Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Փիլիսոփայական և գեղագիտական միտքը 13-14-րդ դարերի հայ քերականության մեկնություններում

Աշուղյան, Կարինե Արամայիսի (2016) Փիլիսոփայական և գեղագիտական միտքը 13-14-րդ դարերի հայ քերականության մեկնություններում. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (285Kb) | Preview

    Abstract

    Միջնադարյան հայ մշակույթի և գիտության մեջ 13-14-րդ դդ. քերականական մեկնությունները բացառիկ արժեք ունեն, և դրանց անդրադառնալը միշտ արդյունավետ է հայագիտության գրեթե բոլոր ոլորտների պատմության հետազոտության իմաստով։ Քերականական մեկնությունները փիլիսոփայական և գեղագիտական դիտակետից հետազոտելը առանձնապես կարևորվում է ՝ նկատի առնելով, որ քերականագիտական ձեռնարկներ լինելով հանդերձ՝ դրանք նաև յուրատեսակ հանրագիտարաններ են, փիլիսոփայական և գեղագիտական մտքի հուշարձաններ, որոնք նոր լույս են սփռում հայոց ազգային հոգեմտավոր արժեքների վրա։ Թրակացու ,Քերականական արվեստե երկը, լինելով հունաբան դպրոցի առաջին թարգմանությունը, ծնունդ է տվել հայոց մեկնողական քերականությունների բազմադարյան ավանդույթին։ Թարգմանության ընտրությունը և մեկնությունների հետագա ծավալումը բացատրվում է քերականության հին հունական լայն ըմբռնմամբ. այն համարվում էր գիտելիքի նախադուռ և ընդգրկում էր ոչ միայն լեզվաբանական, այլև արվեստաբանական, տրամաբանական, գեղագիտական, բարոյագիտական և փիլիսոփայական հարցադրումներ: Պատահական չէ, որ հունական քերականությունը ծագել է փիլիսոփայության ծիրում, և հունական լեզվաբանության այդ շրջանն ուղղակի կոչվում է ,փիլիսոփայականե, իսկ քերականական եզրույթների գերակշիռ մասը շրջանառության մեջ են դրել ոչ թե քերականները, այլ փիլիսոփաներն ու տրամաբանները: Հայ քերականական և փիլիսոփայական երկերի թարգմանության ընթացքում անհրաժեշտաբար ստեղծվեցին եզրույթների հայերեն համարժեքները, որոնց գերակշիռ մասը կենսունակ է ցայսօր։ Թրակացու ,Քերականությանե նկատմամբ հայ մեկնիչների ստեղծագործական, ազատ մոտեցումը սկզբնավորվել է թարգմանչի կողմից, որ հայացրել է մի շարք դրույթներ՝ հարմարեցնելով հայերենի օրինաչափություններին, իսկ հետագա մեկնիչները հաճախ զարգացրել են Դիոնիսիոսից տարբեր, անգամ հակադիր տեսակետներ արվեստի էության և բնույթի հարցերում, քանի որ ելնում էին հայ ազգային միջավայրի գեղարվեստական փորձից։ В средневековой армянской культуре и науке особое место занимают толкования «Искусства грамматики» Дионисия Фракийского. На протяжении почти полутора тысяч лет этот труд оказывал мощное влияние на развитие европейской, в том числе и армянской научной мысли. Будучи первым переводом грекофилов, армянский перевод Грамматики заложил основу для многовековой традиции толкований. Подобно предыдущим и последующим армянским толкованиям Грамматики, толкования 13-14 вв. являются также частью армянской историко- философской и эстетической мысли, поскольку в толкованиях Вардана Аревелци (13в.), Ованнеса Ерзнкаци (13в.), Есайи Нчеци (13 14вв.), Ованеса Цорцореци (14в.) и Ованнеса Крнеци (14в.) помимо лингвистических вопросов, рассматривается также философская и эстетическая проблематика. В данной диссертации сделана попытка выявлять философское и эстетическое содержание толкований, исходя из того факта, что в отличие от эмпиризма Дионисия Фракийского, армянские толкователи ру- ководствовались принципом рационализма. Основываясь на философской и эстетической мысли, а также обобщая богатый культурный опыт своего времени, армянские толкователи рассматривали вопросы бытия и познания, бога и природы, классификации наук. Interpretations of Dionysius Thrax in his work §Art of Grammar¦ to occupy a prominent place in medieval Armenian culture and science. For nearly a thousand and a half years, this work has had a powerful influence on the development of European, as well as Armenian scientific thought. Being the first translation of Philhellenes, Armenian translation of Art of Grammar laid the foundation for the centuries-old tradition of interpretation. Like the previous and subsequent Armenian interpretations of the work, 13-14 centuries interpretations are also considered to be the part of the Armenian historical-philosophical and aesthetic thought, because in addition to linguistic issues, philosophical and aesthetic perspective as also reviewed in the interpretations of Vardan Areveltsi (13c.), Hovhannes Erznkatsi (13c.), Esayi Nchetsi (13-14c.), Hovhannes Tsortsoretsi (14c.), and Hovhannes Krnetsi (14c.). This book attempts to identify the philosophical and aesthetic content of interpretations, based on the fact that in contrast to the empiricism of Dionysius Thrax, Armenian interpreters were guided by the principle of rationalism, and this explains the presence of philosophical and aesthetic reflections.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Философская и эстетическая мысль в армянских грамматических толкованиях 13-14 вв.. Philosophical and aesthetic thought of 13-14 centuries Armenian interpretations of grammar.
    Uncontrolled Keywords: Ашугян Карине Арамаисовна, Ashughyan Karine Aramayis
    Subjects: Philosophy
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 22 Apr 2017 10:32
    Last Modified: 25 Apr 2017 10:21
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4547

    Actions (login required)

    View Item