Շիկահող>> պետական արգելոցի և Քաջարան քաղաքի տարածքներից հողի գենաթունայնությունը որոշվել է D. raddei երկսեռ մողեսների կիրառմամբ: Ցույց է տրվել, որ առավել աղտոտված Քաջարանի տարածքից նմուշառված մողեսների մոտ ԴՆԹ-ի վնասվածքների մակարդակը հավաստիորեն բարձր է առավել մաքուր Զուարի, Լճափի և <<Շիկահող>>-ի համեմատ: Վանաձոր քաղաքից նմուշառված D. armeniaca կուսածին մողեսների մոտ ԴՆԹ-ի վնասվածքների մակարդակը հավաստիորեն բարձր է Պրիվոլնոյե գյուղի մողեսների հետ համեմատած: The aim of our research was the selection on the basis of testing an adequate plant and animal test-objects and biomarkers for assessment of water and soil genotoxic pollution in Armenia. Genotoxicity of water in the basin of Lake Sevan was evaluated by the сomet assay in fish and crayfish and with application of Tradescantia micronucleus (Trad-MCN) and Tradescantia stamen hair mutation (Trad-SHM) assays. Soil genotoxicity was evaluated using comet assay and micronuclei (MN) test in bisexual and parthenogenetic lizards, comet assay in field mice and with application of Trad-MCN and Trad-SHM assays. Water genotoxicity assessment with application of fish, crayfish and Tradescantia. Water genotoxicity was evaluated in four sites of Lake Sevan basin: south–southwest of the village Shorzha, 3.5 km to the east of the Peninsula of Lake Sevan and in estuaries of Gavaraget and Dzknaget Rivers. The levels of DNA damage in erythrocytes of fish C. auratus gibelio and hemocytes of crayfish A. leptodactylus from more polluted estuaries of Gavaraget and Dzknaget Rivers and MN frequency in Tradescantia, treated with water samples, were significantly higher compared to results, obtained from less polluted areas near Shorzha and Peninsula of Lake Sevan. The significant positive correlation between DNA and chromosome damage and content of NO3, Si, Mn and Cu in water was revealed for all applied bioindicators.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Հայաստանի որոշ տարածքների գենաթունային գործոններով աղտոտվածության գնահատումը տարբեր կենսացուցիչների կիրառմամբ: Assessment of pollution with genotoxic factors of some regions of Armenia with application of various bioindicators.
      Uncontrolled Keywords: Սիմոնյան Աննա Էդիկի, Simonyan Anna
      Subjects: Biology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 05 Apr 2017 14:11
      Last Modified: 06 Apr 2017 16:05
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4464

      Actions (login required)

      View Item