Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Գրիգոր Նարեկացու «Մատեան ողբերգութեան» երկի խորհրդաբանական ընկալումները ԺԳ-ԺԸ դդ-ում

Լալայան, Վահրամ (2017) Գրիգոր Նարեկացու «Մատեան ողբերգութեան» երկի խորհրդաբանական ընկալումները ԺԳ-ԺԸ դդ-ում. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (125Kb) | Preview

    Abstract

    Քրիստոսի ծննդյան հազարամյակն արգասաբեր եղավ Հայոց Եկեղեցու համար, քանի որ Գրիգոր Նարեկացին երկնեց իր աստվածաշունչ քերթվածը' «Մատեան ողբերգութեանը»: Հավանաբար ԺԳ դարից «Մատեանը» նաև Նարեկ է կոչվել, քանի որ 1309 թ.-ին գրված Նարեկացու վարքի տարբերակներից մեկում ասվում է' «յօրինեաց զհրաշալի գիրս աղօթից, որ յանուն տեղւոյն Նարեկ կոչի»: Աստիճանաբար «Մատեանի» մեկնությունը դառնում է «հասարակական պահանջ» և ծնունդ տալիս միջնադարյան լուծմունքին, որ գիտական շրջանակներում հայտնի է իր չորս խմբագրություններով: Այս հիմքի վրա էլ Պոլսի հայոց պատրիարք Հակոբ Նալյանը ԺԸ դարում գրում է իր մեծածավալ մեկնությունը: Սակայն հարկ է նշել, որ ավելի վաղ «Պատարագի մեկնութեան» մեջ Ներսես Լամբրոնացին (+1198) արդեն ԼԳ Բանի վերջին երեք գլուխների վերլուծությունն էր կատարել: Թեմայի արդիականությունը և գիտական նշանակությունն առաջին հերթին հայ աստվածաբանական մտքի խորհրդաբանական ժառանգության վերարծարծման մեջ է, քանզի առանց Տիեզերական Եկեղեցու խորհրդապաշտական այնպիսի մի կոթողի յուրացման, ինչպիսին «Մատեան ողբերգութեանն» է, անհնարին է պատկերացնել Արևելաքրիստոնեական միստիկայի իրական նվաճումները: Խնդրի արդիականությունը, սակայն, չպետք է սահմանափակել միայն խորհրդապաշտության առավել խորքային ուսումնասիրությամբ, այլ դիտել նաև հայոց կրոնական ինքնության բացահայտման ծիրում: Նարեկի խորհրդաբանական ընկալումների տիրույթ մոտք գործելու համար առաջին հերթին անհրաժեշտ է շնորհական հավատով լուսավորված լինելու հանգամանքը, քանի որ Աստծո հետ խորհրդական միությունն իրագործվում է «հավատքի լեռան» բարձունքներում: Խնդիրն արդեն կարևորություն է ձեռք բերում քրիստոնեական, նորպլատոնական և պանթեիստական (համաստվածական) խորհրդաբանական համակարգերի տարանջատման գործում, որովհետև շատ հաճախ ուսումնասիրողներն աստվածահայեցողական այս ուսմունքների միջև ճշգրիտ սահմանազատում չկատարելով, սխալ եզրահանգումների ուղի են հարթում: Научный труд посвящен главному произведению выдающегося армянского философа, богослова, мистика, подвижника, поэта и священника X-XI веков Григора Нарекаци, а также комментариям к его бессмертной поэме “Книге скорбных песнопений”. Диссертация состоит из введения, двух глав, заключения и списка использованных источников и литературы. Первая глава диссертации начинается отрывком «Средневековые комментарии Книги скорбных песнопений», где согласно исследования Погоса Хачатряна, обосновывается авторская принадлежность первой и четвёртой редакций из существующих четырёх. Это редакции Kатоликосa всех армян Акопа I Клаеци (1200-1286) и летописца Григора Хлатеци (1349¬1425). Также обосновывается неизвестность редакторов второй и третьей редакций и доказывается, что Нерсес Ламбронаци (1153-1198) и Саркис Шнорали (XII век) не могли быть авторами второй и третьей редакций. В первой главе, в подразделе “Изучение мистики Книги скорбных песнопений” представляется мнение (16) арменоведов (М.Абегян, М.Мкрян, А.Казинян, А.Чопанян, Г.Плтян, Г.Тамразян,, Гют еп.Казарян, П.Хачатрян, Ов. Степанян,От.Левон Зекиян, А.Терян, Сержио Ла Порта, С.Аверинцев, В.Кальцолари, Жан-Пьер Маге, Г.Мирзоян). В отличие от второй главы диссертации, в первой главе мы не нашли удобным представить мистические толкования специальным подразделом, однако здесь также предметом обсуждения стали те комментарии, которые представляют интерес с точки зрения мистики и составляют подразделы второй главы. В первой главе толкования четырёх редакций рассматриваются в свете взаимоотношений и сравниваются с толкованием Акопа Наляна (1706¬1764). “Средневековые отклики” в начале второй главы, можно рассматривать как предисловие. В любом случае, данные оценки являются толкованиями с мистическим акцентированием. В подразделе (второй главы) «Мистика покаяния» соединение с Богом и обожествление осуществляются со “скорбной добродетелью”, которая находит свое наполнение в выражении «Прости Господи» («грешен»). This scientific treatise is devoted to the Book of Lamentation, the master piece of Grigor Narekatsi, Armenian philosopher, theologian, mystic, hermit, poet and priest of the 10th - 11th centuries, as well as to commentaries of his immortal poem. The thesis consists of an Introduction, two Chapters, a Conclusion and a List of used sources and literature. The First Chapter of the thesis begins with the passage “Medieval Commentaries of the Book of Lamentation” in which according to the research Poghos Khachatryan the author of the first and fourth editions, out of the four existing editions, is established. These editions belong to Hacob I Klaetsi (1200-1286), Catholicos of all Armenians, and Grigor Khlatetsi (1349-1425). At the same time, we establish the fact that the authors of the second and the third editions are unknown. We also prove that Nerses Lambronatsi (1153-1198) and Sarkis Shnorhali (12th century) cannot be the authors of the second and the third editions. In the subchapter on the study of Book of Lamentations mysticist, the Armenian scientist’s (16) persepectives on Narek’s mysticism is presented (M.Abeghyan, M.Mkryan, A.Ghazinyan, A.Tchopanyan, G. Pltyan, Hratchya Tamrazyan, Bishop Gyut Khazaryan, P.Khachatryan, H. Stepanyan, Fath. L.Zekiyan, A.Teryan, Sergio la Porta, V.Kaltsolari, Jean- Pier Mahe, H.Mirzoyan). On the contrary of the thesis’ Second Chapter, we did not find it convenient to present mystical interpretations in a special subsection of the First Chapter. Nevertheless, commentaries, which are interesting from the viewpoint of mysticism and are given as subsections of the Second Chapter, are discussed here either. In the First Chapter interpretations of the four editions are examined in their interrelations and are compared to the interpretation of Hacob Nalian (1706-1764). The First Chapter is ending by generalization. Medieval Comments at the beginning of the Second Chapter can be considered as preface. In any case, these appreciations are interpretations with mystical accentuation.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Мистические восприятия «Книги скорбных песнопений» Григора Нарекаци в XШ-XVNI веках. Mystical Perception of the Book of Lamentation by Grigor Narekatsi in the 13th - 18th centuries.
    Uncontrolled Keywords: Ваграм Лалаян, Vahram Lalayan
    Subjects: Philosophy
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 05 May 2017 17:06
    Last Modified: 02 Nov 2017 11:23
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4615

    Actions (login required)

    View Item