Հայաստանի ատենախոսությունների բաց մատչելիության պահոց = Open Access Repository of the Armenian Electronic Theses and Dissertations (Armenian ETD-OA) = Репозиторий диссертаций Армении открытого доступа

Արցախի բանահյուսության լեզուն

Մարգարյան, Լուսինե Գեորգիի (2008) Արցախի բանահյուսության լեզուն. PhD thesis, ՀՀ ԳԱԱ Հր. Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ.

[img]
Preview
PDF (Abstract)
Available under License Creative Commons Attribution.

Download (296Kb) | Preview

    Abstract

    Յուրաքանչյուր ժողովրդի պատմության, մշակույթի, լեզվի ուսումնասիրության կարևոր աղբյուրներից մեկը բանահյուսությունն է: Արցախի բանահյուսությունը հայ բանագիտության մեջ առանձնանում է իր ուրույն դերով, ազգագրական ինքնատիպ նկարագրով, հնչյունական, քերականական ու լեզվաոճական առանձնահատկություններով, ճոխ բառապաշարով, բառապաշարի հնագույն տարրերով և բառիմաստային ուշագրավ իրողություններով: Ըստ այդմ` Արցախի բանահյուսության լեզվաբանական քննությունը կարևորվում է ինչպես Ղարաբաղի բարբառի պատմության ուսումնասիրության տեսակետից, այնպես էլ արցախյան մշակույթի, արվեստի, մտավոր ու հոգևոր արժեքների ճանաչողության ու գնահատության առումով: Դրանով է պայմանավորված թեմայի արդիականությունը: Ուսումնասիրության նորույթն այն է, որ աշխատանքն արցախահայ μանագիտության ու բարբառագիտության հետազոտական ընդհանուր դաշտում լեզվաμանական քննության առաջին փորձն է: Արցախի բանահյուսության լեզուն Ղարաբաղի բարբառի գործածության անհատականացված տարբերակն է: Այդ հարթության վրա զուգահեռվում են բարբառի` իբրև բանագիտական իրողության և բարբառի` իբրև լեզվաբանական իրողության քննությունները: Բանահյուսական ժառանգության գրավոր փոխադրումը բարբառին առնչվող որոշ խնդիրներ է առաջ բերում: Առաջին դեպքում կարևորվում է այն, որ բարբառային մտածողությունը բանահյուսության գոյության հիմքն ու պայմանն է, նրա էությունը և ոչ միայն լեզվական միջոցը: Ըստ այդմ էլ` բանահյուսական բոլոր նմուշները, բնագրերը չեն հավակնում լրիվ չափով արտահայտելու բարբառային, խոսվածքային առանձնահատկությունները. առաջնահերթվում է բովանդակային կողմը: Երկրորդ դեպքում կարևորվում է լեզվական գործոնը` բարբառը բանահյուսական մտածողության նյութական միջոցն ու դրսևորման ձևն է: Բանահյուսական յուրաքանչյուր նմուշ ի հայտ է բերում լեզվական այնպիսի իրողություններ, որոնք բնորոշ են տվյալ բարբառին ու կարևորվում են նրա պատմության համակողմանի ուսումնասիրության տեսակետից: Այս առումով անհրաժեշտ պայման է բարբառային, խոսվածքային առանձնահատկությունների պահպանումը: Ուսումնասիրության փաստական նյութը: Ատենախոսությունը գրվել է Արցախի բանահյուսության` առ այսօր գրառված տպագիր և անտիպ (արխիվային) ստեղծագործությունների հիման վրա: Օգտագործել ենք նաև բազմաթիվ բարբառագիտական մենագրությունների, ազգագրական-բանահյուսական ուսումնասիրությունների (հայերեն, ռուսերեն), ինչպես նաև հայոց լեզվի զարգացման տարμեր փուլերի բառամթերքն ընդգրկող բառարանների նյութերը: Ուսումնասիրության մեթոդը: Նյութի քննությունը կատարվել է լեզվաբանության մեջ ընդունված՝ բարբառագիտական ուսումնասիրությունների մշակած սկզբունքներով: Աշխատանքի տեսական և գործնական նշանակությունը: Ուսումնասիրության տեսական ամենակարևոր խնդիրը Արցախի բանահյուսական ժառանգության հիման վրա բանահյուսության լեզվի քննությունն է, որը, բարբառագիտական առումով կարևորվելուց զատ, ունի պատմական արժեք: Բարբառային որոշ իրողությունների բացահայտման ու վերհանման համար բանահյուսության լեզվի հնչյունական, քերականական, լեզվաոճական առանձնահատկությունների, բառապաշարային մի շարք իրողությունների քննությունն ու վերլուծությունը գիտագործնական արժեք ունի: Диссертационная работа посвящена арцахскому фольклору. Работа состоит из введения, четырех глав, заключения и приложений. Во введении обосновывается актуальность темы, её теоретическая и практическая значимость. Предлагается фактический материал исследования, а также определяются цели и задачи работы. Введение включает в себя также краткий обзор особенностей исторического процесса письменного описания арцахского фольклора, общей характеристики фольклорных жанров и записи фольклорных образцов. В первой главе представляется различие фонетических систем в диалекте и фольклоре, и причины обуславливающие их. Проведён анализ словарного состава, путём его разделения на этимологические и семантические группы. Соответственно выделены некоторые подгруппы, анализ которых позволил нам обнаружить лексическую и семантическую ценность слов, входящих в эти группы. Во второй главе проведён анализ грамматической структуры, путём сопоставления литературного языка и языка фольклора, и выли выявлены сферы влияния литературного языка. Также представлены некоторые статистические данные, которые отражают особенности грамматической структуры фольклорных произведений. В третьей главе рассматриваются стилистические особенности различных жанров, выявляя в них особенности применения стилистических приемов. В четвертой главе кратко представлены слова, заимствованные из литературного языка, проявляющиеся на всех языковых уровнях. Также дается языковая оценка этой лексической группы, определяются факторы условия и причины содействующие этому процессу. В включении обобщены основные результаты работы, систематизированы и оформлены важнейшие аспекты.

    Item Type: Thesis (PhD)
    Additional Information: Язык Арцахского фольклора.
    Uncontrolled Keywords: Маркарян Лусинэ Георгиевна
    Subjects: Linguistics
    Divisions: UNSPECIFIED
    Depositing User: NLA Circ. Dpt.
    Date Deposited: 31 May 2017 15:48
    Last Modified: 08 Feb 2019 14:45
    URI: http://etd.asj-oa.am/id/eprint/4839

    Actions (login required)

    View Item