Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

ՀՀ Արաքսի ավազանի գետերի էքստրեմալ ելքերի հաշվարկը և ռիսկի գնահատումը

Մուրադյան, Զոհրաբ Զավենի (2014) ՀՀ Արաքսի ավազանի գետերի էքստրեմալ ելքերի հաշվարկը և ռիսկի գնահատումը. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (4Mb) | Preview

    Abstract

    Երկրագնդի վրա առկա ջրակլիմայական գլոμալ փոփոխություններն իրենց ազդեցությունն են թողել շրջակա միջավայրի μոլոր μաղադրիչների վրա` վտանգելով հասարակության կայուն զարգացման գործընթացին: Վերջին տասնամյակներին զգալիորեն աճել են բնական աղետները և դրանց պատճառած վնասները: Վերջիններիս մեջ առանձնահատուկ տեղ են գրավում ջրային աղետները ու երաշտները, որոնք հիմնականում տարածված են արևադարձային և մերձարևադարձային չոր, խիստ ցամաքային կլիմա ունեցող երկրներում: Հայաստանը նույնպես գտնվում է չոր մերձարևադարձային կլիմայական գոտու հյուսիսային մասում, μացի այդ լեռնային երկիր է, և այդ երևույթները շատ տիպիկ են արտահայտված գետահովիտներում, որտեղ տեղաբաշխված են բնակավայրերի հիմնական մասը: Հետազոտության նպատակն է՝ ուսումնասիրել և հաշվարկել ՀՀ Արաքսի ավազանի գետերի էքստրեմալ ելքերի նորման, բացահայտել դրանց տարածաժամանակային փոփոխությունների օրինաչափությունները և կատարել ռիսկի գնահատում: Աշխատանքի նպատակին հասնելու համար դրվել և լուծվել են հետևյալ խնդիրները: ՈՒսումնասիրել և գնահատել μնական և տեխնածին գործոնների դերը գետերի էքստրեմալ ելքերի ձևավորման գործում: Հաշվարկել գետերի էքստրեմալ ելքերի նորման և բացահայտել դրանց տարածական բաշխման օրինաչափությունները Բացահայտել էքստրեմալ ելքերի փոփոխությունների դինամիկան և ցիկլայնության աստիճանը: Հաշվարկել գետերի էքստրեմալ ելքերի փոփոխականության (Cv) և անհամաչափության (Cs) գործակիցները և գնահատել դրանց հարաμերակցության աստիճանը: Մշակել և կատարել գետերի էքստրեմալ ելքերի ռիսկի գնահատում` կիրառելով քանակական գնահատման մեթոդը, մաթեմատիկական վիճակագրության և հավանականության տեսությունները: Работа посвящена расчету экстремальных расходов рек бассейна Аракс РА и оценке их риска. Проанализированы и оценены теоретические и методологические вопросы экстремальных расходов, естественные условия и антропогенные факторы их формирования, норма абсолютного максимального и абсолютного минимального выхода рек и закономерности пространственного распределения, динамика изменений; осуществлена оценка риска. В работе в качестве исходной информации в основном использованы официальные архивированные данные Армгосгидромета, а также климатические и гидрологические атласы и другие справочники. Для осуществления исследований применены методы анализа и синтеза, математической статистики, моделирования, генетические теоретические методы, географической интерполяции и экстраполяции, регрессии и аналога, биномиального распределения и другие. Обобщая содержание диссертации, сделаны следующие выводы: В бассейне р. Аракс на формирование экстремальных стоков почти одинаковое влияние оказывают как естественные, так и антропогенные факторы. Естественные факторы хорошо выражены в формировании абсолютных максимальных стоков, а антропогенные – абсолютных минимальных. В динамике изменений абсолютных максимальных стоков, в 27 из 32 исследованных наблюдательных пунктов, то есть в 84% случаев, наблюдается ярко выраженная тенденция уменьшения абсолютных максимальных расходов, то есть степень риска ожидаемых гидрологических катастроф резко уменьшилась. В динамике изменений абсолютных минимальных расходов также наблюдается тенденция уменьшения. В 65,6% случаев исследованных рек наблюдается хорошо выраженная тенденция уменьшения, а в 34,4% случаев-тенденция увеличения. Однако в этом случае степень риска объема водопользования резко возрастает, а это означает, что речные экосистемы становятся наиболее (максимально) уязвимыми. Work refers to the calculation of the extreme outcomes of the rivers of the Araks basin and to the risk assessment. Theoretical and methodological questions of the extreme outcomes were analyzed and evaluated, formation natural conditions and human factors, maximum and minimum standards of the outcomes, regularity of the spatial distribution, the dynamics of the changes; the risk assessment was carried out. During the process of work the Armenian State Hydro Center official data was used as the original information as well as climatic and hydrological atlases and other reference books. The methods of synthesis and analysis, mathematical statistics, modelling, genetic, theoretical, geographical interpolation and extrapolation, regression and analogue, binomial distribution and other methods were used to perform the research. Generalizing the following conclusion has been made up: In the Araks basin both natural and anthropogenic factors have nearly the same influence on the formation of the extreme courses. Natural factors are well expressed in the formation of maximum courses, anthropogenic - minimum. The dynamics of changes of the maximum courses studied from 27 observation points out of 32, that means 84% have pronounces tendency of reduction of maximum expenses, i.e. the degree of risk of the expected hydrological catastrophes was sharply decreased. The tendency to decrease is being observed in the dynamics of changes of the minimum expenses. The reducing tendency is observed in 65,6% of the cases of the rivers which are under investigation and 34,4% - tendency of growth. However, in this case the risk of the volume extension sharply increases, and this means that river ecosystems become more vulnerable.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Расчет и оценка риска экстремальных расходов рек бассейна Аракс Республики Армения (РА). Calculations and risk assessment of the extreme outcomes of the rivers of the Araks basin of the RA.
    Uncontrolled Keywords: Мурадян Зограб Завенович, Muradyan Zohrab Zaven
    Subjects: Earth Science
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 19 Apr 2017 14:35
    Last Modified: 19 Apr 2017 16:01
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4521

    Actions (login required)

    View Item