Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

«Կանոնագիրք Հայոց» ժողովածուի կազմավորումը և զարգացման պատմությունը

Վարդանյան, Նարինե Մելոյի (2015) «Կանոնագիրք Հայոց» ժողովածուի կազմավորումը և զարգացման պատմությունը. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (480Kb) | Preview

    Abstract

    «Կանոնագիրք Հայոց» ժողովածուն հայ միջնադարյան մատենագրության արժեքավոր գանձերից է. «սուրբ գանձարան», «որ է դեղ եւ սպեղանիք ցաւագնելոց եւ մեղանչելոց», «արագ բժիշկս հոգւոց մերոց, մեղաց մերոց լուծիչ»: Հայոց եկեղեցական իրավունքի այս բացառիկ հուշարձանն իր կազմավորումից ի վեր, որպես պաշտոնական վավերագրերի ամբողջություն, գործածության մեջ է եղել Հայ Առաքելական Եկեղեցում' կանոնակարգելով հոգևոր-եկեղեցական, ծիսական, դավանաբանական, տնտեսական, ամուսնաընտանեկան և տարաբնույթ այլ խնդիրներ: Դավանաբանական, պաշտամունքային, ծիսական հարցերի մշակումը նպատակ էր հետապնդում բարեկարգել և հստակեցնել այս ոլորտներում առաջ եկած խնդիրները, ինչպես նաև զերծ պահել Հայ Առաքելական Եկեղեցին օտար եկեղեցիների ազդեցությունից և համաձուլարար քաղաքականությունից: Սոցիալ-տնտեսական, ամուսնաընտանեկան, կենցաղային խնդիրների կանոնակարգումը' կարգավորում էր ոչ միայն ներհամայնքային հարաբերությունները, այլև շփումներն օտարների' ինչպես քրիստոնյաների, այնպես էլ հրեաների, հեթանոսների, մահմեդականների հետ: Պետականության բացակայության ծանր պայմաններում «Կանոնագիրք Հայոց» ժողովածուն նպաստել է նաև հայ քաղաքացիական իրավունքի խնդիրների բարեկարգմանը: Այս տեսանկյունից «Կանոնագիրք Հայոց» ժողովածուի մաս կազմող, IV-XV դարերում ձևավորված յուարաքանչյուր կանոնախմբում արտացոլված են իր ձևավորման ժամանակաշրջանին հուզող խնդիրները: Ձևավորվելով VIII դարում' «Կանոնագիրք Հայոց» ժողովածուն հաջորդ հարյուրամյակների ընթացքում հարստացել է տասնյակ նոր կանոնախմբերով, ենթարկվել կառուցվածքային տարբեր ձևափոխությունների և միայն XVII դարում ստացել իր վերջնական տեսքը: «Կանոնագիրք Հայոց»-ի իննհարյուրամյա զարգացումն ու կազմավորումն արտացոլված են բազմաթիվ ձեռագիր մատյաններում, որոնք XX դարում Ս. Տիգրանյանի, Ն. Ակինյանի և Վ. Հակոբյանի համակողմանի ուսումնասիրությունների արդյունքում բաժանվեցին մի քանի ձեռագրախմբերի: Հովհաննես Օձնեցու կազմած կանոնական ժողովածուի ընդլայնումը և ձևափոխությունները ներկայացնում են Կանոնագիրք ձեռագրերի Ա խումբը' 60, և Բ խումբը' 78-80 կանոնախմբերի շրջանակներում: Կանոնագիրք ձեռագրերի այս խմբերը, հիմքում ունենալով Հովհաննես Օձնեցու կազմած 24 կանոնախմբերից բաղկացած ժողովածուն, անցել են զարգացման տարբեր ուղիներ' խմբագրվել, սրբագրվել են տարբեր ժամանակներում և տարբեր անձանց կողմից' ելնելով տվյալ ժամանակի հրամայականից: Данная работа посвящена всестороннему изучению формирования и истории развития уникального памятника армянского церковного права, сборника «Армянская книга канонов». Диссертация состоит из введения, двух глав, заключения, списка использованных источников и литературы (152 с.), приложения (20 с.). На основании обнаруженных новых фактов и анализа существующих исследований, первая глава представляет формирование сборника «Армянской книги канонов» (УШ в.) и его дальнейшее расширение в рамках рукописной группы «А» Книги канонов ( до XVII в.). Во второй главе, в результате всестороннего изучения рукописного материала по-новому представлены появление рукописной группы «Б» Книги канонов (1056-1059 гг.) и история его развития (до XVII в.). «Армянская книга канонов» была составлена Католикосом Ованесом Имастасером Одзнеци (католикос 717-728 гг.) в УШ веке (по свидетельству Самвела Анеци – в 721 или 723 гг.) перередактированием и перекраиванием применяемого до тех пор сборника или сборников канонов. Затем, в результате редактирований, сделанных после второй половины УШ в., «Армянская книга канонов» была расширена, включая все новые каноны, и уже в первой половине XI века (до 1056-1059 гг.) состояла из 41 канонических групп. Очередное редактирование рукописной группы «А» Книги канонов имело место после 1056-1059 гг. и до 1098 г., когда неизвестный редактор или редакторы добавили в «Армянскую книгу канонов» канонические группы 4257. Во время редактирований, осуществленных в период с конца XI века (после 1098 г) до второй половины XII века, неизвестный редактор или редакторы после 57-ой канонической группы рукописной группы «А» Книги канонов добавили «Каноны Его Святейшества Симеона, Католикоса Кавказской Албании», включая их в измененные ими же оглавление содержаня и предметные списки. К этой редакции рукописной группы «А» Книги канонов принадлежала и Книга канонов Нерсеса Ламбронаци или «Большая книга канонов Скевры», из которой Геворг Скевраци (или Ламбронаци, 1245-1301 гг.) взаимствовал многочисленные цитаты в составленном им варианте Церковного Календаря. This study is devoted to the formation and evolution history of a unique work of Armenian Church right, the Miscellany Armenian Book of Canons. The thesis is composed of an Introduction, two Chapters, Conclusion, List of utilized sources and literature (152 p.), and Appendix (20 p.). On the grounds of discovered new facts and the analysis of existing investigations, the first Chapter presents the formation of the Miscellany Armenian Book of Canons (8th century) and its further evolution in the frame of the manuscript group 'A' of the Book of Canons (until the 17th century). In the second Chapter, as a result of comprehensive investigation of manuscripts, the appearance of the manuscript group 'B' of the Book of Canons (1056-1059) and the history of its evolution are presented with a new approach (until the 17th century). The Armenian Book of Canons was composed by Hovhannes Imastaser Odznetsi (catholicos 717-728), in the 8th century (according to Samvel Anetsi: in 721 or 723) by the reediting and the arranging the canon miscellany or miscellanies being in force before. Then, as a result of many times editing after the second half of the 8th century, the Armenian Book of Canonswas enlarged, including many new canons, and already in the first half of the 11th century (before 1056-1059) it included 41 canonic groups. The next editing of the manuscript group 'A' of the Book of Canons took place after 1056-1059 until 1098, when unknown editor or editors added the canonic groups 42-57 to the Armenian Book of Canons. During editing works done in the period from the end of the 11th century (after 1098) until the second half of the 12th century, unknown editor or editors added after the the 57 canonic groups of manuscript group 'A' of the Book of Canons The Canons of His Holiness Simeon, Catholicos of Caucasian Albania, including them in the modified by themselves Contents and subject lists. The Book of Canons of Nerses Lambronatsi or Great Book of Canons of Skevra, from which Gevorg Skevratsi (or Lambronatsi, 1245-1301) borrowed numerous quotations while composing his variant of the Church Calendar, pertains to this edition of the manuscript group 'A' of the Book of Canons.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Формирование и история развития сборника «Армянская книга канонов». The miscellany Armenian Book of Canons, its formation and evolution history.
    Uncontrolled Keywords: Варданян Нарине, Vardanyan Narine
    Subjects: Theology
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 11 May 2017 10:59
    Last Modified: 12 May 2017 12:42
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4649

    Actions (login required)

    View Item