Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Դավիթ Անհաղթի «Ներբողեան ի սուրբ խաչն աստուածընկալ» երկը և դրա մեկնությունները (պատմագիտական և աստվածաբանական վերլուծություն)

Մելքոնյան, Արմինե Մուշեղի (2014) Դավիթ Անհաղթի «Ներբողեան ի սուրբ խաչն աստուածընկալ» երկը և դրա մեկնությունները (պատմագիտական և աստվածաբանական վերլուծություն). PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (415Kb) | Preview

    Abstract

    Միջնադարյան հայ մատենագրության մեջ կան հեղինակներ և ստեղծագործություններ, որոնք իրենց ուրույն տեղն ունեն հայ աստվածաբանական, փիլիսոփայական մտքի պատմության մեջ: Այդպիսի հեղինակներից է Դավիթ Անհաղթը և ստեղծագործություններից նրա «Ներբողեան ի սուրբ խաչն աստուածընկալ» երկը: Դավիթ Անհաղթը, հիրավի, համարվում է միջնադարյան Հայաստանի գիտության հիմնասյուներից մեկը: Առաքել Սյունեցին դդ.) Դավիթ Անհաղթին համեմատում է Մովսես մարգարեի հետ' որպես աոաջին հայ մեծ փիլիսոփա: Դավթի կյանքի և գրական ժառանգության մասին վկայություններ կան թե' պատմիչների գործերում, թե' իր հեղինակած երկերի նախադրություններում ու մեկնություններում, թե' ձեռագրերի հիշատակարաններում: Նրա կերպարն արտացոլվել է նաև ժողովրդական բանահյուսության մեջ: Այդուհանդերձ, Դավթի անձի և հոգևոր ժառանգության հետ կապված շատ ու շատ հարցեր մինչ օրս մնում են չլուծված և վիճարկելի: Դավիթ Անհաղթին ընդունված է համարել մեծ իմաստասեր, փիլիսոփայական երկերի հեղինակ և թարգմանիչ, սակայն անհրաժեշտ է նրան ուսումնասիրել որպես փիլիսոփա-աստվածաբան, ինչպիսին ընկալվել է միջնադարում, և ուշադրության արժանացնել նրա անունով հայտնի աստվածաբանական երկերը: Այս տեսանկյունից կարևոր է այն, որ միջնադարյան աղբյուրների համաձայն «Անհաղթ» պատվանունը Դավիթն ստացել է ոչ միայն փիլիսոփայական, այլև դավանաբանական վեճերում հաղթելու առթիվ: Հայոց եկեղեցու կողմից նա սրբադասվել է ոչ միայն որպես փիլիսոփայական, այլև աստվածաբանական երկերի, մասնավորապես Խաչին նվիրված ներբողի հեղինակ: Դավիթ Անհաղթի «Ներբողեան ի սուրբ խաչն աստուածընկալ» երկն առավել հայտնի է սկսվածքի աոաջին բառով՝ «Բարձրացուցէք» անվամբ: Այն շատ սիրված ու տարածված է եղել միջնադարում, ինչի վկայությունն են բազմաթիվ ընդօրինակությունները ճառընտիրներում, դավանաբանական բնույթի ժողովածուներում: «Բարձրացուցէք»-ն ընդգրկված է եղել միջնադարյան Հայաստանի վարդապետարաններում ուսուցանվող երկերի շարքում: Данная работа посвящена комплексному изучению "Панегирика Богоприимному Святому Кресту'՝ выдающегося армянского философа и богослова 5-6 веков Давида Непобедимого, исторических текстов, связанных с этим произведением, его дальнейших ‘причин’ и комментариев. Диссертация состоит из введения, трех глав, заключения и списка использованных источников и литературы (180 с.), приложения (14 с. ). В первой главе обсуждены проблемы жизни, деятельности и литературного наследия Давида, с сопоставлением различных источников осуществляется новый подход к этим вопросам. Во второй главе обсуждается история создания "Панегирика", делается богословский анализ. В третьей главе говорится о влиянии "Панегирика" на армянскую средневековую литературу, о его "причинах", созданных в ХП-ХШ веках, о толковании Армянского Католикоса Нерсеса Шнорали (1102-1173) и о другом комментарии из ''Книги толкований церковных праздников'' (''Тонапатчар''). Армянские средневековые авторы (анонимный автор Предисловия ''Панегирика'', Нерсес Шнорали, Вардан Ахбатеци (XII в.), Давид Кобайреци (1150? -1220), Григор Абасян (ХП-ХШ вв.), Киракос Гандзакеци (1200-1271), Аракел Сюнеци (XIV-XV вв.)) свидетельствуют, что Давид написал Панегирик по заказу Католикоса Гюта Араезаци (461-478), против проникшего в Армению несторианства. В времени и в обстоятельствах написания ''Истории Армении'' Мовсеса Хоренаци (V в.) и ''Панегирика'' Давида Непобедимого заметны общие черты. Мовсес Хоренаци начал писать свою ''Историю Армении'' примерно в 478г., сыгравшей большую роль в борьбе армян против Персии. Было необходимо так же укрепить позиции с религиозно-догматической стороны, потому что несторианцы поддерживались самим Перозом-царем Персии. Князь Саак Багратуни поручил Мовсесу Хоренаци написать “Историю Армении”, тогда как духовный правитель Гют католикос поручил Давиду, сотруднику Мовсеса, написать работу, защищающую доктрину Армянской Церкви. Давид, возможно, закончил “Панегирик”, когда Гюта не было уже в живых, а католикосом был Ован Мандакуни (478-490). Мы считаем, что ''Панегирик'' был создан примерно в 478482. Presented work is devoted to the comprehensive study of the Encomium on the Theoleptic Holy Cross by David the Invincible the 5th-6th century Armenian prominent philosopher and theologian, to the historical texts, related to it, its further ‘causes’ and commentaries. The dissertation consists of Introduction, three Chapters, Conclusions, Bibliography (180 p.) and an Appendix (14 p.). The first chapter deals with the question connected with life, activity and literary heritage of David; here various sources and studies are compared with a new approach. In the second chapter the history of the creation of the Encomium is discussed, a theological analysis is made. In the third chapter the influence of the Encomium on the Armenian medieval literature, its ‘causes’ created in the 12th-13th centuries, commentaries by Nerses Shnorhali the Armenian catholicos (1102-1173) and another one in the Liber causis of the Church Feasts (Tonapatjar) are presented. Armenian medieval authors (the author of Prathesis of the Encomium, Nerses Shnorhali, Vardan Haghbatec’i (12th century), Davit’ Q’obayrec’i (1150?-1220), Grigor Abasyan (12th -13th centuries), Kirakos Gandzakec’i (1200-1271), Arak’el Syunec’i (14th - 15th centuries)) testify, that David wrote the Encomium by the order of Gyut I Arahezac’i the Catholicos (461-478), against the nestorians penetrated into Armenia. There are common features in the writing period and circumstances of the History of Armenia by Movses Khorenac’i (5th century) and the Encomium. Around 478 Movses Khorenac’i started to write his History, which had a great significance for the struggle of Armenians against Persia. But it was necessary to strengthen positions on the religious- dogmatical side, because nestorians were sponsored by Peros the king of Persia. The Prince of Armenia Sahak Bagratuni ordered Movses Khorenac’i to write the History and the spiritual leader the catholicos Gyut ordered David, the coefficient of the last, to write a work defending the confession of the Armenian Church. David possibly finished the Encomium when Gyut already passed away and the catholicos of Armenians was Hovhan Mandakuni (478-490). Thus, one can think, that the Encomium was created in about 478-482. The Encomium is a philosophical-theological writing. It is dedicated to the Cross, but has a wide range of theological issues: christology, soteriology, ecclesiology, eschatology, mariology. There are many general ideas and common expressions between the Encomium and the Definitions of philosophy by David the Invincible. The Encomium has the influence of the eastern Christian mysticism as well. Moreover, for this writing David has created neologisms, particularly theological terms (e.g. «աստուածախաչ» - the cross of God, «խաչանալ» - to be like a cross, «քրիստոսազարդ» - Christ decorated, «քրիստոսապսակեալ» - Christ crowned, etc., which were widly used in the Armenian literature of subsequent centuries. Armenian medieval authors T’eodoros Q’rt’enavor (7th century), Sahak Dzorop’orec’i (catholicos 677-703), Misayel the Bishop (9th century), Zak’aria Dzagec’i (catholicos 855-876), Grigor Narekac’i (10th century), Grigor Magistros Pahlavuni (11th century), Nerses Shnorhali in their works on Cross have used the Encomium both in terms of ideology and structure.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Панегирик Богоприимному Святому Кресту Давида Непобедимого и его комментарии (исторический и богословский анализ). Encomium on the Theoleptic Holy Cross by David the Invincible and its commentaries (historical and theological analysis).
    Uncontrolled Keywords: Мелконян Армине, Melkonyan Armine
    Subjects: Theology
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 11 May 2017 16:20
    Last Modified: 11 May 2017 16:20
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4661

    Actions (login required)

    View Item