Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Միջին խավը արդի հայ հասարակությունում. հիմնական բնութագրիչներ և զարգացման հեռանկարներ

Մելքոիմյան , Յուլիանա Գագիկի (2013) Միջին խավը արդի հայ հասարակությունում. հիմնական բնութագրիչներ և զարգացման հեռանկարներ. PhD thesis, ԵՊՀ.

[img] PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (428Kb)

    Abstract

    Ատենախոսությունը նվիրված է վերջին երկու տասնամյակների ընթացքում հայաստանյան հասարակության սոցիալական կառուցվածքի փոխակերպումների հետևանքով ձևավորված միջին խավի ուսումնասիրությանը: Հետխորհրդային Հայաստանի սոցիալական կառուցվածքի փոփոխությունները ունեցել են դինամիկ ընթացք և կրել տարերային բնույթ: Այդ ընթացքում սոցիալական կառուցվածքի և շերտավորման վերաբերյալ իրականացված բազմաթիվ հետազոտությունները նպատակ ունեին վերլուծելու հասարակության բևեռացման գործընթացը, ստորին խավի և վերնախավի ձևավորման առանձնահատկությունները: Ապահովելով հարուստ էմպիրիկ նյութ այդ հետազոտությունները կիրառական կարևոր նշանակություն ունեին աղքատության կրճատման տեսանկյունից, սակայն չէին ենթադրում տեսական հայեցակարգայնացում չէին ապահովում տեսական գիտելիքի կուտակում: Միջին խավի ձևավորումը հռչակվում էր որպես քաղաքական խնդիր, սակայն չէին իրականացվում միջին խավի ուսումնասիրությանն ուղղված հետազոտություններ: Գիտական ուշադրությունից դուրս հայտնված միջին խավի ինքնաբուխ ձևավորումը, նրա հիմնական բնութագրիչներն ու գործառույթները այսօր առավել հրատապ հետազոտության և տեսական իմաստավորման կարիք ունեն: Սոցիալական կառուցվածքի փոխակերպումը երկրում կատարվող տնտեսական և քաղաքական փոփոխությունների արդյունք է, նաև երկրի հետագա զարգացման գրավական: Բնակչության բևեռացումը, կենսամակարդակի և կյանքի որակի անկումը, գործազրկության կտրուկ աճը էական ազդեցություն ունեցան հետխորհրդային Հայաստանի սոցիալական կառուցվածքի ձևավորման վրա: Պետական ձեռնարկությունների սեփականաշնորհման չկանոնակարգված գործընթացի հետևանքով մարդկանց փոքրաքանակ մի խումբ սեփականության նկատմամբ լայն իրավունքներ ձեռք բերեց: Միջին խավի առկայությունը բնորոշ է արդյունաբերական և հետարդյունաբերական հասարակությունների համար: Այն բարեփոխումների սոցիալական հիմքն է և շարժիչ ուժը, ապահովում է տեխնոլոգիական և սոցիալ-տնտեսական առաջընթաց, նպաստում է որակավորված աշխատուժի վերարտադրությանը, ստեղծում ու տարածում է սոցիալական արժեքներ և նորմեր, յուրացնում և տարածում է նորարարական կենսագործունեության ոճերը հանդիսանալով հասա¬րակության «ողնաշարը»: Մեծաքանակ միջին խավի բարեկեցությունը երաշխավորում է հարկային միջոցներով բյուջեի համալրումը, որն իր հերթին հնարավորություն է տալիս ապահովելու հասարակության անպաշտպան շերտերի սոցիալական աջակցությունը: Ատենախոսության արդիականությունը պայմանավորված է այն փաստով, որ ժամանակակից հայաստանյան սոցիալական կառուցվածքի ձևավորումը տեղի է ունեցել տարերայնորեն և անվերահսկելի. առանց պետության նպատակային միջամտության հասարակության մեջ ուրվագծվել է այնպիսի հատված, որն իրականացնում է հասարակության հավասարակշռման և ներդաշնակեցման միջին խավին հատուկ գործառույթները: Պետությունը չի մշակում միջին խավի ձևավորման և ամրապնդման ռազմավարություն, նրա զարգացմանն ուղղված քաղաքականություն: Այդ իսկ պատճառով հրատապ գիտական խնդիր է պարզաբանել Հայաստանում միջին խավի ձևավորման գործընթացի առանձնահատկությունները, վերլուծել ձևավորված միջին խավի բնութագրիչները և հիմնական գործառույթները, առանձնացնել միջին խավի ցուցիչները, բացահայտել միջին խավի կայունությանը խոչընդոտող գործոնները, ժամանակակից հայաստանյան հասարակության մեջ տարրալուծման ռիսկերը և մշակել այն միջոցառումները, որոնք կնպաստեն միջին խավի ձևավորմանը, պահպանմանը և զարգացմանը: Ժամանակակից հայաստանյան սոցիալական կառուցվածքի նմանատիպ վերլուծությունն ունի ինչպես տեսական, այնպես էլ կիրառական նշանակություն: Հասարակության մեջ միջին խավի տեսակարար կշռի, արժեհամակարգի, ապրելակերպի, սոցիալ-տնտեսական, քաղաքական և քաղաքացիական դիրքորոշումների բացահայտումը հնարավորություն է տալիս ուրվագծելու սոցիալական շերտավորման ապագա պետական ռազմավարությունը և ապահովում է սոցիալական կառուցվածքի ձևավորման գործընթացի կառավարման նպատակային արդյունավետ քաղաքականության մշակման հիմք: Изменения социальной структуры постсоветской Армении были спонтанными и динамичными. Целью проведенных в этот период многочисленных стратификационных исследований было изучение процесса поляризации армянского общества, особенностей формирования элиты и слоя бедных. Эти исследования имели важное прикладное значение, обеспечили богатый эмпирический материал, однако не предполагали теоретической концептуализации. А характеристики и функциональное значение спонтанно сформировавшегося среднего слоя не рассматривались, в принципе. Сегодня актуальной задачей является изучение и теоретическое осмысление среднего слоя в современной Армении. Слой общества, выполняющий предписанные среднему слою социальные функции по стабилизации и гармонизации общества, сформировался без целенаправленного государственного участия. Актуальной научной задачей является анализ особенностей формирования среднего слоя в Армении, его характеристик, основных функций и показателей существования, а также выявление рисков исключения из среднего слоя. Актуальность данной диссертации заключается в разработке адекватных мер социальной политики, направленных на формирование, стабилизацию и развитие среднего слоя. Научная новизна данной диссертации состоит в типологизации социологических подходов, определяющих роль и место среднего слоя в социальной структуре. Показаны эвристические возможности и преимущества сопоставления объективных показателей и субъективных оценок при изучении среднего слоя. Диссертационная работа состоит из трех глав. В первой главе «Теоретико-методологические подходы к изучению среднего слоя» автор анализирует классовый и стратификационный подходы к изучению среднего класса, обосновывает целесообразность применения неовеберианского подхода, выделяет основные характеристики и функции среднего слоя, акцентирует важность различных методологических подходов к изучению среднего слоя в современном армянском обществе: нормативного и релятивного. Во второй главе «Характеристики сформировавшегося в Армении среднего слоя: социологический анализ» проанализированы особенности трансформации социальной структуры и формирования среднего слоя в постсоветской Армении. В третьей главе «Обеспечение стабильного расширенного воспроизводства среднего слоя как социальная задача в Республике Армения» автор выделяет факторы, препятствующие воспроизводству среднего слоя в Армении, анализирует политику и практику воспроизводства среднего слоя в постсоветской Армении и разрабатывает предложения по целевой регуляции процесса воспроизводства среднего слоя в армянском обществе на современном этапе, акцентируя цели, инструменты и перспективы социальной политики. The changes of social structure in post-Soviet Armenia were spontaneous and dynamic. The purpose of numerous stratification researches in that period was to study the process of polarization of Armenian society, the features of formation of the elite and the poor stratum. These studies were highly applicable, provided a rich empirical data, but didn’t result in theoretical conceptualization. And the characteristics and functional significance of spontaneously formed middle stratum was not considered at all. The study and the theoretical understanding of the middle stratum of modern Armenia is an actual problem in the scientifical discurs of modern Armenia. The stratum of the society, performing the functions of social stabilization and harmonization prescribed to middle stratum, was formed without a purposeful participation of the government. An actual scientific task is the analyses of the characteristics of the formation of middle stratum in Armenia, its basic features, main functions, existence indicators and identification of exclusion risks from the middle stratum. The relevance of this dissertation is to develop adequate social policy instruments aimed at the formation, stabilization and development of the middle stratum. The scientific novelty of this dissertation includes the typologization of sociological approaches, defining the role and state of the middle stratum in the social structure. Heuristic possibilities and advantages of combined use of objective measures and subjective assessments in the study of the middle stratum are indicated in this dissertation. The dissertation consists of three chapters. In the first chapter, "Theoretical and methodological approaches to the study of middle stratum," the author examines the class and stratification approaches to the study of the middle stratum, substantiates the expediency of neoveberian approach, highlights key features and functions of the middle stratum, stresses the importance of normative and relative methodological approaches to the study of the middle stratum in the modern Armenian society.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Средний слой в современном армянском обществе: основные характеристики и перспективы развития. Middle stratum in modern Armenian society: basic characteristics and development perspectives.
    Uncontrolled Keywords: Мелкумян Юлиана, Melkumyan Yuliana
    Subjects: Sociology
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 24 May 2017 16:50
    Last Modified: 24 May 2017 16:50
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4757

    Actions (login required)

    View Item