Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Մեծ հայրենադարձությունը և հայ եկեղեցին

Ենգիբարյան, Հայկ Կոլյայի (2014) Մեծ հայրենադարձությունը և հայ եկեղեցին. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (230Kb) | Preview

    Abstract

    1946-1948 թթ. զանգվածային հայրենադարձությունը, որպես ետպատերազմյան խորհրդային քաղաքականություն, իր բոլոր դրսևորումներով հանդերձ աննախադեպ, իրարամերժ ու հակասական ընկալումների տեղիք տված մի երևույթ էր, որի արդյունքում Խորհրդային Հայաստան է ներգաղթել գրեթե 100 հազար մարդ: Ծավալով ու թվաքանակով դեռևս անգերազանցելի այս իրադարձությունը մինչ օրս համակողմանի և ամբողջական ուսումնասիրման չի արժանացել հայ պատմագիտության մեջ: Ուսումնասիրվող թեմայի արդիականությունը պայմանավորված է Մեծ հայրենադարձի վերաբերյալ գոյություն ունեցող տեսակետների ու մոտեցումների վերաիմաստավորման անհրաժեշտությամբ, երբեմն նաև դրանց մերժմամբ, ինչպես նաև պատմագիտական և եկեղեցաբանական փաստերի համադրմամբ ներգաղթի կազմակերպման գործում հայ եկեղեցու հսկայածավալ ու անփոխարինելի դերի բացահայտմամբ: Ատենախոսության նպատակն է նորովի արժևորել Երկրորդ աշխարհամարտից անմիջապես հետո հայ եկեղեցու և խորհրդային իշխանությունների հարաբերությունների մերձեցման իրական պատճառները' եկեղեցամերժ դիրքորոշման փոխակերպումը եկեղեցահանդուրժ քաղաքականության, հայ եկեղեցու վավերագրերի, արխիվային նյութերի օգնությամբ վեր հանել Մեծ հայրենադարձի իրականացման գործում Հայ առաքելական եկեղեցու' եջմիածնի և Անթիլիասի կաթողիկոսությունների ու աշխարհասփյուռ թեմերի դերակատարությունը և ցույց տալ, որ հայրենադարձության իրագործման հաջողությունը բացառապես կախված է եղել Հայ առաքելական եկեղեցու մասնակցության բարձր աստիճանից: Ատենախոսության գիտական նորույթը: Աշխատանքում առաջին անգամ առանձին պատմաեկեղեցաբանական քննության է ենթարկվում հայ եկեղեցու դերը հայոց պատմության կարևորագույն իրադարձություններից մեկի' Մեծ հայրենադարձության գործընթացներում: Անկողմնակալ ներկայացվում են ներգաղթի նկատմամբ հայ եկեղեցու բոլոր կողմերի (առաքելական, կաթոլիկ, բողոքական) դիրքորոշումներն ու գործունեությունը' մի կողմից Հայ առաքելական եկեղեցու' որպես գլխավոր ուղղորդողի, իսկ մյուս կողմից էլ Հայ կաթողիկե եկեղեցու' որպես հականերգաղթյան տեսակետ ունեցողի դիրքերից: Հաջողվել է հակադրվել պատմագիտության մեջ ընդունված այն տեսակետին, որի համաձայն' հայրենադարձության կազմակերպմամբ խորհրդային իշխանությունները նպատակ ունեին, Թուրքիային տարածքային պահանջներ ներկայացնելով, վերադարձնել հայկական հողերի մի մասը: Առաջին անգամ առաջ է քաշվում այն մոտեցումը, ըստ որի' ոչ թե հայրենադարձությունն է օգտագործվել Թուրքիային հողային պահանջ ներկայացնելու համար, այլ' հակառակը, հողային պահանջն է օգտագործվել հայրենադարձություն կազմակերպելու համար: Диссертационное исследование посвящено выявлению роли Армянской церкви в деле осуществления массовой репатриации 1946-1948 гг. Роль Армянской церкви в процессах Великой репатриации подвергается историко-эклезиологическому исследованию впервые. Если тема Великой репатриации 1946-1948гг. присутствует во многих историографических трудах, то она почти полностью отсутствует в эклезиологических исследованиях, тогда как без желания и участия Армянской церкви массовая репатриация просто не состоялась бы. Указывается, что смягчение отношения Советской власти к церкви было связано со Второй Мировой войной, когда И. Сталин вынужден был использовать также средства и возможности Армянской церкви. В условиях войны церковь получила возможность существования, ибо приобрела важность ее роль на анти германском агитационном фронте, а также в организации Великой репатриации и формировании общественного мнения в пост военных внешних отношениях. Политической целью организации репатриации в историографии в основном связывают с возвращением армянских земель. В результате историко- эклезиологического исследования Великой репатриации выявляется политический «блеф» И. Сталина, заключающийся в том, что целью организации Советским государством репатриации было не предъявить, с использованием репатриации, территориальные претензии Турции, а наоборот — территориальная претензия была использована для организации репатриации. Великая репатриация 1946-1948гг. была одной из программ поствоенной политики И. Сталина и целиком вытекает из той реалии, что после войны Советская страна оказалась в состоянии экономического хаоса и как воздух и вода нужно было вернуть в Советский Союз трудоспособных людей. И если в отношении военнопленных Советского Союза и советских граждан, приютившихся за рубежом можно было применить насильственную миграцию, то в случае с армянами это было невозможно, и И. Сталин поднимает вопрос возвращения Турцией армянских земель, прекрасно понимая, что для воодушевления армянства и привлечения в Советскую Армению необходим национальный фактор — территориальные требования армян. This dissertation is devoted to discovering the role that the Armenian Church played in the massive repatriation that took place between the years of 1946 and 1948. For the first time, the role of the Armenian Church in the process of the Great Repatriation is being examined in terms of history and the church. Whereas the history of the Great Repatriation of 1946-48 is a historical topic in many historiographical works, it has been practically overlooked in studies devoted to the Church. However, the massive repatriation would not have taken place if it was not for the desire and assistance of the Armenian Church. This dissertation shows that the appeasement of attitude towards the Armenian Church was linked to WWII when Stalin was forced to use the funds and resources of the Armenian Church as well. During the war, the Church managed to survive because importance was attached to the role of the Church in the anti-German front, as well as to the role in organizing the Great Repatriation and forming public opinion on foreign relations in the post-war era. Historiographers mainly link the political goal for organizing repatriation to the return of the Armenians' lands. The examination of the Great Repatriation in terms of the Church helps reveal Stalin's political “bluff’, meaning that the goal of the Soviet regime to organize repatriation was not to present Turkey with land claims through repatriation, but the opposite. The land claim was used to organize repatriation. The Great Repatriation of 1946-48 was one of Stalin's post-war policy plans and completely derived from the fact that the USSR had found itself in economic turmoil after the war and needed to have workers return to the USSR. Whereas it was possible to organize the forceful immigration of prisoners of war of the Soviet Union and Soviet citizens having taken refuge abroad, in the case of the Armenians, it was impossible, and Stalin was raising the issue of the return of Armenians' lands from Turkey, knowing well that the national factor, that is, the Armenians' claims for lands was necessary in order to motivate the Armenians and bring them back to Soviet Armenia.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Великая репатриация и Армянская церковь. The great repatriation and the Armenian Church.
    Uncontrolled Keywords: Енгибарян Айк Коляевич, Yengibaryan Hayk
    Subjects: Theology
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 16 May 2017 14:30
    Last Modified: 18 May 2017 09:58
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4680

    Actions (login required)

    View Item