Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայերի մոլեկուլային ֆիլոաշխարհագրությունը ըստ ամբողջական միտոքոնդրիումային գենոմների

Հովհաննիսյան , Հրանտ Հենրիի (2017) Հայերի մոլեկուլային ֆիլոաշխարհագրությունը ըստ ամբողջական միտոքոնդրիումային գենոմների. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (1010Kb)
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (2926Kb)

      Abstract

      Будучи естественным коридором, связывающим Европу и Ближний Восток, Армянское нагорье играло ключевую роль в неолитических миграциях, которые впоследствии привели к колонизации Европы поселенцами из Ближнего Востока. Несмотря на то, что территория Армянского плато в настоящее время активно исследуется археологами, до сих пор нет единого мнения о последовательности демографических процессов в этом регионе. Данная картина может быть в значительной степени прояснена при изучении генетической структуры популяций, автохтонных для Армянского нагорья, к которым относятся и армяне. К настоящему времени большинство исследований генетической истории армян основано на патрилинейно наследуемых маркерах Y хромосомы, в то время как материнская генетическая система, которая характеризуется митохондриальной ДНК (мтДНК), изучена недостаточно. Обобщая результаты немногочисленных генетических исследований армян по маркерам мтДНК, необходимо выделить ряд все еще существующих проблем и недостатков в данной области. Во-первых, в большинстве работ армяне рассматриваются как единая группа, т.е. без учета географического фактора расселения популяции. Лишь в ограниченном числе публикаций [Weale et al., 2001; Harutyunyan et al., 2009; Herrera et al., 2012] сбор образцов ДНК проведен на основе территориального принципа, и результаты этих исследований свидетельствуют о том, что исследование армян как единой группы может привести к ошибочным выводам [Weale et al., 2001]. Другим недостатком является малый объем выборок, в большинстве случаев не превышающий 50 образцов. Кроме того, указанные исследования проводились с использованием неодинаковых маркеров мтДНК, что делает практически невозможным мета-анализ агрегированных данных для преодоления проблемы малых выборок. И наконец, сбор образцов в большинстве случаев проводился в Ереване, столице Армении, население которого преимущественно представлено потомками армян из различных областей исторической Армении. За последнее десятилетие было проведено немало популяционно-генетических исследований армян, однако до сих пор все еще существует целый ряд неразрешённых вопросов, касающихся ключевых аспектов этногенеза, направлений доисторических миграций и генетических контактов армян с другими этническими группами. Только с помощью крупномасштабных, хорошо структурированных исследований с использованием географически различных групп армян и сравнительных выборок аналогичного свойства возможно получить ответы на вышеуказанные вопросы. Հայերը հանդիսանում են Հայկական բարձրավանդակի բնիկ էթնիկ խումբ` ընդգծված սոցիալական և էթնիկական առանձնահատկություններով: Գտնվելով Եվրոպան և Ասիան միացնող խաչմերուկում` Հայկական լեռնաշխարհը հանդիսացել է բազմաթիվ ցեղախմբերի և էթնիկ հանրությունների տեղաշարժերի անցուղի: Հայկական բարձրավանդակի դերը այդ միգրացիաներում և դրանց ազդեցությունը հայերի էթնոգենեզի վրա որոշելու ուղղությամբ վերջերս իրականացվել են մի շարք պոպուլյացիոն գենետիկական հետազոտություններ: Այդուհանդերձ, հայկական պոպուլյացիայի մայրագծային գենետիկական պատկերը դեռևս թերի է ուսումնասիրված: Այս աշխատանքում ուսումնասիրվել է հայերի մայրագծային գենետիկական կառուցվածքը` օգտագործելով պատմական Հայաստանի տարբեր աշխարհագրական տարածքները ներկայացնող խմբերից ստացված միտոգենոմային մեծածավալ տվյալներ: Բացի այդ, աշխատանքում առաջին անգամ նկարագրվել և ուսումնասիրվել են Հայաստանի և Արցախի տարբեր հնավայրերից հավաքված և տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններ ներկայացնող հնագույն միտոգենոմային նմուշներ: Հայերի ժողովրդագրական և գենետիկական պատմությունը լուսաբանելու նպատակով աշխատանքում կիրառվել են արդի կենսաինֆորմատիկական և տվյալների վերլուծության ինչպես առկա մեթոդներ, այնպես էլ մեր կողմից ստեղծված տարբեր կենսաինֆորմատիկական գործիքներ` մեծածավալ տվյալների արդյունավետ վերլուծության համար: Բացի այդ, մշակվել և ստեղծվել է մարդու միտոգենոմային տվյալների նոր հանրամատչելի բազա: Ստացված արդյունքները ցույց են տվել, որ աշխարհագրորեն տարբեր հայկական խմբերն ունեն բարդ և բազմաշերտ գենետիկական կառուցվածք` ներկայացված տարբեր հապլոխմբային ընտանիքներով, որոնք բաժանված են մի շարք ենթախմբերի: Միտոքոնդրիումային գենոֆոնդը մեծամասամբ ներկայացված է H, U, J, T և այլ խոշոր տոհմագծերով, որոնցից H-ը մոդալ է բոլոր հայկական խմբերի համար: Հապլոխմբերի հաճախականության վերլուծությունը ցույց է տվել նաև, որ հայկական մայրական գենոֆոնդում գրեթե բացակայում են կենտրոնական և արևելյան ասիական ծագում ունեցող A, B, C, D և G հապլոխմբերը: Armenians are the indigenous people of the Armenian Highland with strong and distinct ethnocultural charateristics. Being a crossroads linking Europe and Asia, the Armenian Highland has experienced numerous ancient and recent migrations of different tribes and ethnic groups. To describe the role of the Armenian plateau in these migrations and how the last influenced the ethnogenesis of the Armenian population, numerous population genetics studies have been recently performed on the Armenians. However, the matrilineal genetic legacy of the Armenian population is still poorly investigated. In our work, we have studied Armenian matrilineal genetic structure by analysing large amount of high quality mitogenomic data from different geographic regions covering the whole area of Historical Armenian. Moreover, here, we have studied the first so far available data on ancient mitogenomes spanning different historical epochs, collected from the different archaeological sites of the Republic of Armenia and Artsakh. To elucidate the genetic and demographic history of the Armenians, we have applied sophisticated bioinformatics and data analysis methods that were already available, as well as developed our own scripts for efficient data parsing and further analysis. Moreover, in frames of our project, we have also designed and developed a new publicly available database for human mitogenomic studies. We have demonstrated that the Armenian groups from different geographic regions have a very complex haplogroup composition, represented by multiple large haplogroups families, which in turn are divided into numerous subclades. The majority of the mtDNA gene-pool is represented by several large lineages, as H, U, J, T, etc., with H haplogroup being the modal in each group. The haplogroup frequency analysis has also demonstrated that the Central and East Asian haplogroups A, B, C, D and G are found in negligible amount in Armenian mtDNA genepool, demonstrating that despite numerous invasions in the Armenian Highland that took place during the past millennium, the Armenian gene pool was not affected by the Asian influences. Despite the genetic complexity of the Armenian maternal gene pool, our analysis has shown than while comparing different geographic groups with each other, in most of the cases there is no marked genetic differentiation between them, which might be explained by cultural practice of patrilocality in the Armenian society.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Հայերի մոլեկուլային ֆիլոաշխարհագրությունը ըստ ամբողջական միտոքոնդրիումային գենոմների: Molecular phylogeography of armenians based on complete mitogenomes.
      Uncontrolled Keywords: Հովհաննիսյան Հրանտ Հենրիի ,Hovhannisyan Hrant
      Subjects: Biology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 17 May 2017 14:33
      Last Modified: 17 May 2017 14:33
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4682

      Actions (login required)

      View Item