Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Հայ կրոնաեկեղեցական բառապաշարը և նրա պատմական զարգացումը

Պապիկյան, Սիլվա Վարդանի (2017) Հայ կրոնաեկեղեցական բառապաշարը և նրա պատմական զարգացումը. Doctor of Sciences thesis, ՀՀ ԳԱԱ Հր. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (348Kb) | Preview

    Abstract

    Վերջին մի քանի տասնամյակում արդյունավետ աշխատանք է կատարվել առանձին գիտաճյուղերի ուսումնասիրության ուղղությամբ, հրատարակվել են մեծ քանակությամբ հոդվածներ և աշխատություններ: Յուրաքանչյուր բնագավառի տերմինահամակարգ պետք է դիտարկել ընդհանուր բառապաշարի շրջանակում' նկատի առնելով, որ այն բառապաշարի մի ենթահամակարգ է' իրեն հատուկ գործառությամբ: Ինչպես հայտնի է, կրոնը հասարակական գիտակցության ձև է, և կրոնական հավատալիքների փոփոխությունը սերտորեն կապված է հասարակության զարգացման, հասարակարգերի, սոցիալ-տնտեսական փոփոխությունների, մշակույթի զարգացման հետ: Կրոնները որոշակիորեն կրում են դրանք դավանող ժողովուրդների պատմության յուրահատկության կնիքը: 301 թ. Հայաստանը պաշտոնապես ընդունում է քրիստոնեությունը, որը հետագայում դառնում է ազգային կյանքի պահպանման կարևոր գործոններից մեկը, նախանշում հոգևոր կյանքի, մշակույթի, աշխարհընկալման ուղենիշները, ամրակայվում ազգային գիտակցության մեջ: Քրիստոնեությունը Հայաստանում ձեռք է բերում ազգային նկարագիր: Կրոնաեկեղեցական տերմինաշերտի շատ բառեր նախագրային շրջանից են' գրավոր ավանդված V դարից: Ներկայացվող հետազոտության նպատակը հայ կրոնաեկեղեցական բառաշերտի համակարգային քննությունն է, հայոց լեզվի տարբեր փուլերում այդ կարգի բառերի գործառական-իմաստային յուրահատկությունների բացահայտումը: Այդ նպատակի համար անհրաժեշտ ենք համարել լուծել մի քանի խնդիրներ. քննել բնիկ բառաշերտն ու տարբեր լեզուներից (ասորերեն, հունարեն, իրանական լեզուներ) կատարված փոխառությունները և դրանց իմաստային փոփոխությունները պատմական զարգացման ընթացքում, կատարել որոշ բառերի իմաստագործառական քննություն, գ. կատարել կրոնաեկեղեցական բառերի շերտաբանական, բառակազմական-վերլուծական քննություն, ցույց տալ այս ոլորտի համալրման աղբյուրները, ներկայացնել առավել գործածական տերմինային և ձևաբանական կաղապարները: Առաջին անգամ քննության է առնվում հայ կրոնաեկեղեցական բառապաշարը լեզվական տեսակետից, համակարգված քննվում են պատմական զարգացման ընթացքում կրոնական բնույթի բառերի իմաստային փոփոխությունները' բառիմաստի ընդլայնում, բառիմաստի նեղացում, բառիմաստի շրջում' կատարված տարբեր հիմունքներով' զուգորդություն, կցորդություն, ապաստուգաբանություն, գործառութային, մշակութային փոփոխության, բառի տերմինացումով և ապատերմինացումով առաջացած իմաստափոխություններ և այլն: Работа посвящена исследованию религиозно-церковной лексики армянского языка. Данная терминология исследовалась в диахроническом аспекте начиная с V века. Цель представленной работы–системное исследование религиозно-церковной лексики, выявление функционально-семантических особенностей этих слов в разные периоды истории армянского языка. Научная новизна работы заключается в том, что церковно-религиозная лексика армянского языка впервые подвергается системному анализу с лингвистической точки зрения, рассматриваются происшедшие по различным причинам семантические изменения в процессе исторического развития этих слов, расширение и сужение лексического значения, развитие антонимичных значений многозначных слов, происшедшие в результате различных процессов–ассоциация, деэтимологизация, функциональные, культурные изменения, преобразования, связанные с терминаций и детерминацией и др. В исследовании впервые проведен стратификационный и словообразовательный анализ религиозно-церковной лексики армянского языка, рассмотрены внутренние источники пополнения данной терминологической системы. Теоретическое и практическое значение работы состоит в том, что на материале церковно-религиозной лексики исследуются семантические, системные и структурные явления, присущие данным словам, выявляются их характерные особенности. Каждое терминологическое исследование имеет практическое значение. Оно может быть полезно филологам и тем, кто занимается вопросами религии и культуры. На основе представленного в приложении списка терминов можно составить словарь церковно-религиозных терминов. Работа состоит из введения, трех глав с соотвествующими разделами, выводов, списка использованной литературы и приложения. В Введении представлен краткий обзор вопросов, относящихся к проблемам религии как форме общественного сознания, а также семантических изменений, которые обусловлены лингвистическими и экстралингвистическим факторами. Первая глава - “Этимологический анализ религиозно-церковных терминов”- состоит из двух разделов. В ней рассматриваются исконно армянские слова религиозного содержания, а также заимствования из разных языков (ассирийского, греческого, иранских языков), изменения их семантики, произошедшие в ходе исторического развития. Для уточнения количества и качества семантических изменений исконно армянских слов были сопоставлены данные различных словарей, которые представлены в таблицах. Отдельно анализируются изменения в семантике заимствованных слов. The present work is devoted to the study of Armenian religious-ecclesiastical vocabulary. The domain-specific terms have been investigated diachronically starting from the 5th century. The aim of the present research is the investigation of religious-ecclesiastical vocabularyon the emic level of the Armenian language. It also consists in disclosing the functional-semantic peculiarities of these words in different periods of the history of Armenian. The scientific novelty of the research is accounted for by the fact that it presents a systematic examination of Armenian religious-ecclesiastical vocabulary from a linguistic standpoint for the first time. The historical development ofthe semantic changes of religiouswords is observed in semantic widening, semantic narrowing, semantic shift conditioned by different processes: association, deetymologization, functional and cultural changes, semantic changes lead by the terminization and determinization of the words, etc. The research material includes words concerning Armenian Church Sacraments and Church hierarchy, sacred place-names derived from words of religious nature or personal names, a number of words symbolizing the evil in the Holy Script. For the first time in this research stratificational, derivational and analytical approaches have been applied to the study of religious-ecclesiastical terms,the internal sources of enriching the terminological system have been revealed, terminological and morphological patterns have been presented. The theoretical and practical significance of the work cannot be overestimated, for on the basis of religious-ecclesiastical data the semantic, systemic and structural phenomena are examined, peculiar characteristic features are revealed. Any kind of terminological research is of certain practical value. The results of the present investigation can, no doubt, be useful for philologists, specialists involved in problems of religion and culture. On the basis of the term glossary presented in the work a dictionary of religious-ecclesiastical terms can be compiled. The present work consists of an introduction, three chapters with corresponding subchapters, a conclusion, a list of abbreviations, a bibliography and an appendix of term glossary. The introduction is a brief reference to problems of religion as a form of social conscience. Different theories on the semantic changes of words conditioned by linguistic and extralinguistic factors are also presented here. In the first chapter (Etymological Study of Religious-Ecclesiastical Terms) which consists of two subchapters, indigenous words of Armenian origin and loan words borrowed from different languages (Assyrian, Greek, Iranian languages) are investigated, and the semantic changes they have undergone in the process of historical development are discussed. To identify the semantic changes occurring in words originally Armenian the data from different dictionaries have been confronted and the results presented in corresponding tables. The discussion of words is based on original examples, their frequency count is presented according to the concordance of the Holy Script, the results are compared with corresponding examples from different languages if necessary. For a number of words many new observations have been made.

    Item Type: Thesis (Doctor of Sciences)
    Additional Information: Армянская религиозно-церковная лексика и ее историческое развитие. Armenian religious-ecclesiastical vocabulary and its historical development.
    Uncontrolled Keywords: Папикяан Сильва Вардановна, Papikyan Silva
    Subjects: Linguistics
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 23 May 2017 10:38
    Last Modified: 23 May 2017 10:38
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4730

    Actions (login required)

    View Item