Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

ՀՀ հողերի դեգրադացիայի ռիսկի գնահատումը (Լոռու մարզի օրինակով)

Կոստանյան, Հեղինե Արթուրի (2014) ՀՀ հողերի դեգրադացիայի ռիսկի գնահատումը (Լոռու մարզի օրինակով). PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1122Kb) | Preview

    Abstract

    Մարդկությունն արդեն երրորդ հազարամյակ է թևակոխել' չձերբազատվելով մի շարք համամոլորակային հիմնախնդիրներից, որոնց բացարձակ մեծամասնությունը առաջացել է բնություն-տնտեսություն-բնակչություն փոխհարաբերության բարդ համակարգում: Դա է պատճառը, որ վերջին տասնամյակներում աշխարհագրական հետազոտությունների հիմնական նպատակը այդ համակարգի փոփոխությունների պատճառահետևանքային կապերի բացահայտումն է: Վերջիններիս թվում, հատկապես, կարևորվում է հողերի դեգրադացիայի հիմնախնդիրը: Մեր կարծիքով դեգրադացիայի երևույթը լեռնային պայմաններում ավելի ակնառու է արտահայտվում և ընդգրկում է ոչ միայն հողերի կամ որևէ այլ բնական բաղադրիչի դեգրադացիան, այլ ամբողջ լանդշաֆտի քայքայումը բնական և մարդածին գործոնների ազդեցությամբ: Այս երևույթը ոչ միայն նվազեցնում է բնակչությանը պարենամթերքով ապահովելու գործունեությունը, այլև խաթարում է հասարակության կայուն զարգացումը: Լոռու մարզի բարդ ռելիեֆային պայմանները մեծ ազդեցություն են թողնում բնօգտագործման, տարածքային համակարգերի կառուցվածքի և գործունեության վրա և երբեմն պատճառ դառնում տարբեր վտանգավորության էկոլոգիական իրավիճակների դրսևորման: Լոռու տարածքը շահագործվում է անհիշելի ժամանակներից և այդ ընթաց¬քում բնությունից ավելի շատ վերցվել է, քան վերականգնվել: Արդյունքում խախտվել են բնության բոլոր բաղադրիչները' առավել ևս հողերը, որոնց մոտ ընթացել և ընթանում է դեգրադացիա: Իրավիճակն է՛լ ավելի է սրվել հողերի հետսեփականաշնորհման փուլում, երբ մասնատվեցին հողատարածությունները, փոխվեց գյուղատնտեսական մշակաբույսերի ցանքաշրջանառությունը' ի վնաս բերքատվության, կրճատվեցին նաև մշակելի և ոռոգվող հողերի մակերեսները: Դեգրադացիայի պատճառով շատ հողեր ընդհանրապես դուրս եկան գյուղատնտեսական օգտագործման ոլորտից: Չնայած ստեղծված իրավիճակին և մարզի տարածքում կատարված բազմաթիվ աշխարհագրական և սոցիալտնտեսական հետազոտություններին, հողերի դեգրադացիայի պատճառների բացահայտման համակարգային ուսումնասիրությունները բացակայում են, իսկ եղածներն էլ վերաբերվում են դեգրադացիայի միայն առանձին գործոններին: Հողերի դեգրադացիայի պատճառահետևանքային կապերի ուսումնասիրության անհրաժեշտությունն առավել կենսական դարձավ 20-րդ դարի վերջերին, երբ բացահայտվեց, որ մարդկային հասարակության կայուն զարգացումը պայմանավորված է նաև լանդշաֆտի բաղադրիչների պահպանմամբ և բարելավմամբ: Сложная орография Лорийского марза сильно влияет на природопользование, строение и функциональность территориальных систем, нередко становясь причиной возникновения различных опасных экологических ситуаций. Природный потенциал территории Лорийского марза используется с незапамятных времен, причем процесс восстановления не поспевает за темпами эксплуатации природы. В результате нарушился баланс всех природных компонентов, особенно земельных ресурсов, где продолжается процесс деградации. Ситуация еще более усугубилась после приватизации земель. Земельные угодия были раздроблены на маленькие участки; изменилась разновидность посевных растений, что привело к снижению урожайности; уменьшились площади посевных земель. В результате деградации многие земли вышли из сельскохозяйственного оборота. Несмотря на создавшуюся ситуацию и проведенные географические и социально-экономические исследования, отсутствует системный подхов в изучении оценки и выявления причин деградации земель. Существующие исследования относятся лишь к отдельным факторам деградации. В данной работе была поставлена задача, используя интеграционные возможности географической науки, выявить природные и антропогенные факторы деградации земель Лорийского марза, научно обосновать их причинноследственные связи, разработать новые методы оценки степени деградации и риска. Для решения этой задачи нами были выявлены и оценены все (даже имеющие незначительное влияние) природные факторы деградации, начиная с микроположения рассматриваемой территории и заканчивая экзогенными динамическими процессами (оползни, сели, обвалы, наводнения), были учтены также элементы рельефа, морфологические показатели, инфильтрация почвогрунтов, водно-климатические условия. Впервые эти факторы были оценены по ландшафтным зонам и картированы посредством СК технологий. Тем же способом были выявлены и оценены антропогенные факторы, в частности плотность населения, землепользование, влияние промышленности, транспорта, населенных пунктов, градостроительства. На основе полученных показателей были выявлены нагрузка, уязвимость и нарушенность ландшафтов, после чего посредством АгсСК и АгсМар данные были закартированы. По полученным данным была вычислена степень деградации земель предложенны нами методом, где была учтена не только балльная оценка воздействия, но и коэффициент значимости каждого фактора, который показывает степень участия того или иного показателя в процессе деградации земель. The complex orography of Lori region strongly influences thenature, structure and function of territorial systems, often become the cause of a variety of dangerous environmental situations. The natural potential of the territory Lori region used since timeimmemorial and the recovery process is not kept pase with the exploitation of nature. As a result, upset the balance of all natural ingredients, especially of the soil, where the process of degradation is still going on. The situation became more exacerbated after the privatization of the land. The land were split up into small sections; changed species of cultivated plants, which led to lower yields; reduce the area of cultivated land. As a result of the degradation large squares of the lands fall out of agricultural usage. In spite of the derived situation and despite the fact that some geographical and socio-economic researches have been held, the absence of the systematic approach in the study and evaluation to identifythe causes of land degradation feels until now. The existing studies refer only to the particular factors of degradation. In this report, was tasked to identify natural and anthropogenic factors of land degradation in Lori region with using the integration capabilitiesof geographical science, and also to give a scientific foundation for their cause-and effect relationships, to develop new methods for assessing the degree of degradation and risk. To solve this problem we have identified and evaluated all (even those with little impact) natural factors ofdegradation, starting with micro location of the discussing territory and ending with exogenous dynamic processes (landslides, debris flows, floods). Also were taken into account topographic features, morphological parameters, soil infiltration, hydro and climatic conditions. Moreover, for the first time, thesefactors have been evaluated in the landscaped areas and mapped by GIS technology. In the same manner were identified and assessed anthropogenic factors, such as population density, land usage, the impact of industry, transport, settlements and urban development. On the basis of these indicators have been identified the load, vulnerability and disturbance of landscapes,andthen, using Arg Gis and Arg map programmes, these data were mapped. According them we calculate the degree of degradation using the new method, offered by us. It is important to confirm that in this method we take into consideration not only the numerical score of the impact, but also the coefficient of the importance of each factor, which indicates the degree of involvement of a particular index in the process of land degradation. The applicationof the proposed method makes it possible to compare the indices in different measurement system.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Оценка риска деградации земель РА (на примере Лорийского марза). The assessment of soil degradation risk of RA taking for exempl the Lori region.
    Uncontrolled Keywords: Костанян Гегине Артуровна, Kostanyan Heghine
    Subjects: Earth Science
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 02 May 2017 10:01
    Last Modified: 02 May 2017 10:43
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4568

    Actions (login required)

    View Item