Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Исследования в области синтеза пиримидинов и полициклических азагетероциклов

Арутюнян, Артур Арменович (2017) Исследования в области синтеза пиримидинов и полициклических азагетероциклов. Doctor of Sciences thesis, ՀՀ ԳԱԱ Օրգանական և դեղագործական քիմիայի գիտատեխնոլոգիական կենտրոն.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (2124Kb) | Preview
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (9Mb)

      Abstract

      Процесс глобализации, интенсивно начавшийся около четверти века назад и сопровождающийся непрерывным ухудшением биосферы и массовыми миграционными процессами, привел к увеличению воздействий на человека неблагоприятных факторов физико-химического и биологического характера и стрессогенных воздействий, что, в свою очередь, повлекло рост заболеваемости практически по всем нозологическим группам: от сердечно-сосудистых и онкологических заболеваний до психических расстройств и масштабных эпидемий. На этом фоне резко возрастает потребность в новых эффективных, избирательно действующих и малотоксичных лекарственных препаратах природного и синтетического происхождения для фармакотерапии и химико-лабораторной диагностики различных заболеваний, а также в разработке оригинальных и усовершенствовании известных синтетических подходов для их получения. В настоящее время более 90% новых лекарственных препаратов являются гетероциклическими соединениями, причем изучение механизма действия различных препаратов, в свою очередь, позволяет выяснять тонкие механизмы конкретных биохимических процессов, что делает связь между органической химией гетероциклов и биоорганической химией и биохимией взаимонаправленной. В последние 10-15 лет методами высокопроизводительного скрининга (HTS) и комбинаторной химии различными исследовательскими группами и фармацевтическими фирмами среди моно- и полициклических азотистых гетероциклов были отобраны структуры – лидеры, на основе которых в медицинскую практику был введен ряд новых лекарственных препаратов. Таким образом, химия азотсодержащих гетероциклических соединений (пиримидинов, пиридинов, пуринов, бензимидазолов и др.) и их конденсированных систем, один из наиболее динамично развивающихся разделов современной органической и биоорганической химии. Среди большого числа азотистых гетероциклов с различным размером циклов и числом гетероатомов, пиримидины и конденсированные пиримидины (пурины) наиболее распространены в природе, являясь обязательными компонентами всех живых организмов в качестве оснований нуклеиновых кислот, коферментов, медиаторов внутриклеточных сигналов, накопителей и переносчиков высокоэнергетических фосфатов и др. Իրականացվել է օղակում տարբեր ֆունկցիոնալ տեղակալիչներ պարունակող տեղակալված նոր պիրիմիդինների սինթեզ, ինչպես նաև մշակվել են սկզբունքորեն նոր հետերոցիկլիկ միացությունների սինթեզի նոր եղանակներ՝ աննելացված պիրիմիդինների, բենզիմիդազոլների, պիրիդինների և այլ հետերոցիկլիկ միացությունների հիման վրա: Նախկինում անհայտ 5-տեղակալված 2,4-դիմեթիլ-1,6-դեհիդրո-6-պիրիմիդինոնները փոխազդեցության մեջ դնելով արոմատիկ ալդեհիդների և 1-մեթիլիզատինի հետ՝սինթեզվել են 2-ստիրիլպիրիմիդինի ածանցյալներ և ցույց է տրվել, որ ռեակցիան ռեգիոսելեկտիվ է : Սինթեզվել են նոր 2,4-երկտեղակալված 5- և 6-մեթիլպիրիմիդիններ, պիրիմիդինների նոր զուգակցումներ տարբեր հետերոցիկլների հետ և նոր հետերոդիարիլմեթաններ: Իրականացվել է ուրացիլի, 5-հալոգենուրացիլի, բենզիմիդազո-լի, իզատինի և 6-ազաուրացիլի վերաացիլացված β-D-ռիբո ֆուրանոզիլային և α-D-գլյուկոպիրանոզիլային ածանցյալների N-ալկիլացումը տեղակալված բենզիլքլորիդներով և ցույց է տրվել ալկիլացման ռեակցիայի ռեգիոսելեկտիվությունը: Սինթեզվել են մի շարք 5-պիրիմիդինիլկարբոնաթթուներ և ուսումնասիրվել է վերջիններիս ռեակցիան արոմատիկ ամինների հետ: 6-Մեթօքսի-1,3-բենզոթիազոլ-2-ամինի և ալկիլմալոնաթթվի էսթերների փոխ-ազդեցությամբ սինթեզվել են նոր 3-տեղակալված 2-հիդրօքսի-8-մեթօքսի-4H-բեն-զո[4,5]թիազոլո[3,2-a]պիրիմիդին-4-ոններ, որոնց կառուցվածքը միանշանակ ապացուցվել է ռենտգեն-կառուցվածքային անալիզի օգնությամբ: Առաջին անգամ պոլիցիկլիկ ազահետերոցիկլերի սինթեզում առաջարկվել և արդյունավետորեն կիրառվել են մատչելի 2-ֆենիլ- և (4-մեթիլֆենիլ)-6-մեթիլ-3,4-դեհիդրո-4-օքսոպիրիմիդին-5-իլ-պրոպանա- և 2-մեթիլպրոպանա-, ինչպես նաև 3-(6-մեթիլ-4-օքսո-2-թիօքսո-1,2,3,4-տետրահիդրո-5պիրիմիդինիլ)պրոպանա- և 2-մեթիլպրոպանաթթուներ: Տեղակալված 2-արիլպիրիմիդին-5-իլ-պրոպանաթթու-ների ռեակցիան 1,2-դիամինների հետ ՝ՊՖԹ-իմիջավայրում, իսկ տեղակալված 2-թիօքսոպիրիմիդին-5-իլ-պրոպանաթթուների դեպքում՝ նոր երկկատալիտիկ համակարգի ներկայությամբ (ՊՖԹ/ ZnCl2) ստացվել են իմիդազո-, բենզո[4,5]-իմիդազո- և նաֆտո[1",2": 4,5]իմիդազո-[2', 1': 6,1]պիրիդո[2,3-d]պիրիմիդինների եռ, տետրա- և պենտացիկլիկ հետերոցիկլիկ համակարգեր: 2-ամինո-, օքսո-, մե-թիլտեղակալված 6-մեթիլ-3,4-դեհիդրո-4-օքսոպիրիմիդին-5-պրոպանաթթուների և 2H- տեղակալված թթվի փոխազդեցությունը 1,2-բենզոլդիամինի հետ նման պայմաններում հանգեցնում է միայն ացիլկիկ արգասիքների առաջացմանը: The synthesis of the novel substituted pyrimidines with various functional substituents in the ring was realized and principally new syntheses of polycyclic heterocyclic compounds were developed based on annelated pyrimidines, benzimidazoles, pyridines and other heterocycles. 2-Styryl derivatives of pyrimidines were synthesized by the reaction of previously unknown 5-substituted 2,4-dimethyl-1,6-dihydro-6-pyrimidines with some aromatic aldehydes and 1-metylisatine, and it was shown that the reaction proceeds regioselectively. New 2,4-disubstituted 5- and 6-methylpyrimidines, new pyrimidine conjugates with various heterocycles as well as new heteryldiarylmethanes were synthesized. N-alkylation of uracil, 5-halogenuraciles, benzimidazoles, isatine and peracylated β-D-ribofuranosyl, and α-D-glucopyranosyl derivatives of 6-azauracil by substituted benzylchlorides was carried out and regioselectivity of alkylation reaction was shown. A series of 5-pyrimidinylcarbonic acids were synthesized and their reactions with aromatic amines have been studied. By the reaction of 6-methoxy-1,3-benzothiazol-2-amine with substituted malonic esters new 3-substituted 2-hydroxy-4H-benzo [4,5] triazolopyrimidine-4-ones were synthesized, the structure of which unambiguously was proved by X-ray structural analysis.For the first time in the synthesis of polycyclic azaheterocycles readily available 2-phenyl- and (4-methylphenyl)-6-methyl-3,4-dihydro-4-oxopyrimidine-5-ylpropa-noic and 2-metilpropanoic- and 3- (6-methyl-4-oxo-2-thioxo-1,2,3,4-tetrahydro-5-pyrimidinyl) propanoic- and 2-methylpropanoic acids were proposed and effect-tively used. By the reaction of substituted 2-arylpyrimidinyl-5-ylpropanoic acid and 1,2-diamines in polyphosphoric acid (PPA) and substituted 2-thioxopyrimi-dine-5-ylpropanoic acids in the presence of a new bicatalytic PPA / ZnCl2 sys-tem tri-, tetra- and pentacyclic heterocyclic systems of imidazo-,benzo[4,5]imida-zo- and naphtho[1 ', 2': 4,5]imidazo[2 ', 1': 6,1]pyrido[2,3-d]pyrimidine were obtained.

      Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
      Additional Information: Հետազոտություններ պիրիմիդինների և բազմացիկլիկ ազահետերոցիկլերի սինթեզի բնագավառում: Studies in the field of the pyrimidines and polycyclic azaheterocycles synthesis.
      Uncontrolled Keywords: Հարությունյան Արթուր Արմենի, Harutyunyan Arthur Armen
      Subjects: Chemistry
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 22 May 2017 14:48
      Last Modified: 15 Sep 2017 09:44
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4726

      Actions (login required)

      View Item