Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Երևան քաղաքի օդային ավազանի երկրաքիմիական առանձնահատկությունները

Մաղաքյան, Նաիրուհի Ռաֆիկի (2017) Երևան քաղաքի օդային ավազանի երկրաքիմիական առանձնահատկությունները. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ բուսաբանության ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (862Kb) | Preview
    [img] PDF (Thesis)
    Available under License Creative Commons Attribution.

    Download (33Mb)

      Abstract

      Մթնոլորտային օդը, շնորհիվ դինամիկության, հանդիսանում է աղտոտիչների տեղափոխման հիմնական միջավայրերից մեկը' անմիջական ազդեցություն թողնելով շրջակա միջավայրի և ներառյալ մարդու առողջության վրա: Քաղաքային տարածքներում, աղտոտման աղբյուրների բազմազանության հետ կապված, որպես օդային ավազանի հիմնական աղտոտիչ առանձնանում է փոշին, ինչը պայմանավորված է նաև մարդկանց առողջության վրա ունեցած բացասական ազդեցությամբ (ալերգիաներից մինչև թոքերի քաղցկեղ): Ավելին, փոշին հանդիսանում է տոքսիկ տարրերի, այդ թվում նաև ծանր մետաղների կրող և վերջիններիս մարդու օրգանիզմ թափանցման հիմնական ուղիներից մեկը: Դինամիկ միջավայրերի հետազոտության բարդությամբ պայմանավորված, անհրաժեշտ է կիրառել տարբեր մեթոդներ և մեթոդական մոտեցումներ (ինստ- րումենտալ և այլընտրանքային): Քաղաքային տարածքներում որպես օդային ավազանի հետազոտության այլընտրանքային եղանակներ հանդիսանում են ժամանակավոր կուտակիչ միջավայրերը ինչպես օրինակ տերև և ձյուն: Օդային ավազանի փոշով աղտոտվածության հետազոտության ժամանակ ծառերի տերևները դիտարկվում են որպես փոշու բնական կենսաֆիլտրեր. փոշին թաց և չոր մթնոլորտային տեղումների միջոցով կուտակվում է տերևների մակերեսին: Բացի այդ, հայտնի է, որ ծառերի տերևներին կուտակումները ուղղակիորեն արտացոլում են օդային ավազանի ծանր մետաղներով աղտոտվածության մակարդակը: Քաղաքային տարածքներում, որտեղ բացակայում կամ սակավ են մշտադալար ծառատեսակները, ձմռանը, որպես օդային ավազանի աղտոտվածության բացահայտման վստահելի ինդիկատոր հանդիսանում է ձյան ծածկույթը. ձյան փաթիլները դանդաղ նստելու ընթացքում իրենց մեջ են կուտակում օդային ավազանի փոշին և ասոցացված տարրերը: Հաստատված է կոռեյյացիոն կախվածություն աղտոտիչների օդային ավազանում և ձյան մեջ ունեցած պարունակությունների միջև: Օդային ավազանի աղտոտման լիարժեք և օբյեկտիվ պատկերի ստացման համար նպատակահարմար է տարբեր մեթոդների համադրությունը: Երևանը, լինելով արդյունաբերական կենտրոն' բնակչության մեծ խտությամբ և տրանսպորտային մեծ ինտենսիվությամբ, տարիներ շարունակ ենթարկվել է ծանր մետաղների ներհոսքի: Վերջիններս թափանցել են դեպի քաղաքի տարբեր միջավայրեր, այդ թվում նաև օդային ավազան: Վերոնշյալով պայմանավորված, քաղաքի համար կարևորվում է օդային ավազանի փոշու քանակական և որակական առանձնահատկությունների բացահայտումը: Փոշու նման հետազոտությունը թույլ է տայիս ոչ միայն առանձնացնել քաղաքի անբարենպաստ շրջանները, այլ նաև գնահատել բնակչության հավանական առողջական ռիսկերը: Загрязнение воздуха является серьезной проблемой городских территорий. Пыль является одним из основных загрязнителей атмосферы и вызывает особую озабоченность в связи с ее неблагоприятным воздействием на здоровье человека. Кроме того, пыль является носителем и основным путем проникновения в организм человека токсичных веществ, в особенности тяжелых металлов. Тяжёлые металлы в пыли могут отрицательно влиять на здоровье, вызывая нарушение функций центральной нервной, сердечно-сосудистой и мочеполовой систем. В течение многих лет пыль и тяжелые металлы являются доминирующими загрязнителями воздушного бассейна города Еревана. Данное исследование было направлено на оценку уровней загрязнения тяжелыми металлами в пыли атмосферного воздуха Еревана, а также на оценку риска для здоровья человека от тяжелых металлов с применением различных методов (биофильтры: листья деревьев и снежный покров). Для достижения этой цели были поставлены следующие задачи: оценка пылевой нагрузки; эколого-геохимическая, санитарно-гигиеническая оценка и картирование загрязнения тяжелыми металлами содержащимися в пыли воздушного бассейна Еревана, а также оценка и картирование риска для здоровья человека, с использованием биофильтров и снежного покрова; выявление особенностей загрязнения пылью территорий различных функциональных зон Еревана с помощью различных методов. Результаты исследования показали, что средняя величина пылевой нагрузки летом соответствует высокому уровню, а зимой - среднему. Высоким уровнем нагрузки и летом, и зимой выделяется центральная часть города. Геохимическая и санитарно-гигиеническая интегральная оценка загрязнения тяжелыми металлами в пыли атмосферного воздуха г. Еревна показала, что средние значения суммарного показателя загрязнения (СПЗ) как летом, так и зимой соответствуют очень высокому уровню загрязнения, тогда как средние значения суммарного показателя концентрации (СПК) соответствуют летом - высокому, а зимой - среднему уровням. С точки зрения пространственного распределения по СПЗ и СПК высоким уровнем загрязнения в обоих сезонах выделяется южная, индустриальная часть города. Геохимическая и санитарно-гигиеническая оценка, а также оценка риска здоровья человека показали, что в пыли листьев и снега первичными загрязнителями являются Мо и Cd. Исследования различных функциональных зон городских территорий с использованием разных методов, выявили очевидные различия в уровнях пылевого загрязнения и его количественных и качественных характеристиках, что и обосновывает необходимость целенаправленных исследований динамических сред. Результаты оценки уровней загрязнения атмосферного воздуха пылью и тяжёлыми металлами и риска для здоровья человека, показали, что пыль является актуальным загрязнителем атмосферного воздуха Еревана, а зафиксированные концентрации тяжёлых металлов представляют потенциальный риск для здоровья человека, в особенности для детей. Air pollution is a serious problem in urban areas. Dust, one of the basic atmospheric pollutants and can have a negative impact on human health. Also, dust is known as a carrier of toxic substances, especially heavy metals and the main pathway of penetration of heavy metals into the human organism. Heavy metals in dust may induce adverse effects on human health such as problems in the central nervous, cardiovascular, and urogenital systems. For years Yerevan was distinguished by high levels of dust and heavy metals pollution of air basin. The goal of this research was to assess pollution levels and human health risk of heavy metals in dust of air basin of Yerevan through different methods. The goal was attained through formulation and implementation of the following tasks: dust load and eco¬geochemical, sanitary and hygienic and human health risk assessment and mapping of heavy metals in dust of air of Yerevan, through natural filters and snow cover; revealing peculiarities of dust pollution in different functional zones of Yerevan through different methods. According to the results mean value of dust load corresponds to the high level of pollution in summer, and mean level in winter. Both in summer and winter the high level of dust load were established in the central part of the city. Geochemical and sanitary and hygienic assessment of heavy metal pollution of the air basin of Yerevan indicated that both in winter and in summer mean Summery pollution indexes (SPI) belongs to the high level of pollution, and mean Summery concentration indexes (SCI) - to a high level in summer and mean level in winter. Both in summer and in winter high levels of pollution according to SPI and SCI, fall on the southern industrial part of the city. Human health risk and geochemical and sanitary and hygienic assessment of heavy metal pollution of the air basin of Yerevan indicated that the priority pollutants are Mo h Cd in leaf and snow dust. Studies of different functional zones of the city by using different methods showed obvious differences in the levels of dust pollution and its quantitative and qualitative characteristics. This fact justifies the need for implementation of targeted studies for investigation of dynamic environments. Results of assessment of heavy metal pollution levels and human health risk have indicated that dust is a priority pollutant in air basin of the city of Yerevan, and the recorded concentrations of heavy metals may pose a risk to human health, especially to children.

      Item Type: Thesis (PhD)
      Additional Information: Геохимические особенности воздушнего бассейна города Еревана. Geochemical peculiarities of the air basin of the city of Yerevan.
      Uncontrolled Keywords: Магакян Наируи Рафиковна, Maghakyan Nairuhi R.
      Subjects: Biology
      Divisions: UNSPECIFIED
      Depositing User: NLA Circ. Dpt.
      Date Deposited: 22 May 2017 15:10
      Last Modified: 29 Aug 2017 14:23
      URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4727

      Actions (login required)

      View Item