Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Ջրային պաշարների պահպանության նպատակով արդյունաբերական ձեռնարկությունների էկոլոգիական ռիսկի գնահատման մեթոդաբանության մշակում

Սահակյան, Քրիստինե Սուրիկի (2015) Ջրային պաշարների պահպանության նպատակով արդյունաբերական ձեռնարկությունների էկոլոգիական ռիսկի գնահատման մեթոդաբանության մշակում. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (532Kb) | Preview

    Abstract

    Տեխնածին վթարները կամ վթարային արտանետումները զգալի ռիսկի աղբյուր են Հայաստանի Հանրապետության համար, քանի որ երկրի տարածքը բնութագրվում է էկզոգեն երկրաբանական գործընթացների լայն տարածվածությամբ (երկրաշարժեր, սողանքներ, սելավներ, փլուզումներ և այլն): Երկրի տարածքում կան երկու տասնյակից ավել քիմիական գործարաններ, որոնք օգտագործում են ամոնիակ, քլոր, քլորաթթու, ազոտական թթու և այլ քիմիական նյութեր, տարբեր նշանակության շուրջ 90 ջրամբարներ, 20-ից ավել պոչամբարներ, գործում է Հայաստանի ատոմային էլեկտրակայանը: 1500-ից ավել ձեռնարկություններ բնորոշվում են բարձր պայթունավտանգությամբ և հրդեհավտանգությամբ: Հանրապետության արդյունաբերական ոլորտն իր էական բացասական ազդեցությունն է թողնում հատկապես ջրային ռեսուրսների վրա: Վերոնշյալ պատճառներին գումարվում են նաև արդյունաբերական ձեռնարկություններում լոկալ մաքրման կայանների ոչ պատշաճ վիճակն ու շահագործումը (կամ դրանց բացակայությունը), ինչպես նաև վթարային արտանետումները և դրանց բարձր ռիսկայնությունը: Անվտանգության անհրաժեշտ չափանիշների պահպանումը կարևովում է հատկապես պոտենցիալ բարձր ռիսկայնությամբ արդյունաբերական ձեռնարկություններում: Սակայն դրա ապահովմանը մի կողմից խոչընդոտում են օրենսդրական դաշտում առկա բացթողումները, մյուս կողմից` նորամուծությունների ու անհրաժեշտ բարձրորակ մասնագետների պակասը: Որևէ արտադրության, կառույցի, տեխնոլոգիական գործընթացի կամ տեխնոլոգիական համակարգի էկոլոգիական ռիսկի գնահատման համար անհրաժեշտ է իմանալ յուրաքանչյուր սարքի, տեխնոլոգիական հանգույցի կամ համակարգի հուսալիությունը, ինչը թույլ կտա հաշվարկել վթարի ռիսկը և գնահատել հնարավոր հետևանքները: Հայաստանի Հանրապետությունում դեռևս չկա էկոլոգիական ռիսկի գնահատման ընդունված այնպիսի մեթոդաբանություն, որի կիրառումը հնարավորություն տա էկոհամակարգերի խոցելության տեսանկյունից որոշել արդյունաբերական ձեռնարկությունների ռիսկայնությունը: Աշխատանքի նպատակն ու խնդիրները : Աշխատանքի նպատակն է մշակել էկոլոգիական ռիսկի գնահատման մեթոդաբանություն, որը թույլ կտա ջրային ռեսուրսների աղտոտման տեսանկյունից գնահատել արտադրական օբյեկտների էկոլոգիական ռիսկը` հաշվի առնելով տեխնածին և բնածին վտանգները: Նպատակին հասնելու համար դրվել և լուծվել են հետևյալ հիմնական խնդիրները. էկոլոգիական ռիսկի համապարփակ բնութագրման, դասակարգման և գործնականում կիրառվող գնահատման հաշվարկային եղանակների ուսումնասիրություն և վերլուծություն, տվյալ ոլորտում ազգային և միջազգային փորձի ուսումնասիրում, ջրային ռեսուրսների աղտոտման տեսանկյունից ռիսկի հաշվարկման մեթոդաբանության մշակում, մեթոդաբանության ներդրում ՀՀ արդյունաբերական 5 ձեռնարկություններում: Պաշտպանության են ներկայացվում հետևյալ դրույթները. Ջրային ռեսուրսների աղտոտման տեսանկյունից արդյունաբերական ձեռնարկությունների էկոլոգիական ռիսկի գնահատման մեթոդաբանությունը: Վտանգավորության մակարդակի հաշվարկման սկզբունքները: Գետավազանային մակարդակով արդյունաբերական ձեռնարկությունների գույքագրման սկզբունքները: ՀՀ արդյունաբերական ձեռնարկություններում մեթոդաբանության փորձնական ներդրման արդյունքները և հետագա կիրառման հիմնավորումը: Աշխատանքի գիտական նորույթը. Մշակվել է մեթոդաբանություն, որը թույլ է տալիս ռիսկի գնահատման գործընթացում ցուցաբերել էկոհամակարգային մոտեցում: Առաջին անգամ գնահատվել է ՀՀ արդյունաբերական մի շարք օբյեկտների ռիսկայնությունը ջրային ռեսուրսների խոցելության տեսանկյունից: Առաջին անգամ առաջարկվել է ՀՀ արդյունաբերական օբյեկտերի էկոլոգիական ռիսկը գնահատելիս հաշվի առնել քիմիական նյութերի քանակները և նյութերի վտանգավորության դասը: Առաջին անգամ առաջարկվել է իրականացնել ՀՀ արդյունաբերկան ձեռնարկությունների գույքագրում` ըստ գետավազանային մակարդակի: Առաջին անգամ արտադրական օբյեկտների ռիսկը գնահատելիս հաշվի են առնվել ինչպես տեխնածին, այնպես էլ հնարավոր բնածին վտանգները (երկրաշարժ, սողանք, հեղեղում և այլն)` միաժամանակ առաջարկելով համապատասխան տեխնիկական և կազմակերպչական բնույթի բարելավման միջացառումներ: Առաջին անգամ արդյունաբերական ձեռնարկությունների ռիսկի հաշվարկում ներմուծվել է սողանքային երևույթները հաշվի առնող գործակից: Целью диссертационной работы является разработка методологии по оценке экологического риска, которая позволяет оценить риск промышленных объектов для водных ресурсов, учитывая природные и техногенные опасности. В работе представлены принципы определения класса опасности химических веществ, представляющих опасность для водных ресурсов, которые в настоящее время применяются в таких трансграничных реках, как Рейн, Эльба, Дунай и Одера. В Республике Армения пока не существуют принципы для определения класса опасности химических веществ или каталоги по классификации их опасности. Подходы предложенные международными комиссиями для речных бассейнов, расположенных в основе разработанной методологии, применяемы также для Республики Армения. Научная новизна работы: разработана методология, которая позволяет применять экосистемный подход в процессе оценки риска; впервые оценен уровень экологического риска для ряда промышленных предприятий Армении с учетом их уязвимости для водных ресурсов; впервые при оценке экологического риска промышленных объектов в Армении предложено учитывать количество химических веществ и класс их опасности; впервые предложено провести инвентаризацию промышленных предприятий Республики Армения на уровне речного бассейна; впервые в Армении при оценке риска производственных объектов учтены техногенные и возможные природные факторы, одновременно предложены соответствующие технические и организационные мероприятия по их улучшению; впервые в расчете определения риска промышленных предприятии Армении введен коэффициент, учитывающий возможную опасность оползней. Разработанная методология была апробирована на 5-ти промышленных предприятиях Армении. Исследования проводились на основе технологических процессов, существующего оборудования и визуальных осмотров. Результаты применения методологии были рекомендованы для дальнейшего их внедрения и стали основой для соответствующих анализов, выводов и рекомендаций. Выводы: разработанная методология позволяет классифицировать каждое химическое вещество в соответствии с его степени опасности для водных экосистем методология позволяет вовремя выявить пробелы, существующие на промышленных предприятиях, а также оценить уровень безопасности в случае проблемных ситуаций в цепи: природная среда (вода)-промышленность; методология позволяет осуществить инвентаризацию промышленныхThe aim of this disertation is to develop an environmental risk assessment methodology that will allow assessing the environmental risk of industrial facilities in terms of water resources pollution, taking into account natural and man-made hazards. The paper presents the principles of determination of chemical hazard class in terms of water resources pollution, which are currently applied for transboundary rivers, such as the Rhine, Elba, Danube and Oder. Armenia still lacks principles of chemical hazard class determination or chemical hazard classification. The approaches proposed by International River Basin Commissions, which make the basis for the developed methodology, are applicable also in the Republic of Armenia. Scientific innovation: A methodology was developed that allows applying ecosystem approach in the risk assessment process. For the first time in Armenia, the level of risk was assessed for a number of Armenian industrial facilities in terms of water resource vulnerability. For the first time in Armenia, it was proposed to take into account the quantities of chemical substances and their hazard risk while assessing the environmental risk of the industrial facilities. For the first time in Armenia, it was proposed to carry out inventory of industrial enterprises at river basin level.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Uncontrolled Keywords: Саакян К. С., Sahakyan Kristine Surik
    Subjects: Earth Science
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 13 Apr 2017 14:39
    Last Modified: 13 Apr 2017 14:39
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4510

    Actions (login required)

    View Item